Luận án TS: Tội xâm phạm hoạt động tư pháp từ thực tiễn Duyên hải miền Trung

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI --o0o-- PHÙNG ANH DŨNG CÁC TỘI XÂM PHẠM HOẠT ĐỘNG TƯ PHÁP THEO PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM TỪ THỰC TIỄN CÁC TỈNH DUYÊN HẢI MIỀN TRUNG LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC HÀ NỘI - 2023 VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI --o0o-- PHÙNG ANH DŨNG CÁC TỘI XÂM PHẠM HOẠT ĐỘNG TƯ PHÁP THEO PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM TỪ THỰC TIỄN CÁC TỈNH DUYÊN HẢI MIỀN TRUNG Ngành: Luật Hình sự và Tố tụng hình sự Mã số: 9.04 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS. TRẦN VĂN ĐỘ HÀ NỘI - 2023 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các thông tin, số liệu nêu trong luận án là trung thực. Các luận điểm kế thừa trong luận án được trích dẫn rõ ràng.

Kết quả nghiên cứu của luận án chưa từng được công bố trong công trình nào khác. Nghiên cứu sinh PHÙNG ANH DŨNG MỤC LỤC MỞ ĐẦU. 1 Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU. Tình hình nghiên cứu ở ngoài nước.

Tình hình nghiên cứu trong nước. Đánh giá tổng quan tình hình nghiên cứu. Cơ sở lý thuyết, câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết nghiên cứu. 30 KẾT LUẬN CHƯƠNG 1.

33 Chương 2: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LUẬT HÌNH SỰ MỘT SỐ QUỐC GIA QUY ĐỊNH VỀ CÁC TỘI XÂM PHẠM HOẠT ĐỘNG TƯ PHÁP. Những vấn đề lý luận về các tội xâm phạm hoạt động tư pháp. Dấu hiệu pháp lý đặc trưng của các tội xâm phạm hoạt động tư pháp. Cơ sở của việc quy định các tội xâm phạm hoạt động tư pháp trong Bộ luật Hình sự.

Quy định về các tội xâm phạm hoạt động tư pháp trong pháp luật hình sự một số quốc gia. Một số vấn đề lý luận về định tội danh và quyết định hình phạt đối với các tội xâm phạm hoạt động tư pháp. 61 Kết luận Chương 2. 65 Chương 3: QUY ĐỊNH VỀ CÁC TỘI XÂM PHẠM HOẠT ĐỘNG TƯ PHÁP TRONG PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM.

Khái quát lịch sử pháp luật hình sự Việt Nam quy định về các tội xâm phạm hoạt động tư pháp từ năm 1945 đến khi có bộ luạt hình sự 2015. Quy định về các tội xâm phạm hoạt động tư pháp trong Bộ luật hình sự 2015. 74 Kết luận Chương 3. 97 Chương 4: THỰC TIỄN ÁP DỤNG PHÁP LUẬT VỀ CÁC TỘI XÂM PHẠM HOẠT ĐỘNG TƯ PHÁP VÀ CÁC YÊU CẦU GIẢI PHÁP ĐẢM BẢO ÁP DỤNG ĐÚNG PHÁP LUẬT VỀ CÁC TỘI PHẠM NÀY.

Thực tiễn áp dụng pháp luật về các tội xâm phạm hoạt động tư pháp tại các tỉnh duyên hải miền Trung. Các yêu cầu và giải pháp bảo đảm áp dụng đúng pháp luật về các tội phạm xâm phạm hoạt động tư pháp. Các giải pháp bảo đảm áp dụng pháp luật hình sự Việt Nam về các tội phạm xâm phạm hoạt động tư pháp. 136 Kết luận Chương 4.

149 DANH MỤC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ. 152 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. 153 DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT BLHS Bộ luật hình sự BLTTHS Bộ luật Tố tụng hình sự CQĐT Cơ quan điều tra CQTHTT Cơ quan tiến hành tố tụng HĐXX Hội đồng xét xử KSV Kiểm sát viên NXB Nhà xuất bản TAND Tòa án nhân dân TNHS Trách nhiệm hình sự TTHS Tố tụng hình sự VKS Viện kiểm sát VKSND Viện kiểm sát nhân dân VKSNDTC Viện kiểm sát nhân dân tối cao XHCN Xã hội chủ nghĩa DANH MỤC BẢNG Bảng 4. Số liệu các vụ án xâm phạm hoạt động tư pháp trên địa bàn các tỉnh duyên hải miền Trung giai đoạn 2010 - 2021.

Số liệu các vụ án xâm phạm hoạt động tư pháp tại từng địa phương cụ thể thuộc các tỉnh duyên hải miền Trung giai đoạn 2010 – 2021. Tỷ lệ tội phạm cụ thể trong nhóm các tội xâm phạm hoạt động tư pháp trên địa bàn các tỉnh duyên hải miền Trung trong năm 2021 .4 Kết quả định tội danh đối với người phạm tội xâm phạm hoạt động tư pháp trên địa bàn các tỉnh duyên hải miền Trung giai đoạn 2010 - 2021. Kết quả quyết định hình phạt đối với người phạm tội xâm phạm hoạt động tư pháp trên địa bàn các tỉnh duyên hải miền Trung giai đoạn 2010 - 2021. Tính cấp thiết của đề tài Trong số các hoạt động của Nhà nước thì hoạt động tư pháp là một dạng hoạt động có ý nghĩa đặc biệt nhằm mục đích bảo vệ công lý, giữ gìn trật tự xã hội, bảo vệ lợi ích chính đáng của Nhà nước, xã hội và công dân.

Những hành vi trực tiếp xâm phạm đến sự đúng đắn của hoạt động tư pháp có thể dẫn đến những thiệt hại nghiêm trọng trong việc thực thi công lý, duy trì trật tự xã hội cũng như đến quyền và lợi ích hợp pháp của công dân. Do đó, việc bảo vệ hoạt động tư pháp bằng pháp luật hình sự là một trong những nhiệm vụ hết sức quan trọng đối với bất kỳ Nhà nước nào bởi chính sự tồn tại, phát triển của hệ thống những quan hệ xã hội trong lĩnh vực này có ý nghĩa góp phần đảm bảo cho xã hội được ổn định và phát triển theo một trật tự nhất định mà Nhà nước mong muốn. Đây cũng là lý do mà Nhà nước ta quy định các tội xâm phạm hoạt động tư pháp thành một chương độc lập trong BLHS, cụ thể là Chương XXIV với các tội phạm được quy định từ Điều 367 đến Điều 391 BLHS năm 2015. Trong những năm vừa qua, tình hình các tội xâm phạm hoạt động tư pháp ở nước ta diễn biến phức tạp khi số vụ phạm tội gia tăng theo từng năm, nhất là tại các tỉnh duyên hải miền Trung đã xảy ra nhiều vụ án đặc biệt nghiêm trọng, gây ảnh hưởng xấu đối với niềm tin của người dân vào hoạt động đúng đắn của các cơ quan tư pháp.

Nhiều vụ án liên quan đến hành vi xâm phạm hoạt động tư pháp tại các tỉnh duyên hải miền Trung như vụ án dùng nhục hình dẫn đến hậu quả nạn nhân Ngô Thanh Kiều bị chết tại Phú Yên; vụ án ông Huỳnh Văn Nén bị bức cung, dùng nhục hình dẫn đến chấp hành hình phạt tù oan sai gần 17 năm… đã gây xôn xao dư luận trong cả nước. Theo báo cáo công tác năm 2021 của Viện kiểm sát nhân dân các tỉnh, thành phố khu vực duyên hải miền Trung thì số lượng vụ án khởi tố tăng 4,7% về số vụ so với cùng kỳ năm 2020, tăng cao hơn tỷ lệ toàn quốc là 3,1%; chức vụ, xâm phạm hoạt động tư pháp tăng 8,5% cùng kỳ năm trước (trong khi trên toàn quốc, tỷ lệ này chỉ là 6,1%). Dự báo trong giai đoạn sắp tới, tình hình tội phạm xâm phạm hoạt động tư pháp trên phạm vi cả nước nói chung và tại địa bàn các tỉnh duyên hải miền Trung nói riêng sẽ còn diễn biến phức tạp với phương thức, thủ đoạn ngày càng tinh vi và gây khó khăn hơn trong hoạt động điều tra, xử lý tội phạm. Thực tiễn áp dụng pháp luật hình sự đối với các tội phạm xâm phạm hoạt động tư pháp trong thời gian qua còn tồn tại nhiều hạn chế, vướng mắc.

Trong một số vụ án liên quan đến tội dùng nhục hình, việc định tội danh đối với người phạm tội vẫn còn nhiều quan điểm khác nhau, chưa có sự thống nhất trên thực tế. Điển hình là trường hợp 1 người phạm tội thực hiện hành vi dùng nhục hình để tước bỏ tính mạng của nạn nhân, cố ý xâm phạm đến hai khách thể khác nhau là sự đúng đắn của hoạt động tư pháp và tính mạng con người nhưng chỉ bị truy cứu TNHS về tội dùng nhục hình trong khi một số địa phương khác lại truy cứu TNHS về cả hai tội danh. Những hạn chế, vướng mắc này đã gây nhiều bức xúc, ảnh hưởng đến sự nghiêm minh, chính xác của hoạt động áp dụng pháp luật hình sự. Từ khi được ban hành lần đầu tiên vào năm 1985, BLHS Việt Nam đã liên tục được nghiên cứu, bổ sung và hoàn thiện cho phù hợp với chính sách hình sự của Nhà nước ta qua mỗi thời kỳ.

Qua nghiên cứu cho thấy, một số hành vi vi phạm pháp luật, xâm phạm đến hoạt động tư pháp, thể hiện tính nguy hiểm cao cho xã hội nhưng chưa được luật hình sự quy định là tội phạm nên không thể truy cứu TNHS. Đồng thời, hệ thống hình phạt quy định trong các tội xâm phạm hoạt động tư pháp nói chung đã nghiêm khắc và đáp ứng được mục đích trừng trị, giáo dục người phạm tội nhưng quy định về hình phạt trong một số tội phạm cụ thể còn mâu thuẫn với phần chung. Mức chế tài quy định trong một số điều luật còn thể hiện sự bất hợp lý khi so sánh trong mối tương quan chung, chưa tương xứng với tính chất và mức độ nguy hiểm của hành vi phạm tội. Đồng thời, quy định pháp luật hình sự hiện hành về dấu hiệu pháp lý của một số tội phạm hoạt động tư pháp vẫn còn nhiều điểm bất cập, không hợp lý nên dẫn đến những khó khăn, trong việc áp dụng thực tế xử lý TNHS đối với các tội phạm này.

Bên cạnh đó, việc nhận thức về lý luận đối với các tội xâm phạm hoạt động tư pháp của những người tiến hành tố tụng chưa được đầy đủ nên dẫn đến tình trạng áp dụng pháp luật không thống nhất, bỏ lọt tội phạm hoặc nhầm lẫn giữa tội danh trong nhóm tội phạm này với các tội danh thuộc nhóm tội phạm khác trong BLHS. Trong những năm qua, công tác nghiên cứu những vấn đề lý luận liên quan đến các tội xâm phạm hoạt động tư pháp chưa được quan tâm, chú trọng triển khai nên việc áp dụng pháp luật về nhóm tội phạm này phát sinh nhiều sai sót trên thực tế và chưa có phương hướng giải quyết kịp thời, ảnh hưởng đến công tác phòng ngừa và đấu tranh chống tội phạm này. Ở giai đoạn hiện nay, Đảng và Nhà nước ta đang tiếp tục tiến hành công cuộc cải cách tư pháp, cải cách hành chính nhằm xây dựng Nhà nước pháp quyền Việt Nam xã hội chủ nghĩa, xây dựng hệ thống tư pháp minh bạch, hiệu quả, bảo vệ công lý, vì con người.