Xóa án tích theo pháp luật hình sự Việt Nam - Thực tiễn tỉnh Bắc Giang

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI NGUYỄN THỊ NHƯ QUỲNH XÓA ÁN TÍCH THEO PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM TỪ THỰC TIỄN TỈNH BẮC GIANG LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HÌNH SỰ VÀ TỐ TỤNG HÌNH SỰ Hà Nội - 2019 luan an VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI NGUYỄN THỊ NHƯ QUỲNH XÓA ÁN TÍCH THEO PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM TỪ THỰC TIỄN TỈNH BẮC GIANG Ngành: Luật hình sự và Tố tụng hình sự Mã số: 8380104 NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC TS. PHẠM MINH TUYÊN Hà Nội - 2019 luan an LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan Luận văn là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Những kết quả nghiên cứu trong luận văn chưa được công bố trong bất kì công trình nào khác. Các số liệu, ví dụ và trích dẫn trong luận văn đảm bảo tính chính xác, trung thực.

Tôi đã hoàn thành tất cả các môn học, đã đóng học phí đầy đủ và thanh toán tất cả các nghĩa vụ tài chính theo quy định của Học viện khoa học xã hội. Tác giả luận văn Nguyễn Thị Như Quỳnh luan an MỤC LỤC MỞ ĐẦU. 1 Chương 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ LỊCH SỬ HÌNH THÀNH, HOÀN THIỆN CÁC QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT VỀ XÓA ÁN TÍCH. Khái niệm và hậu quả pháp lý của án tích.

Khái niệm và ý nghĩa pháp lý của xóa án tích. Khái quát pháp luật hình sự Việt Nam về xóa án tích từ năm 1945 đến trước khi ban hành Bộ luật hình sự năm 2015. Chế định xóa án tích trong pháp luật hình sự một số nước trên thế giới. 21 Chương 2: QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM HIỆN HÀNH VỀ XÓA ÁN TÍCH VÀ THỰC TIỄN XÓA ÁN TÍCH TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH BẮC GIANG.

Quy định của pháp luật hình sự Việt Nam hiện hành về các trường hợp xóa án tích. Thực tiễn xóa án tích trên địa bàn tỉnh Bắc Giang. 42 Chương 3: CÁC GIẢI PHÁP ĐẢM BẢO XÓA ÁN TÍCH ĐÚNG TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH BẮC GIANG. Yêu cầu của việc bảo đảm áp dụng đúng các quy định của pháp luật hình sự về xóa án tích.

Những giải pháp bảo đảm áp dụng đúng các quy định của pháp luật về xóa án tích. 77 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. 79 luan an DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT BLHS : Bộ luật hình sự BLTTHS : Bộ luật tố tụng hình sự LLTP : Lý lịch tư pháp luan an DANH MỤC BẢNG Bảng 2. Kết quả xử lý vụ án hình sự trên địa bàn tỉnh Bắc Giang.

Số người được xóa án tích trên địa bàn tỉnh Bắc Giang. 43 luan an MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Xóa án tích là một chế định nhân đạo của luật hình sự, thể hiện sự thừa nhận của Nhà nước về mặt pháp lý việc người bị kết án đã có đủ điều kiện theo luật định để được coi là không còn mang án tích và do vậy họ không phải tiếp tục gánh chịu bất cứ hậu quả nào do việc kết án mang lại. Sự thừa nhận này nhằm khuyến khích những người bị kết án chấp hành nghiêm chỉnh bản án và cải tạo tốt để hòa nhập cộng đồng.

Tuy nhiên, theo báo cáo số 35/BC-BTP ngày 12/2/2015 tổng kết thi hành BLHS 1999 của nhiều địa phương, quá trình xem xét xóa án tích đối với người bị kết án trong thời gian qua gặp một số khó khăn, vướng mắc về thủ tục xóa án tích. Hơn nữa, chính sách về xóa án tích của BLHS năm 1999 còn nhiều bất cập, ảnh hưởng đến quyền, lợi ích chính đáng của người bị kết án, cản trở quá trình tái hòa nhập cộng đồng (như thời hạn xóa án tích còn dài, thời điểm tính thời hạn xóa án tích cho người bị kết án chưa phù hợp). Cho đến nay, nhiều nội dung của chế định xóa án tích còn có những nhận thức khác nhau. Mặt khác, cùng với sự phát triển trên các lĩnh vực kinh tế, chính trị và xã hội của đất nước, nhiều vấn đề của luật hình sự, trong đó có vấn đề xóa án tích cũng luôn vận động và phát triển đòi hỏi phải tiếp tục nghiên cứu giải quyết.

Nhằm bảo đảm thực hiện chủ trương của Đảng về đề cao hiệu quả phòng ngừa và hướng thiện trong xử lý người phạm tội, thực hiện chính sách nhân đạo của Nhà nước đối với người bị kết án đồng thời tăng cường bảo vệ quyền con người, quyền và lợi ích hợp pháp của công dân theo tinh thần Hiến pháp 2013, đồng thời để khắc phục những hạn chế, bất cập nêu trên của BLHS năm 1999, tạo điều kiện cho các cơ quan tiến hành tố tụng áp dụng một cách thống nhất, các quy định của BLHS năm 2015 về xóa án tích đã được sửa đổi, bổ sung tương đối cơ bản và toàn diện không những có ý nghĩa về mặt lý luận mà còn có ý nghĩa cả về thực tiễn trong giai đoạn hiện nay ở nước ta. Tuy nhiên, nghiên cứu những quy định mới về xóa án tích theo BLHS 2015 cũng vẫn còn sự bất cập, dẫn đến cách hiểu khác nhau và chưa bảo đảm tính nhân đạo, khoan hồng đối với những người đã bị kết án trong giai đoạn hiện nay, dẫn đến sẽ có nhiều vướng mắc khi áp dụng chế định này trong phạm vi cả 1 luan an nước nói chung và tỉnh Bắc Giang nói riêng. Để đảm bảo quyền lợi cho các bị án tái hòa nhập cộng đồng, yên tâm sống, lao động, trở thành người có ích cho xã hội. Mặt khác, cùng với sự phát triển trên các lĩnh vực kinh tế, chính trị và xã hội của đất nước cũng như hội nhập quốc tế nhiều vấn đề của luật hình sự, trong đó có vấn đề xóa án tích cũng vận động và phát triển đòi hỏi phải tiếp tục nghiên cứu giải quyết.

Do đó, việc nghiên cứu một cách toàn diện chế định xóa án tích là việc rất cần thiết, không những có ý nghĩa quan trọng về mặt lý luận mà còn có ý nghĩa về cả thực tiễn trong giai đoạn hiện nay ở nước ta. Từ những vấn đề nêu trên là lý do để học viên lựa chọn đề tài “Xóa án tích theo pháp luật hình sự Việt Nam từ thực tiễn tỉnh Bắc Giang” để nghiên cứu làm Luận văn thạc sĩ của mình. Tình hình nghiên cứu đề tài Thời gian qua, các nhà nghiên cứu khoa học pháp lý ở nước ta đã quan tâm, nghiên cứu về Chế định xóa án tích theo pháp luật hình sự; có thể kể đến các công trình như: Giáo trình luật hình sự Việt Nam (Phần chung), GS. Võ Khánh Vinh, Nxb Khoa học Xã hội năm 2014;“Xóa án tích theo pháp luật hình sự Việt Nam từ thực tiễn tỉnh Quảng Nam”, Luận văn thạc sĩ của tác giả Nguyễn Hồng Sơn; Học viện Khoa học xã hội; năm 2017;“Xóa án tích theo pháp luật hình sự Việt Nam từ thực tiễn thành phố Đà Nẵng”, Luận văn thạc sĩ của tác giả Phạm Văn Trình; Học viện Khoa học xã hội; năm 2017; “Xóa án tích theo pháp luật hình sự Việt Nam ở nước ta hiện nay”, Luận văn thạc sĩ của tác giả Phạm Thị Thu Hòa; Học viện Khoa học xã hội; năm 2017.

Những công trình nghiên cứu nêu trên rất có giá trị để tham khảo và kế thừa khi thực hiện đề tài “Xóa án tích theo pháp luật hình sự Việt Nam từ thực tiễn tỉnh Bắc Giang”. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 3. Mục đích Luận văn làm sáng tỏ những vấn đề lý luận về xóa án tích; thực tiễn hoạt động xóa án tích trên địa bàn tỉnh Bắc Giang, từ đó đề xuất những giải pháp đảm bảo xóa án tích đúng trong thời gian tới. Nhiệm vụ Để đạt được mục đích nghiên cứu trên, luận văn đặt ra và giải quyết những nhiệm vụ sau: - Khái quát lịch sử hình thành và phát triển của chế định xóa án tích; - Đối chiếu, so sánh chế định xóa án tích trong luật hình sự một số nước trên thế giới; - Phân tích quy định của pháp luật hình sự hiện hành về xóa án tích; - Đánh giá thực tiễn áp dụng các quy định của BLHS về xóa án tích trên địa bàn tỉnh Bắc Giang và xây dựng các giải pháp hoàn thiện các quy định về xóa án tích.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 4. Đối tượng nghiên cứu Luận văn có đối tượng nghiên cứu là những vấn đề lý luận về chế định xóa án tích theo quy định pháp luật hình sự Việt Nam và thực tiễn xóa án tích trên địa bàn tỉnh Bắc Giang trong thời gian qua. Phạm vi nghiên cứu Luận văn nghiên cứu trên phạm vi địa bàn tỉnh Bắc Giang và trong thời gian 05 năm (từ năm 2014 đến năm 2018). Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu 5.

Phương pháp luận Luận văn được thực hiện trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm của Đảng và Nhà nước về tội phạm và hình phạt, về quyền con người, cải cách tư pháp; ngoài ra luận văn còn được nghiên cứu dựa trên những thành tựu của triết học, lịch sử các học thuyết chính trị pháp lý, khoa học luật hình sự, luật tố tụng hình sự, luật thi hành án; 5. Phương pháp nghiên cứu Trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử, luận văn sử dụng các phương pháp nghiên cứu cụ thể như: phương pháp hệ thống, lịch sử, lôgíc, phân tích, so sánh, tổng hợp, tham khảo ý kiến chuyên gia, v. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn Luận văn là công trình khoa học đầu tiên nghiên cứu một cách toàn diện, có hệ thống dưới góc độ pháp luật hình sự về chế định xóa án tích trên địa bàn tỉnh Bắc Giang. Công trình này vừa có ý nghĩa về mặt lý luận và thực tiễn: 6.

Ý nghĩa lý luận Luận văn có thể được dùng làm tài liệu tham khảo trong quá trình học tập và nghiên cứu của học viên. Ý nghĩa thực tiễn Kết quả nghiên cứu của luận văn góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động áp dụng xóa án tích nói chung và trên địa bàn tỉnh Bắc Giang nói riêng. Kết cấu của luận văn Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung luận văn gồm ba chương: Chương 1. Những vấn đề chung về xóa án tích Chương 2.

Quy định của pháp luật hình sự Việt Nam hiện hành về xóa án tích và thực tiễn xóa án tích trên địa bàn tỉnh Bắc Giang Chương 3. Các giải pháp đảm bảo xóa án tích đúng trên địa bàn tỉnh Bắc Giang.