Trách nhiệm hình sự người dưới 18 tuổi - Luận án Trần Xuân Nhân

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI TRẦN XUÂN NHÂN NGUYÊN TẮC PHÂN HÓA TRÁCH NHIỆM HÌNH SỰ ĐỐI VỚI NGƯỜI DƯỚI 18 TUỔI PHẠM TỘI TỪ THỰC TIỄN TỈNH BẮC NINH LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HÌNH SỰ VÀ TỐ TỤNG HÌNH SỰ Hà Nội - 2020 luan an VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI TRẦN XUÂN NHÂN NGUYÊN TẮC PHÂN HÓA TRÁCH NHIỆM HÌNH SỰ ĐỐI VỚI NGƯỜI DƯỚI 18 TUỔI PHẠM TỘI TỪ THỰC TIỄN TỈNH BẮC NINH Ngành: Luật hình sự và Tố tụng hình sự Mã số: 8380104 NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS. PHẠM MINH TUYÊN Hà Nội - 2020 luan an LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan Luận văn của tôi với đề tài “Nguyên tắc phân hóa trách nhiệm hình sự đối với người dưới 18 tuổi phạm tội từ thực tiễn tỉnh Bắc Ninh” là công trình nghiên cứu của riêng cá nhân tôi. Các số liệu, kết quả nghiên cứu của luận văn là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu khoa học nào trước đây. Hà Nội, ngày 12 tháng 3 năm 2020 Học viên Trần Xuân Nhân luan an MỤC LỤC MỞ ĐẦU.

1 Chương 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ NGUYÊN TẮC PHÂN HÓA TRÁCH NHIỆM HÌNH SỰ ĐỐI VỚI NGƯỜI DƯỚI 18 TUỔI PHẠM TỘI. Khái niệm về phân hóa trách nhiệm hình sự đối với người dưới 18 tuổi phạm tội. Căn cứ của nguyên tắc phân hóa trách nhiệm hình sự đối với người dưới 18 tuổi phạm tội. Nội dung nguyên tắc phân hóa trách nhiệm hình sự đối với người dưới 18 tuổi phạm tội.

Ý nghĩa nguyên tắc phân hóa trách nhiệm hình sự đối với người dưới 18 tuổi phạm tội. 22 Chương 2: SỰ THỂ HIỆN NGUYÊN TẮC PHÂN HÓA TRÁCH NHIỆM HÌNH SỰ ĐỐI VỚI NGƯỜI DƯỚI 18 TUỔI PHẠM TỘI TRONG BỘ LUẬT HÌNH SỰ 2015 VÀ THỰC TIỄN ÁP DỤNG TẠI TỈNH BẮC NINH. Sự thể hiện nguyên tắc phân hóa trách nhiệm hình sự đối với người dưới 18 tuổi phạm tội trong Bộ luật hình sự 2015. Thực tiễn áp dụng nguyên tắc phân hóa trách nhiệm hình sự đối với người dưới 18 tuổi phạm tội tại tỉnh Bắc Ninh.

37 Chương 3: MỘT SỐ YÊU CẦU VÀ GIẢI PHÁP BẢO ĐẢM THỰC HIỆN NGUYÊN TẮC PHÂN HÓA TRÁCH NHIỆM HÌNH SỰ ĐỐI VỚI NGƯỜI DƯỚI 18 TUỔI PHẠM TỘI. Yêu cầu bảo đảm thực hiện nguyên tắc phân hóa trách nhiệm hình sự đối với người dưới 18 tuổi phạm tội. Giải pháp bảo đảm thực hiện nguyên tắc phân hóa trách nhiệm hình sự đối với người dưới 18 tuổi phạm tội. 72 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO.

77 luan an DANH MỤC TỪ NGỮ VIẾT TẮT BLHS: Bộ luật hình sự BLTTHS: Bộ luật tố tụng hình sự TAND: Tòa án nhân dân TNHS: Trách nhiệm hình sự NQ: Nghị quyết Tr: Trang HĐXX: Hội đồng xét xử luan an MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài: Hệ thống pháp luật và việc thực thi pháp luật ở nước ta đã có những tác động rõ rệt đối với đời sống của toàn xã hội. Hệ thống pháp luật phục vụ cho việc thực thi các quyền và lợi ích cơ bản của con người, của công dân, bảo vệ Nhà nước và chế độ xã hội chủ nghĩa. Trong đó, cùng với các ngành luật khác, pháp luật hình sự là một trong những công cụ hết sức quan trọng của Đảng và Nhà nước ta trong việc điều chỉnh quan hệ xã hội khi phát sinh hành vi nguy hiểm cho xã hội.

Luật hình sự có vai trò bảo vệ các quan hệ xã hội, thông qua việc trừng phạt nghiêm minh các hành vi xâm hại đến các quan hệ xã hội, bảo vệ tối đa và toàn diện quyền con người, quyền công dân. Tội phạm là một hiện tượng xã hội tiêu cực được thể hiện dưới dạng những hành vi nguy hiểm cho xã hội, xâm hại tới các quan hệ xã hội được pháp luật hình sự bảo vệ. Do đó, khi một người bị tuyên là có tội thì phải chịu sự trừng phạt của pháp luật về những hành vi mà họ gây ra. Mỗi hành vi phạm tội của từng chủ thể, các giai đoạn cụ thể, trường hợp cụ thể thường có sự khác nhau, do đó TNHS đặt ra đối với họ cũng khác nhau.

Việc nghiên cứu nguyên tắc phân hóa TNHS đối với chủ thể là người dưới 18 tuổi được đặt ra có ý nghĩa không chỉ về mặt lý luận mà còn cả về mặt thực tiễn áp dụng, bởi chủ thể đặc thù trong trường hợp này là người dưới 18 tuổi – những người được coi là tương lai của mỗi các quốc gia là lớp người kế tục sự nghiệp xây dựng và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa. Bác Hồ đã từng dạy “Vì lợi ích mười năm trồng cây, vì lợi ích trăm năm trồng người" và “Nước nhà thịnh hay suy, yếu hay mạnh một phần lớn là do các thanh niên”, tương lai đất nước “Việt Nam có được vẻ vang sánh vai với các cường quốc năm châu được hay không chính là nhờ một phần rất lớn ở công học tập của các cháu”. 1 luan an Trong những năm qua, tình trạng người dưới 18 tuổi phạm tội ngày càng có chiều hướng gia tăng cả về số lượng, cũng như về tính chất nguy hiểm của hành vi phạm tội do người dưới 18 tuổi gây ra. BLHS 2015 ra đời với nhiều sửa đổi, bổ sung tiến bộ, được xem là một công cụ sắc bén, hữu hiệu để đấu tranh phòng, chống tội phạm nói chung và đối với người dưới 18 tuổi phạm tội nói riêng.

Đồng thời BLHS 2015 (sửa đổi 2017) được đánh giá là Bộ luật thể hiện rõ nhất sự thể hiện nguyên tắc phân hóa TNHS trong các BLHS của nước ta từ trước đến nay. Tuy nhiên, thực tiễn áp dụng qua hơn hai năm thi hành BLHS 2015 đã bộc lộ không ít những hạn chế, vướng mắc trong việc áp dụng nguyên tắc phân hóa TNHS đối với người dưới 18 tuổi phạm tội trong các quy định về phân loại tội phạm, miễn trách nhiệm hình sự, quyết định hình phạt…Những hạn chế trên chưa đáp ứng được yêu cầu đấu tranh phòng, chống tội phạm do người dưới 18 tuổi thực hiện. Do vậy việc nghiên cứu một cách toàn diện các vấn đề lý luận về nguyên tắc phân hóa TNHS đối với người dưới 18 tuổi và thực tiễn áp dụng quy định này là cấp thiết. Vì vậy, học viên xin lựa chọn đề tài: “Nguyên tắc phân hóa trách nhiệm hình sự đối với người dưới 18 tuổi phạm tội từ thực tiễn tỉnh Bắc Ninh” làm đề tài luận văn thạc sỹ.

Tổng quan nghiên cứu: Trong những năm trở lại đây, đã có một số công trình nghiên cứu khoa học pháp lý đề cập đến nội dung nguyên tắc phân hóa trách nhiệm hình sự trong BLHS Việt Nam. Có thể kể đến như: Luận văn thạc sĩ, luận án tiến sĩ: Cao Thị Oanh (2008), ”Nguyên tắc phân hóa trách nhiệm hình sự trong luật hình sự Việt Nam”, Luận án tiến sĩ, Trường Đại học Luật Hà Nội; Nguyễn Xuân Trường (2018), “Nguyên tắc phân hóa trách nhiệm hình sự đối với người dưới 18 tuổi phạm tội trong pháp luật hình sự Việt Nam”, Luận văn thạc sĩ, Học viện khoa học xã hội – Viện 2 luan an hàn lâm khoa học xã hội Việt Nam; Dương Thị Ngọc Thương (2013), Trách nhiệm hình sự của người chưa thành niên phạm tội trong luật hình sự Việt Nam, Luận văn thạc sĩ luật học Khoa Luật trường đại học Quốc gia Hà Nội; Đỗ Thị Minh Phượng (2002), Nguyên tắc phân hóa trách nhiệm hình sự và sự thể hiện của nó trong Bộ luật Hình sự năm 1999, luận văn thạc sĩ luật học trường Đại học luật Hà Nội; … Các sách, giáo trình: Võ Khánh Vinh, Giáo trình luật hình sự phần chung, Học viện khoa học xã hội, năm 2014; TS. Nguyễn Đức Mai, “Bình luận khoa học Bộ luật Hình sự hiện hành (sửa đổi bổ sung năm 2017)”, Nxb. Chính trị quốc gia Hà Nội; Đinh Văn Quế, “Bình luận khoa học Bộ luật Hình sự năm 2015 – Phần thứ nhất: Những quy định chung”, Nxb.

Thông tin và truyền thông; … * Các bài báo, tạp chí: Cao Thị Oanh, Hoàn thiện những quy định về trách nhiệm hình sự của người chưa thành niên phạm tội, Tạp chí luật học năm 2007; Nguyễn Ngọc Hòa, “Nguyên tắc phân hóa trách nhiệm hình sự trong bộ luật hình sự 1999”, Tạp chí luật học năm 2000; Lê Thị Sơn, Nguyên tắc xử lý đối với người chưa thành niên phạm tội và sự thể hiện trong Bộ luật hình sự, Tạp chí Luật học năm 2015; Phí Thành Chung, Phân hóa trách nhiệm hình sự của đồng phạm trong Bộ luật Hình sự năm 2015, Tạp chí Nhà nước và Pháp luật Số 3/2016; Cao Thị Oanh, Biểu hiện của nguyên tắc phân hóa trách nhiệm hình sự trong các quy định về các chế tài hình sự thuộc phần các tội phạm, Tạp chí Nhà nước và pháp luật năm 2006… Tuy nhiên, chưa có một công trình nào nghiên cứu một cách hệ thống và toàn diện các vấn đề về nguyên tắc phân hóa trách nhiệm hình sự đối với người dưới 18 tuổi phạm tội theo pháp luật hình sự Việt Nam từ một tỉnh cụ thể là Bắc Ninh. Do đó luận văn đảm bảo tính mới và không trùng lặp với các đề tài đã được công bố. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 3. Mục đích nghiên cứu Mục đích nghiên cứu của đề tài là nhằm làm rõ những vấn đề lý luận và quy định thể hiện nguyên tắc phân hóa trách nhiệm hình sự đối với người dưới 18 tuổi, trên cơ sở thực tiễn tỉnh Bắc Ninh.

Từ đó đề xuất các giải pháp bảo đảm thực hiện nguyên tắc phân hóa trách nhiệm hình sự đối với người dưới 18 tuổi phạm tội tại tỉnh Bắc Ninh. Nhiệm vụ nghiên cứu Để đạt được mục đích nghiên cứu trên trên, luận văn đặt ra các nhiệm vụ cần được giải quyết như sau: - Phân tích, làm rõ những vấn đề lý luận chung về nguyên tắc phân hóa trách nhiệm hình sự đối với người dưới 18 tuổi phạm tội. - Phân tích sự thể hiện nguyên tắc phân hóa trách nhiệm hình sự đối với người dưới 18 tuổi trong một số quy định của BLHS, đánh giá tình hình áp dụng nguyên tắc phân hóa trách nhiệm hình sự đối với người dưới 18 tuổi phạm tội trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh, đánh giá những kết quả đạt được, những hạn chế, chỉ ra nguyên nhân của những hạn chế đó. - Trình bày giải pháp bảo đảm thực hiện nguyên tắc phân hóa trách nhiệm hình sự đối với người dưới 18 tuổi phạm tội tại tỉnh Bắc Ninh.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 4.