Luận án phòng ngừa tội gây rối trật tự công cộng trên địa bàn thành phố Hà Nội - Học viện Khoa học Xã hội Việt Nam

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI VŨ THẾ CÔNG PHÒNG NGỪA TỘI GÂY RỐI TRẬT TỰ CÔNG CỘNG TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HÀ NỘI LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC HÀ NỘI, 2023 VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI VŨ THẾ CÔNG PHÒNG NGỪA TỘI GÂY RỐI TRẬT TỰ CÔNG CỘNG TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HÀ NỘI Ngành: Tội phạm học và Phòng ngừa tội phạm Mã số : 93 80 105 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. Võ Khánh Vinh 2. Mai Đắc Biên HÀ NỘI, 2023 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu trong luận án là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng.

Các kết luận khoa học của luận án chƣa từng đƣợc công bố trên bất cứ công trình khoa học nào khác. TÁC GIẢ LUẬN ÁN MỤC LỤC MỞ ĐẦU.1 Chƣơng 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VỀ PHÒNG NGỪA TÌNH HÌNH TỘI GÂY RỐI TRẬT TỰ CÔNG CỘNG. Tình hình nghiên cứu tại Việt Nam. Tình hình nghiên cứu nƣớc ngoài.

Đánh giá tình hình nghiên cứu và những vấn đề đặt ra tiếp tục nghiên cứu.25 Tiểu kết chƣơng 1.28 Chƣơng 2: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ PHÒNG NGỪA TỘI GÂY RỐI TRẬT TỰ CÔNG CỘNG. Khái niệm, đặc điểm, vai trò của phòng ngừa tội gây rối trật tự công cộng. Cơ sở phòng ngừa và các nguyên tắc của phòng ngừa tội gây rối trật tự công cộng. Nội dung, chủ thể, biện pháp phòng ngừa và mối quan hệ giữa các chủ thể trong phòng ngừa tội gây rối trật tự công cộng.56 Tiểu kết chƣơng 2.70 Chƣơng 3: THỰC TRẠNG PHÒNG NGỪA TỘI GÂY RỐI TRẬT TỰ CÔNG CỘNG TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HÀ NỘI.

Thực trạng nhận thức về phòng ngừa tình hình tội gây rối trật tự công cộng trên địa bàn thành phố Hà Nội. Thực trạng về lực lƣợng và cơ chế phối hợp trong ngừa tội gây rối trật tự công cộng. Thực trạng tổ chức thực hiện các biện pháp phòng ngừa tội gây rối trật tự công cộng. Thực trạng hoạt động phòng ngừa tội gây rối trật tự công cộng trên địa bàn thành phố Hà Nội.

Đánh giá kết quả đạt đƣợc, những hạn chế thiếu sót và nguyên nhân trong phòng ngừa tội gây rối trật tự công cộng trên địa bàn thành phố Hà Nội. 115 Tiểu kết chƣơng 3.124 Chƣơng 4: DỰ BÁO TÌNH HÌNH VÀ CÁC GIẢI PHÁP TĂNG CƢỜNG PHÒNG NGỪA TỘI GÂY RỐI TRẬT TỰ CÔNG CỘNG TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HÀ NỘI. Dự báo tình hình tội gây rối trật tự công cộng và phòng ngừa tình hình tội gây rối trật tự công cộng trên địa bàn thành phố Hà Nội. Các giải pháp tăng cƣờng phòng ngừa tội gây rối trật tự công cộng trên địa bàn thành phố Hà Nội.133 Tiểu kết chƣơng 4.

166 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN.169 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. Tính cấp thiết của đề tài Trật tự công cộng là một trạng thái xã hội vận động ổn định, các mối quan hệ xã hội diễn ra tuần tự và thuận lợi từ đó góp phần phát triển kinh tế - xã hội đất nƣớc. Vì vậy, phòng ngừa các hành vi vi phạm quy định về bảo đảm trật tự công cộng, nhất là phòng ngừa tội gây rối trật tự công cộng có ý nghĩa quan trọng trong quản lý xã hội, thực hiện các chủ trƣơng, chính sách của Nhà nƣớc và góp phần làm giảm tình hình tội phạm. Hà Nội với vị thế là trung tâm chính trị - hành chính quốc gia, nơi đặt trụ sở của các cơ quan trung ƣơng của Đảng, Nhà nƣớc và các tổ chức chính trị - xã hội, cơ quan đại diện ngoại giao, tổ chức quốc tế; là trung tâm lớn về văn hóa, giáo dục, khoa học và công nghệ, kinh tế và giao dịch quốc tế của cả nƣớc.

Xuất phát từ đặc điểm tội gây rối trật tự công cộng thƣờng diễn ra tại nơi công cộng, có nhiều khả năng gây tập trung đông ngƣời, cản trở các hoạt động công cộng, ảnh hƣởng tiêu cực đến “bộ mặt” của Thủ đô, gây dƣ luận xấu trong cộng đồng dân cƣ. Do đó, phòng ngừa tội gây rối trật tự công cộng là một yêu cầu tất yếu đòi hỏi sự tham gia của các cơ quan chức năng, huy động đa dạng các nguồn lực trong đó có sự hỗ trợ, giúp đỡ quan trọng từ Nhân dân để làm giảm thiểu tình hình tội gây rối trật tự công cộng cũng nhƣ hậu quả, thiệt hại do hành vi phạm tội gây rối gây ra. Trong thời gian qua, các cơ quan chức năng và quần chúng nhân dân trên địa bàn thành phố Hà Nội đã tích cực triển khai nhiều biện pháp phòng ngừa tội phạm nói chung và phòng ngừa tội gây rối trật tự công cộng nói riêng. Áp dụng đồng bộ các biện pháp phòng ngừa xã hội nhƣ: biện pháp kinh tế - xã hội; biện pháp văn hóa, giáo dục… và các biện pháp phòng ngừa chuyên môn của các cơ quan chức năng, kết quả của những biện pháp này đƣợc phản ánh thông qua nhận thức của ngƣời dân về tội gây rối trật tự công cộng, tình hình tội gây rối trật tự công cộng.

Qua nghiên cứu, khảo sát cho thấy tình hình tội gây rối trật tự công cộng còn rất phức tạp: từ năm 2013 đến hết năm 2022, trên địa bàn Hà Nội đã xảy ra 65.063 vụ án trong đó có 481 vụ án tội gây rối trật tự công cộng. Nếu xét riêng về số lƣợng thì tội gây rối trật tự công cộng chỉ chiếm 0,74% tổng số vụ án nhƣng có ảnh hƣởng sâu rộng đến sinh hoạt, đời sống của các cộng đồng dân cƣ và hoạt động quản lý xã hội. Với đặc thù vốn có của mình, tội gây rối trật tự công cộng có tỷ lệ đồng phạm chiếm 54,88%, trong đó 15% có quy mô lớn từ 20 bị cáo trở lên, 37% số vụ xuất phát từ tranh chấp đất đai, mâu thuẫn về lợi ích kinh tế kéo dài không đƣợc giải quyết triệt để dẫn đến phát sinh hành vi phạm tội gây rối trật tự công cộng. Bên cạnh đó, 45% số vụ phạm tội gây rối trật tự công cộng xuất phát từ những mâu thuẫn trong sinh hoạt, đời sống bột phát hành vi phạm tội gây rối trật tự 1 công cộng.

2 Từ năm 2013 đến năm 2022 đã xảy ra 481 vụ án gây rối trật tự công cộng với 2008 bị cáo, đánh giá về diễn biến của tình hình tội gây rối trật tự công cộng có xu hƣớng tăng, năm 2013 xảy ra 43 vụ án gây rối trật tự công cộng thì những năm gần đây nhƣ năm 2021 xảy ra 67 vụ án gây rối trật tự công cộng, năm 2022 xảy ra 72 vụ án gây rối trật tự công cộng tăng 29 vụ án tƣơng đƣơng với gia tăng 167,44% số vụ án so với năm 2013. Về số bị cáo, năm 2013 Tòa án nhân dân thành phố Hà Nội đã xét xử 153 bị cáo, năm 2021 ra tăng đến 267 bị cáo, riêng năm 2022 có mức gia tăng cao với 467 bị cáo. Đánh giá trong giai đoạn nghiên cứu, khảo sát mỗi năm trung bình trên địa bàn thành phố Hà Nội xảy ra khoảng 40 vụ án gây rối trật tự công cộng và có xu thế ra tăng nhanh trong những năm gần đây. Từ việc áp dụng các biện pháp phòng ngừa tội gây rối trật tự công cộng đã nâng cao nhận thức của Nhân dân trong phòng ngừa tội này, đồng thời các cơ quan nhà nƣớc đã quan tâm hơn nữa đến thực hiện các biện pháp phòng ngừa và phần nào kiểm soát đƣợc tình hình tội gây rối trật tự công cộng.

Tuy nhiên, qua những thống kê nói trên cho thấy hoạt động phòng ngừa tội gây rối trật tự công cộng trên địa bàn thành phố Hà Nội chƣa đạt đƣợc hiệu quả nhƣ yêu cầu đề ra, nhiều vấn đề vƣớng mắc, khó khăn trên các phƣơng diện nguồn lực, tổ chức, thực hiện các biện pháp phòng ngừa tội gây rối trật tự công cộng đã và đang đòi hỏi phải có sự đánh giá, khắc phục. Tình hình phòng ngừa tội gây rối trật tự công cộng trên địa bàn thành phố Hà Nội còn gặp phải những khó khăn từ sự mở rộng nhanh chóng về quy mô dân số, phạm vi đô thị tại Hà Nội đã hình thành số lƣợng lớn những nơi công cộng, địa bàn công cộng có tập trung đông ngƣời, diễn ra nhiều hoạt động xã hội với sự đa dạng về các mối quan hệ xã hội. Trong quá trình tham gia hoạt động xã hội đó có thể xuất hiện những mâu thuẫn dẫn đến xung đột và bột phát hành vi phạm tội gây rối trật tự công cộng. Nhiều nguyên nhân trong đời sống kinh tế, văn hóa, xã hội chƣa đƣợc phát hiện, tháo gỡ kịp thời, còn tiềm ẩn những xung đột về mặt lợi ích bao gồm lợi ích tập thể, lợi ích công đồng có thể dẫn tới những vụ án gây rối trật tự công cộng trên quy mô lớn.

Cơ sở pháp lý liên quan đến tội gây rối trật tự công cộng còn có một số điểm chƣa rõ ràng và cụ thể gây khó khăn và giảm hiệu quả hoạt động phòng ngừa tội phạm gây rối trật tự công cộng. Trong quá trình thực thi chính sách, pháp luật vận hành nền kinh tế - xã hội trên địa bàn thành phố Hà Nội còn tiềm ẩn những bất cập gây “bức xúc”, mâu thuẫn trong nội bộ Nhân dân. Văn hóa, giáo dục từng bƣớc đƣợc nâng cao nhƣng không đồng đều, vẫn còn một bộ phận công dân ít hiểu biết pháp luật, có ý thức pháp luật kém, coi thƣờng trật tự, kỷ cƣơng trong đó có trật tự công cộng, trong đó một số ngƣời có 3 xu hƣớng sử dụng vũ lực để giải quyết các mâu thuẫn, xung đột làm xuất hiện các hành vi phạm tội gây rối trật tự công cộng. Mặt khác, nghiên cứu phòng ngừa tội gây rối trật tự công cộng trên một địa bàn có mức độ đô thị hóa cao, đa dạng về các loại hình văn hóa, kinh tế - xã hội nhƣ thành phố Hà Nội có ý nghĩa quan trọng trong giải quyết những vấn đề nảy sinh thực tế tình hình tội gây rối trật tự công cộng và phòng ngừa tội gây rối trật tự công cộng tại những địa phƣơng tƣơng tự, đƣa ra những giải pháp phòng ngừa tội gây rối trật tự công cộng có hiệu quả trên thực tiễn.

Xuất phát từ những yêu cầu thực tế cấp thiết nêu trên, nghiên cứu sinh chọn đề tài tiến sĩ: “Phòng ngừa tội gây rối trật tự công cộng trên địa bàn thành phố Hà Nội” làm luận án tiến sĩ chuyên ngành Tội phạm học và phòng ngừa tội phạm.