Luận án tiến sĩ tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản từ thực tiễn TP.HCM - Hà Thị Hằng Thắm

VIàN HÀN LÂM KHOA HàC Xà HàI VIàT NAM HâC VIÆN KHOA HâC Xà HÞI HÀ THà HàNG THÀM TÞI LĄA Đ¾O CHI¾M ĐO¾T TÀI S¾N TĄ THĂC TIÄN THÀNH PHÞ Hà CHÍ MINH LU¾N ÁN TI¾N S) LU¾T HâC HÀ NÞI - 2024 VIàN HÀN LÂM KHOA HàC Xà HàI VIàT NAM HâC VIÆN KHOA HâC Xà HÞI HÀ THà HàNG THÀM TÞI LĄA Đ¾O CHI¾M ĐO¾T TÀI S¾N TĄ THĂC TIÄN THÀNH PHÞ Hà CHÍ MINH Ngành: Lu¿t Hình să và Tß tÿng hình să Mã sß: 9.04 LU¾N ÁN TI¾N S) LU¾T HâC NG¯âI H¯àNG DẪN KHOA HâC: PGS. Hà SĀ S¡N HÀ NÞI - 2024 LâI CAM ĐOAN Tôi cam đoan Luận án này là công trình nghiên cứu khoa hác đác lập cāa riêng tôi. Các số liáu, tài liáu được sử dÿng trong luận án có nguồn gốc và trích dẫn rõ ràng. Hà Nội, ngày tháng năm 2023 NG¯âI CAM ĐOAN MþC LþC PHÀN Mä ĐÀU.

1 Ch°¢ng 1: TâNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CĂU. Tình hình nghiên cứu trong nước. Tình hình nghiên cứu ngoài nước. Đánh giá tình hình nghiên cứu và những vấn đề đặt ra nghiên cứu trong luận án.

C漃ᬀ sơꄉ l{ thuyĀt nghiên cứu, ccu h漃ऀi nghiên cứu và gi愃ऀ thuyĀt nghiên cứu. 35 TiÃu k¿t ch°¢ng 1. 38 Ch°¢ng 2: NHĀNG V¾N ĐÀ LÝ LU¾N VÀ TÞI LĄA Đ¾O CHI¾M ĐO¾T TÀI S¾N. Khái niám, đặc điểm và các dấu hiáu cấu thành cāa tái lừa đ愃ऀo chiĀm đoạt tài s愃ऀn.

Phân biát tái lừa đ愃ऀo chiĀm đoạt tài s愃ऀn với mát số tái danh khác. Điều chỉnh pháp luật hình sự đối với hành vi lừa đ愃ऀo chiĀm đoạt tài s愃ऀn và các yĀu tố tác đáng. 68 TiÃu k¿t ch°¢ng 2. 91 Ch°¢ng 3: QUY ĐàNH CĀA PHÁP LU¾T HÌNH SĂ VÀ TÞI LĄA Đ¾O CHI¾M ĐO¾T TÀI S¾N VÀ THĂC TIÄN ÁP DþNG T¾I THÀNH PHÞ Hà CHÍ MINH.

Quy đßnh cāa pháp luật hình sự Viát Nam về tái lừa đ愃ऀo chiĀm đoạt tài s愃ऀn. Thực tißn áp dÿng pháp luật hình sự đối với tái lừa đ愃ऀo chiĀm đoạt tài s愃ऀn tại thành phố Hồ Chí Minh. 116 TiÃu k¿t ch°¢ng 3. 156 Ch°¢ng 4: YÊU CÀU VÀ CÁC GI¾I PHÁP B¾O Đ¾M ÁP DþNG CÓ HIÆU QU¾ PHÁP LU¾T HÌNH SĂ VÀ TÞI LĄA Đ¾O CHI¾M ĐO¾T TÀI S¾N.

Yêu cầu áp dÿng có hiáu qu愃ऀ pháp luật hình sự về tái lừa đ愃ऀo chiĀm đoạt tài s愃ऀn. Các gi愃ऀi pháp b愃ऀo đ愃ऀm áp dÿng có hiáu qu愃ऀ pháp luật hình sự về tái lừa đ愃ऀo chiĀm đoạt tài s愃ऀn. 163 TiÃu k¿t ch°¢ng 4. 180 DANH MþC CÔNG TRÌNH CÔNG BÞ CĀA TÁC GI¾.

183 DANH MþC TÀI LIÆU THAM KH¾O. 1 DANH MþC CÁC CþM TĄ VI¾T TÀT STT VI¾T TÀT VI¾T ĐÀY ĐĀ BLHS Bá luật hình sự 1 CTTP Cấu thành tái phạm 2 Nxb Nhà xuất b愃ऀn 3 SĐ, BS Sửa đổi, bổ sung 4 TAND Tòa án nhân dân 5 TNHS Trách nhiám hình sự 6 DANH MþC CÁC B¾NG THÞNG KÊ VÀ BIÂU Đà (Số liáu từ năm 2013 đĀn năm 2023) 1. PHþ LþC: B¾NG THÞNG KÊ B愃ऀng 3.1: Tình hình xét xử vÿ án hình sự về tái lừa đ愃ऀo chiĀm đoạt tài s愃ऀn tại thành phố Hồ Chí Minh từ năm 2013 đĀn năm 2023.2: Tỷ lá số vÿ án và số ngưßi phạm tái lừa đ愃ऀo chiĀm đoạt tài s愃ऀn tại thành phố Hồ Chí Minh từ năm 2013 đĀn năm 2023.3: Tỷ lá số vÿ án và số ngưßi phạm tái lừa đ愃ऀo chiĀm đoạt tài s愃ऀn so với tổng số tái phạm và ngưßi phạm tái tại thành phố Hồ Chí Minh từ năm 2013 đĀn năm 2023.4: So sánh số vÿ án, số ngưßi phạm tái lừa đ愃ऀo chiĀm đoạt tài s愃ऀn tại thành phố Hồ Chí Minh và c愃ऀ nước từ năm 2013 đĀn năm 2023.5: Hình phạt áp dÿng đối với ngưßi phạm tái lừa đ愃ऀo chiĀm đoạt tài s愃ऀn tại thành phố Hồ Chí Minh từ năm 2013 đĀn năm 2023. PHþ LþC: BIÂU Đà Biểu đồ 1: Dißn biĀn tình hình số vÿ án và số ngưßi phạm tái lừa đ愃ऀo chiĀm đoạt tài s愃ऀn đã được xét xử tại thành phố Hồ Chí Minh từ năm 2013 đĀn năm 2023.

Biểu đồ 2: Tỷ lá về số vÿ án lừa đ愃ऀo chiĀm đoạt tài s愃ऀn đã được xét xử trong tổng số vÿ án tại thành phố Hồ Chí Minh từ năm 2013 đĀn năm 2023. Biểu đồ 3: Tỷ lá về số ngưßi phạm tái lừa đ愃ऀo chiĀm đoạt tài s愃ऀn trong tổng số ngưßi phạm tái trên đßa bàn thành phố Hồ Chí Minh từ năm 2013 đĀn năm 2023. Biểu đồ 4: Tỷ lá về số vÿ án lừa đ愃ऀo chiĀm đoạt tài s愃ऀn đã được xét xử tại thành phố Hồ Chí Minh trong tổng số vÿ án lừa đ愃ऀo chiĀm đoạt tài s愃ऀn đã được xét xử trên c愃ऀ nước từ năm 2013 đĀn năm 2023. Biểu đồ 5: Tỷ lá về số ngưßi phạm tái lừa đ愃ऀo chiĀm đoạt tài s愃ऀn tại thành phố Hồ Chí Minh trong tổng số ngưßi phạm tái lừa đ愃ऀo chiĀm đoạt tài s愃ऀn trên c愃ऀ nước từ năm 2013 đĀn năm 2023.

Biểu đồ 6: Tỷ lá về hình phạt đối với ngưßi phạm tái lừa đ愃ऀo chiĀm đoạt tài s愃ऀn tại thành phố Hồ Chí Minh từ năm 2013 đĀn năm 2023. Tính c¿p thi¿t cāa nghiên cău đÁ tài Quyền sơꄉ hữu cāa cá nhân, tổ chức đối với tài s愃ऀn luôn được HiĀn pháp và pháp luật nước ta ghi nhận, tôn tráng, b愃ऀo đ愃ऀm thực hián và b愃ऀo vá khi bß vi phạm. Nhà nước b愃ऀo vá quyền sơꄉ hữu cāa cá nhân, tổ chức đối với tài s愃ऀn bằng nhiều phư漃ᬀng tián khác nhau, trong đó vai trò quan tráng thuác về pháp luật nói chung và pháp luật hình sự nói riêng. Các quy đßnh về các tái xâm phạm sơꄉ hữu nói chung và về tái lừa đ愃ऀo chiĀm đoạt tài s愃ऀn nói riêng, vì vậy được ghi nhận khá sớm trong lßch sử lập pháp hình sự nước ta và ngày càng được hoàn thián.

Mặc dù vậy, thực tißn áp dÿng quy đßnh cāa pháp luật hình sự Viát Nam về tái lừa đ愃ऀo chiĀm đoạt tài s愃ऀn cho thấy vẫn còn những khó khăn, chẳng hạn như trong viác chứng minh ý thức chiĀm đoạt tài s愃ऀn cāa ngưßi phạm tái; xác đßnh thßi điểm hành vi cấu thành tái lừa đ愃ऀo chiĀm đoạt tài s愃ऀn; xác đßnh giá trß tài s愃ऀn bß chiĀm đoạt; xác đßnh tái danh trong trưßng hợp hành vi có <đan xen= với các dấu hiáu cāa mát số tái phạm khác mà thưßng dẫn đĀn đßnh tái danh không chính xác, thậm chí là <hình sự hóa quan há dân sự và ngược lại= …Đặc biát là các tình tiĀt đßnh tái, đßnh khung đã được Bá luật Hình sự năm 2015 bổ sung như: <gcy 愃ऀnh hươꄉng xấu đĀn an ninh, trật tự, an toàn xã hái=; <tài s愃ऀn là phư漃ᬀng tián kiĀm sống chính cāa ngưßi bß hại và gia đình há=; <lợi dÿng thiên tai, dßch bánh=; <lợi dÿng hoàn c愃ऀnh chiĀn tranh, tình trạng khẩn cấp= được áp dÿng rất khác nhau trên thực tĀ, không b愃ऀo đ愃ऀm các yêu cầu pháp chĀ, công bằng, công lý, quyền con ngưßi…cāa áp dÿng pháp luật hình sự. Và điều đó tất nhiên 愃ऀnh hươꄉng đĀn chất lượng cāa viác điều chỉnh pháp luật hình sự đối với tái lừa đ愃ऀo chiĀm đoạt tài s愃ऀn. Thực tißn áp dÿng quy đßnh cāa pháp luật hình sự về tái lừa đ愃ऀo chiĀm đoạt tài s愃ऀn như đã trình bày khái quát nói trên xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, trong đó không thể không kể đĀn sự nhận thức thiĀu thống nhất không chỉ trong giới luật hác, giới làm luật mà c愃ऀ những nhà hoạt đáng thực tißn; <những lß hổng pháp luật= do quy đßnh chưa thực sự rõ ràng cũng như chưa hướng dẫn thi hành kßp thßi dẫn đĀn các cách hiểu và áp dÿng pháp luật khác nhau trên thực tĀ. Mát điều đã được thừa nhận chung là chất lượng điều chỉnh pháp luật hình sự (quy 1 đßnh và áp dÿng quy đßnh cāa pháp luật hình sự) đối với tái lừa đ愃ऀo chiĀm đoạt tài s愃ऀn, không chỉ tùy thuác vào chất lượng cāa quy phạm pháp luật hình sự về tái này mà còn tùy thuác vào mát loạt các yĀu tố khác như chất lượng gi愃ऀi thích, hướng dẫn áp dÿng thống nhất pháp luật hình sự; kh愃ऀ năng, năng lực, phẩm chất đạo đức, kinh nghiám áp dÿng pháp luật hình sự cāa chā thể áp dÿng pháp luật hình sự… khi mà những yĀu tố này gắn rất chặt với từng đßa bàn vốn bß quyĀt đßnh bơꄉi các đặc điểm kinh tĀ - xã hái, ý thức pháp luật và văn hóa pháp luật…cāa từng đßa bàn đó.

Đối với Thành phố Hồ Chí Minh, điều đó cũng không ph愃ऀi là ngoại lá. Cũng như tại các đßa phư漃ᬀng khác, tại thành phố Hồ Chí Minh - trung tâm kinh tĀ lớn cāa c愃ऀ nước, tình hình tái phạm nói chung, tình hình tái lừa đ愃ऀo chiĀm đoạt tài s愃ऀn nói riêng ngày càng dißn biĀn phức tạp, nguy hiểm. Số liáu thống kê tại b愃ऀng 3.3, Phần phÿ lÿc cho thấy, trong 10 năm qua trên đßa bàn thành phố Hồ Chí Minh có 1763 vÿ án với 2303 bß cáo bß xét xử về tái lừa đ愃ऀo chiĀm đoạt tài s愃ऀn, tức trung bình mßi năm có 176,3 vÿ án với 230,3 bß cáo bß xét xử về tái này. NĀu tính trong tổng số vÿ án hình sự và tổng số bß cáo đã bß xét xử tại thành phố Hồ Chí Minh trong 10 năm qua, số vÿ án về tái lừa đ愃ऀo chiĀm đoạt tài s愃ऀn đã bß xét xử chiĀm 3,7% và số bß cáo chiĀm 3%; còn so với các đßa phư漃ᬀng khác trên c愃ऀ nước, số vÿ án bß xét xử về tái lừa đ愃ऀo chiĀm đoạt tài s愃ऀn chiĀm 8,2% và số bß cáo bß xét xử về tái này chiĀm 7,9%.

Bên cạnh những kĀt qu愃ऀ tích cực đạt được, Tòa án nhân dân các cấp tại Thành phố Hồ Chí Minh còn tồn tại những hạn chĀ, thiĀu sót trong đßnh tái danh và trong quyĀt đßnh hình phạt - hai nái dung chính cāa áp dÿng pháp luật hình sự về tái lừa đ愃ऀo chiĀm đoạt tài s愃ऀn, thể hián chā yĀu ơꄉ đßnh tái danh sai do xác đßnh không đúng hành vi có dấu hiáu <đan xen= với hành vi lạm dÿng tín nhiám chiĀm đoạt tài s愃ऀn [108], [72] hoặc có dấu hiáu <đan xen= với hành vi cướp giật tài s愃ऀn [65], [82], [104]; đßnh tái danh không chính xác đối với chußi hành vi lừa đ愃ऀo chiĀm đoạt tài s愃ऀn có dấu hiáu <đan xen= với hành vi làm gi愃ऀ con dấu, tài liáu cāa c漃ᬀ quan, tổ chức [120, tr.27]; b漃ऀ lát ngưßi phạm tái lừa đ愃ऀo chiĀm đoạt tài s愃ऀn trong các vÿ án có đồng phạm [70], [71], [108, tr.35]; b漃ऀ lát tái phạm [120, tr.36]; <hình sự hóa quan há dân sự dẫn đĀn truy cứu trách nhiám hình sự ngưßi không có tái= [102, tr.