Xét xử sơ thẩm vụ án hình sự đối với người dưới 18 tuổi phạm tội tại Bắc Ninh

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI HOÀNG THỊ ANH THƠ XÉT XỬ SƠ THẨM VỤ ÁN HÌNH SỰ ĐỐI VỚI NGƯỜI DƯỚI 18 TUỔI PHẠM TỘI TỪ THỰC TIỄN TỈNH BẮC NINH LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HÌNH SỰ VÀ TỐ TỤNG HÌNH SỰ Hà Nội - 2020 luan an VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI HOÀNG THỊ ANH THƠ XÉT XỬ SƠ THẨM VỤ ÁN HÌNH SỰ ĐỐI VỚI NGƯỜI DƯỚI 18 TUỔI PHẠM TỘI TỪ THỰC TIỄN TỈNH BẮC NINH Ngành: Luật hình sự và Tố tụng hình sự Mã số: 8380104 NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC TS. NGUYỄN TRÍ TUỆ Hà Nội - 2020 luan an LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận văn là công trình nghiên cứu khoa học, độc lập của riêng tôi; các số liệu, ví dụ, kết quả nghiên cứu nêu trong luận văn là trung thực và có nguồn gốc rõ ràng. Các luận điểm kế thừa được trích dẫn rõ ràng. Kết quả nghiên cứu của Luận văn chưa từng được công bố trong công trình nào khác.

TÁC GIẢ LUẬN VĂN Hoàng Thị Anh Thơ luan an MỤC LỤC MỞ ĐẦU. 1 Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LUẬT VỀ XÉT XỬ SƠ THẨM VỤ ÁN HÌNH SỰ ĐỐI VỚI NGƯỜI DƯỚI 18 TUỔI PHẠM TỘI. Khái niệm xét xử sơ thẩm vụ án hình sự đối với người dưới 18 tuổi phạm tội. Đặc điểm của xét xử sơ thẩm vụ án hình sự đối với người dưới 18 tuổi phạm tội.

Quy định về xét xử sơ thẩm vụ án hình sự đối với người dưới 18 tuổi phạm tội. 10 Chương 2 THỰC TIỄN XÉT XỬ SƠ THẨM VỤ ÁN HÌNH SỰ. 30 ĐỐI VỚI NGƯỜI DƯỚI 18 TUỔI PHẠM TỘI TẠI TỈNH BẮC NINH. Khái quát về điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội của tỉnh Bắc Ninh và cơ cấu tổ chức của Tòa án nhân dân tỉnh Bắc Ninh.

Thực tiễn xét xử sơ thẩm vụ án hình sự đối với người dưới 18 tuổi phạm tội tại tỉnh Bắc Ninh. 32 Chương 3 MỘT SỐ YÊU CẦU VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG XÉT XỬ SƠ THẨM VỤ ÁN HÌNH SỰ ĐỐI VỚI NGƯỜI DƯỚI 18 TUỔI PHẠM TỘI TẠI TỈNH BẮC NINH. Yêu cầu nâng cao chất lượng xét xử sơ thẩm vụ án hình sự đối với người dưới 18 tuổi phạm tội tại tỉnh Bắc Ninh. Một số giải pháp nâng cao chất lượng xét xử sơ thẩm vụ án hình sự đối với người dưới 18 tuổi phạm tội tại tỉnh Bắc Ninh.

73 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. 74 luan an DANH MỤC TỪ NGỮ VIẾT TẮT BLHS: Bộ luật hình sự BLTTHS: Bộ luật tố tụng hình sự CQĐT: Cơ quan điều tra VKSND: Viện kiểm sát nhân dân CTTP: Cấu thành tội phạm TAND: Tòa án nhân dân TNHS: Trách nhiệm hình sự XXST: Xét xử sơ thẩm NQ: Nghị quyết PLHS: Pháp luật hình sự HĐXX: Hội đồng xét xử HĐTP: Hội đồng thẩm phán VAHS: Vụ án hình sự TGĐ&NCTN: Tòa gia đình và người chưa thành niên luan an DANH MỤC BẢNG Bảng 2.1: Số người dưới 18 tuổi phạm tội bị xét xử tại TAND hai cấp tỉnh Bắc Ninh trong giai đoạn từ năm 2015 -2019. Các tội danh chiếm chủ yếu mà người dưới 18 tuổi bị xét xử trong giai đoạn từ năm 2015- 2019. Các hình phạt chủ yếu áp dụng với người dưới 18 tuổi trong giai đoạn từ năm 2015- 2019.

35 luan an MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Hoạt động xét xử của Tòa án nhân dân được thực hiện theo chế độ hai cấp xét xử: xét xử sơ thẩm và xét xử phúc thẩm. Có thể nói rằng, xét xử là chức năng cơ bản và quan trọng nhất của Tòa án nhân dân. Trong đó, xét xử sơ thẩm là cấp xét xử đầu tiên tại Tòa án và có vai trò hết sức quan trọng bởi nếu như hoạt động xét xử sơ thẩm được tiến hành hiệu quả, đúng trình tự thủ tục, tuân thủ các nguyên tắc tố tụng thì sẽ hạn chế các vụ việc bị kháng cáo, kháng nghị theo thủ tục phúc thẩm và giám đốc thẩm.

Nghị quyết số 49/NQ-TW ngày 02-6-2005 của Bộ Chính trị về Chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020 cũng đặt ra mục tiêu “Xây dựng nền tư pháp trong sạch, vững mạnh, dân chủ, nghiêm minh, bảo vệ công lý, từng bước hiện đại, phục vụ nhân dân, phụng sự Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa;hoạt động tư pháp mà trọng tâm là hoạt động xét xử được tiến hành có hiệu quả và hiệu lực cao”[3]. Tỉnh Bắc Ninh là một tỉnh phát triển mạnh mẽ kinh tế trong những năm trở lại đây, với đặc điểm là tỉnh tập trung nhiều khu công nghiệp với lượng công nhân từ khắp các tỉnh thành tập trung. Điều này, đã tạo nên mặt trái của quy luật phát triển là tạo điều kiện cho các loại tội phạm phát triển, trong đó nổi cộm là những người dưới 18 tuổi phạm tội. Do tính đặc trưng của người dưới 18 tuổi là người chưa phát triển đầy đủ, toàn diện về thể lực, trí tuệ, tinh thần cũng như chưa có đầy đủ về quyền và nghĩa vụ công dân, ở độ tuổi này họ dễ bị lôi kéo, kích động thực hiện những hành vi bột phát theo ý thức nhất thời, chính vì vậy chính sách hình sự áp dụng đối với họ cũng có sự khác biệt so với người đủ 18 tuổi.

Thực tiễn xét xử các vụ án hình sự đối với người dưới 18 tuổi phạm tội đã chứng minh bên cạnh việc ghi nhận hậu quả pháp lý hình sự bất lợi đối với họ thì việc xét xử còn nhằm giáo dục, cải tạo họ trở thành công dân có ích cho xã hội. Thời gian qua, bên cạnh những thành tích 1 luan an đã đạt được của TAND tỉnh Bắc Ninh trong việc xét xử sơ thẩm vụ án hình sự đối với người dưới 18 tuổi phạm tội khi luôn đảm bảo việc xét xử đúng người, đúng tội, đúng pháp luật, không xử oan người vô tội, không bỏ lọt tội phạm thì công tác xét xử loại vụ án này vẫn còn có những hạn chế, thiếu sót nhất định, tác động tiêu cực đến lòng tin của nhân dân vào công lý, ảnh hưởng đến việc đấu tranh phòng, chống tội phạm. Xuất phát từ những lý do trên, học viên lựa chọn đề tài: “Xét xử sơ thẩm vụ án hình sự đối với người dưới 18 tuổi phạm tội từ thực tiễn tỉnh Bắc Ninh” làm đề tài tốt nghiệp thạc sĩ. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài Nội dung về xét xử sơ thẩm vụ án hình sự đối với người dưới 18 tuổi phạm tội không chỉ được đề cập đến trong giáo trình Luật tố tụng hình sự tại các trường như Đại học Luật Hà Nội, khoa Luật thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội, Đại học luật thành phố Hồ Chí Minh.

Bên cạnh đó, đề tài còn được nghiên cứu trong nhiều công trình có thể kể đến như: * Sách chuyên khảo: Phạm Minh Tuyên (2018), Kỹ năng xét xử các vụ án hình sự theo quy định của BLTTHS 2015, NXb. Thanh niên; Lê Ngọc Thạnh (chủ biên) (2012), Cẩm nang pháp luật và nghiệp vụ danh cho hội thẩm trong xét xử các vụ án hình sự, Nxb. Tư pháp; Nguyễn Ngọc Anh, Phan Trung Hoài (2018), Bình luận khoa học BLTTHS 2015, Nxb. Chính trị Quốc gia sự thật; Nguyễn Đức Mai, Bình Luận Khoa Học Bộ Luật Tố Tụng Hình Sự (Hiện Hành), Nxb.

Chính trị Quốc gia sự thật; Trần Văn Biên, Đinh Thế Hưng, Bình Luận Khoa Học Bộ Luật Tố Tụng Hình Sự (2015), Nxb. * Bài viết trên tạp chí khoa học: Hoàng Thị Hải Đường (2017), Bàn về nâng cao chất lượng xét xử các vụ án hình sự của Tòa án nhân dân cấp huyện, Tạp chí nghề luật Số 5/2017, tr. 14 – 18; Nguyễn Đức Mai (2007), Áp dụng các quy định của Bộ luật tố tụng hình sự về thủ tục tố tụng đối với người 2 luan an chưa thành niên phạm tội, Tạp chí kiểm sát Số 6/2007, tr. 9 – 15; Phan Anh Tuấn (2015), Bàn về các biện pháp thay thế xử lý hình sự áp dụng đối với người chưa thành niên phạm tội trong Dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi); Tạp chí khoa học pháp lý số 8/2015, tr.

57 – 63; Đoàn Tấn Minh (2008), Bàn về phạm vi sử dụng thuật ngữ "Người chưa thành niên phạm tội, Tạp chí Tòa án nhân dân Số 9/2008, tr. * Luận văn thạc sĩ: Lê Thị Hòa, Xét xử sơ thẩm vụ án hình sự mà bị cáo là người chưa thành niên từ thực tiễn tỉnh Thanh Hóa, Luận văn thạc sĩ trường Học viện khoa học xã hội năm 2016; Trần Thị Tuyết Nhung, Xét xử sơ thẩm vụ án hình sự của người chưa thành niên phạm tội từ thực tiễn thành phố Đà Nẵng, Luận văn thạc sĩ trường Học viện khoa học xã hội năm 2016; Phạm Hồng Hải, Thủ tục xét xử sơ thẩm vụ án hình sự mà bị cáo là người dưới 18 tuổi theo pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam từ thực tiễn thành phố Hồ Chí Minh, Luận văn thạc sĩ trường Học viện khoa học xã hội năm 2017; Nguyễn Thị Hoàng, Xét xử sơ thẩm vụ án hình sự trong công cuộc cải cách tư pháp ở Việt Nam hiện nay, Luận văn thạc sĩ Khoa luật Đại học quốc gia năm 2007; Nguyễn Thị Thu Hiền, Chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án hình sự, Luận văn thạc sĩ trường Đại học Luật Hà Nội năm 2011; Lê Quốc Thể, Hoàn thiện quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự về việc ra các quyết định tại phiên toà xét xử sơ thẩm vụ án hình sự, Luận văn thạc sĩ trường Đại học Luật Hà Nội năm 2012; Đặng Thị Thương, Quy định của pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam về chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án hình sự và thực tiễn áp dụng tại tỉnh Hòa Bình, Luận văn thạc sĩ trường Đại học Luật Hà Nội năm 2017 … Đa phần các công trình nghiên cứu trên cơ sở các quy định của BLTTHS 2003, một số ít đã đề cập tới quy định tại BLTTHS 2015. Tuy nhiên, dưới góc độ luận văn thạc sĩ chưa có một công trình nào nghiên cứu một cách kết hợp giữa lý luận cũng như thực tiễn việc áp dụng xét xử sơ thẩm vụ án hình sự đối với người dưới 18 tuổi phạm tội từ thực tiễn trên một địa 3 luan an bàn tỉnh Bắc Ninh. Do vậy, nội dung đề tài nghiên cứu luận văn về Xét xử sơ thẩm vụ án hình sự đối với người dưới 18 tuổi phạm tội từ thực tiễn tỉnh Bắc Ninh sẽ không trùng lặp với các công trình nghiên cứu khác đã công bố.

Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài 3.