Luận án tiến sĩ: Miễn trách nhiệm hình sự từ thực tiễn thành phố Hà Nội - Đỗ Tiến Khoa

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI ĐỖ TIẾN KHOA MIỄN TRÁCH NHIỆM HÌNH SỰ TỪ THỰC TIỄN THÀNH PHỐ HÀ NỘI LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HÌNH SỰ VÀ TỐ TỤNG HÌNH SỰ Hà Nội - 2020 luan an VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI ĐỖ TIẾN KHOA MIỄN TRÁCH NHIỆM HÌNH SỰ TỪ THỰC TIỄN THÀNH PHỐ HÀ NỘI Ngành: Luật hình sự và Tố tụng hình sự Mã số: 8380104 NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC TS NGUYỄN VĂN HIỂN Hà Nội - 2020 luan an LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận văn là công trình nghiên cứu khoa học, độc lập của riêng tôi; các số liệu, ví dụ, kết quả nghiên cứu nêu trong luận văn là trung thực và có nguồn gốc rõ ràng. Các luận điểm kế thừa được trích dẫn rõ ràng. Kết quả nghiên cứu của Luận văn chưa từng được công bố trong công trình nào khác. TÁC GIẢ LUẬN VĂN luan an MỤC LỤC MỞ ĐẦU.

1 Chương 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ MIỄN TRÁCH NHIỆM HÌNH SỰ. Khái niệm trách nhiệm hình sự và miễn trách nhiệm hình sự. Đặc điểm của miễn trách nhiệm hình sự. Phân biệt miễn trách nhiệm hình sự với miễn hình phạt, miễn chấp hành hình phạt và với các trường hợp loại trừ trách nhiệm hình sự.

Quy định về miễn trách nhiệm hình sự qua các giai đoạn. 18 Chương 2 QUY ĐỊNH MIỄN TRÁCH NHIỆM HÌNH SỰ THEO BỘ LUẬT HÌNH SỰ 2015 VÀ THỰC TIỄN ÁP DỤNG TẠI THÀNH PHỐ HÀ NỘI. Quy định miễn trách nhiệm hình sự theo Bộ luật Hình sự 2015. Thực tiễn áp dụng miễn trách nhiệm hình sự tại thành phố Hà Nội.

44 Chương 3 GIẢI PHÁP BẢO ĐẢM ÁP DỤNG ĐÚNG QUY ĐỊNH VỀ MIỄN TRÁCH NHIỆM HÌNH SỰ. Sự cần thiết của việc bảo đảm áp dụng đúng quy định về miễn trách nhiệm hình sự. Các giải pháp bảo đảm áp dụng đúng quy định về miễn trách nhiệm hình sự. 73 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO.

77 luan an DANH MỤC TỪ NGỮ VIẾT TẮT BLHS: Bộ luật hình sự BLTTHS: Bộ luật tố tụng hình sự CQĐT: Cơ quan điều tra VKSND: Viện kiểm sát nhân dân CTTP: Cấu thành tội phạm TAND: Tòa án nhân dân TNHS: Trách nhiệm hình sự MTNHS: Miễn trách nhiệm hình sự NQ: Nghị quyết PLHS: Pháp luật hình sự HĐXX: Hội đồng xét xử HĐTP: Hội đồng thẩm phán luan an MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Trong quá trình hình thành, phát triển của lịch sử lập pháp hình sự Việt Nam, để công cuộc đấu tranh, phòng và chống tội phạm đạt hiệu quả cao thì việc hoàn thiện các quy định của pháp luật hình sự Việt Nam là một trong những vấn đề cấp thiết. Trong đó, chế định miễn trách nhiệm hình sự là chế định có ý nghĩa quan trọng trong pháp luật hình sự Việt Nam, có ảnh hưởng, tác động đến các chế định khác được quy định trong Bộ luật hình sự là một chế định được nhiều nhà làm luật và các nhà nghiên cứu khoa học quan tâm đến. Chế định miễn trách nhiệm hình sự đã được các nhà nghiên cứu khoa học nghiên cứu dưới nhiều góc độ khoa học pháp lý.

Do đó, tồn tại rất nhiều quan điểm khác nhau về chế định này như: khái niệm về miễn TNHS, bản chất pháp lý, đặc điểm của miễn TNHS, quy định về các trường hợp miễn TNHS. Đến nay, vẫn chưa có cách hiểu thống nhất về chế định miễn trách nhiệm hình sự. Đặc biệt, khi nghiên cứu các quy định của pháp luật hình sự Việt Nam hiện hành về miễn TNHS có thể nhận thấy những hạn chế, vướng mắc trong nhận thức và việc áp dụng, nhất là sau khi BLHS năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) có hiệu lực đã có nhiều sự sửa đổi, bổ sung tuy nhiên nhà làm luật chưa ban hành bất kỳ văn bản hướng dẫn chi tiết nào. Hiện nay trên địa bàn nhiều tỉnh thành cả nước nói chung và thành phố Hà Nội nói riêng, các cơ quan tiến hành tố tụng vẫn còn gặp nhiều vướng mắc trong việc áp dụng quy định của BLHS về miễn TNHS.

Trước thực trạng đó, việc nghiên cứu vấn đề áp dụng chế định miễn trách nhiệm hình sự trên địa bàn thành phố Hà Nội nhằm thấy được rõ nét thực trạng việc áp dụng chế định này là điều 1 luan an cần thiết. Vì vậy, học viên lựa chọn đề tài: “Miễn trách nhiệm hình sự từ thực tiễn thành phố Hà Nội” làm đề tài luận văn thạc sĩ luật học của mình. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài Nội dung về chế định miễn trách nhiệm hình sự không chỉ được đề cập đến trong giáo trình Luật hình sự tại các trường đại học như Học viện khoa học xã hội, Đại học Luật Hà Nội, khoa Luật thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội,. mà còn nhận được sự quan tâm của nhiều nhà nghiên cứu trong các công trình có thể kể đến: * Sách, tạp chí: ; Trịnh Tiến Việt, Chế định miễn trách nhiệm hình sự theo Luật Hình sự Việt Nam, Nxb.

Chính trị quốc gia, năm 2010; Lê Cảm, Trách nhiệm hình sự và miễn trách nhiệm hình sự, Nxb. Tư pháp, năm 2005; Cao Thị Oanh - Lê Đăng Doanh (chủ biên), Bình luận khoa học Bộ luật hình sự năm 2015, Nxb. Lao động, Hà Nội tháng 6-2016; Trần Văn Biên và Đinh Thế Hưng (chủ biên), Bình luận khoa học BLHS năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017), Nxb. Thế giới, năm 2017; Trần Văn Luyện (chủ biên), Bình luận khoa học bộ luật hình sự năm 2015 (Sửa đổi Bổ sung 2017), Nxb.

Công an nhân dân; Đinh Văn Quế, Bình luận BLHS 2015 Phần thứ nhất Những quy định chung (bình luận chuyên sâu), Nxb. Thông tin và truyền thông, Hà Nội, năm 2018; Lê Nam, Bàn về trường hợp miễn trách nhiệm hình sự theo Bộ luật Hình sự Việt Nam, Tạp chí Dân chủ và Pháp luật Số chuyên đề 9/2016; Thành Long, Cần chấm dứt tình trạng “miễn trách nhiệm hình sự” để né tránh bồi thường, Tạp chí Luật sư Việt Nam Số 10/2016; Huỳnh Châu Mai Sơn, Căn cứ miễn trách nhiệm hình sự theo quy định của Bộ luật Hình sự năm 2015, Tạp chí Dân chủ và Pháp luật Số 9/2017; Đoàn Đắc Chinh, Căn cứ miễn trách nhiệm hình sự theo quy định tại Điều 29 Bộ luật Hình sự năm 2015, Tạp chí Tòa án nhân dân Số 10 năm 2019; Đinh Văn Quế, Chế định 2 luan an miễn trách nhiệm hình sự trong Bộ luật Hình sự 2015, Tạp chí Luật sư Việt Nam, Số 10/2017; Trịnh Tiến Việt, Miễn trách nhiệm hình sự theo Bộ luật hình sự năm 2015 và những vấn đề đặt ra trong quá trình áp dụng, Tạp chí Luật học Số 7/2016… * Luận văn thạc sĩ: Phạm Mai Thắm, Các biện pháp giám sát, giáo dục người dưới 18 tuổi phạm tội được miễn trách nhiệm hình sự trong Bộ luật Hình sự năm 2015, luận văn thạc sĩ Luật học trường Đại học Luật Hà Nội năm 2018; Lê Thị Thu Hiền, Mối liên hệ giữa trách nhiệm hình sự và miễn trách nhiệm hình sự, luận văn thạc sĩ Khoa luật Đại học quốc gia Hà Nội năm 2009; Đặng Ngọc Huy, Miễn trách nhiệm hình sự theo luật hình sự việt nam và thực tiễn áp dụng trên địa bàn tỉnh Đăk lăk, luận văn thạc sĩ Khoa luật Đại học quốc gia Hà Nội, năm 2015… Đa phần các công trình nghiên cứu trên về cơ bản đã có sự cập nhật, phân tích theo quy định của BLHS 2015. Tuy nhiên, dưới góc độ luận văn thạc sĩ chưa có một công trình nào nghiên cứu một cách kết hợp giữa lý luận cũng như thực tiễn việc áp dụng miễn trách nhiệm hình sự từ thực tiễn trên một địa bàn thành phố lớn như thành phố Hà Nội. Do vậy, nội dung đề tài nghiên cứu luận văn về Miễn trách nhiệm hình sự từ thực tiễn thành phố Hà Nội đảm bảo không trùng lặp với các công trình nghiên cứu khác đã công bố.

Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài 3. Mục đích nghiên cứu Luận văn tập trung làm rõ những vấn đề lý luận về miễn TNHS và phân tích thực tiễn áp dụng chế định miễn TNHS trên địa bàn thành phố Hà Nội. Qua đó, luận văn đề xuất một số kiến nghị bảo đảm áp dụng đúng đắn các quy định về miễn TNHS. Nhiệm vụ của đề tài 3 luan an - Khái quát chung vấn đề lý luận về miễn TNHS, cụ thể từ: khái niệm, đặc điểm, nội dung chế định miễn TNHS và phân biệt miễn TNHS với các chế định tha miễn khác; - Khái quát lịch sử lập pháp hình sự Việt Nam về các quy định pháp luật về miễn TNHS từ sau Cách mạng tháng Tám năm 1945 cho đến nay; - Luận văn phân tích các quy định của BLHS năm 1999 (sửa đổi, bổ sung 2009) và BLHS năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) về miễn TNHS và đánh giá thực tiễn áp dụng trên địa bàn thành phố Hà Nội trong 05 năm từ năm 2015 – 2019; - Đề xuất các giải pháp bảo đảm áp dụng đúng các quy định về miễn TNHS.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 4. Đối tượng nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu của luận văn: Quy định về miễn TNHS và thực tiễn áp dụng trên địa bàn thành phố Hà Nội. Phạm vi nghiên cứu Về nội dung: Quy định về miễn TNHS theo BLHS 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) và các văn bản hướng dẫn có liên quan. Phạm vi không gian: Tại địa bàn thành phố Hà Nội, bao gồm các cơ quan tiến hành tố tụng Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Tòa án.

Phạm vi thời gian: Luận văn sử dụng số liệu thống kê trong 05 năm từ năm 2015 đến năm 2019. Cơ sở luận và phương pháp nghiên cứu 5. Cơ sở luận 4 luan an Luận văn được nghiên cứu trên cơ sở sử dụng phương pháp luận duy vật biện chứng và phương pháp luận duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác – Leenin, tư tưởng Hồ Chí Minh về Nhà nước và Pháp luật; quan điểm, định hướng của Đảng và Nhà nước về xây dựng Nhà nước Pháp quyền, về chính sách hình sự, đường lối đấu tranh phòng chống tội phạm của nhà nước ta. Dựa trên các phương pháp này nhằm nghiên cứu cơ sở của miễn TNHS, phân tích nội dung, ý nghĩa của các quy định về miễn TNHS trong số các biện pháp tha miễn, vai trò của các biện pháp này trong bảo đảm quyền con người, quyền công dân trong hoạt động tư pháp.

Phương pháp nghiên cứu Luận văn sử dụng các phương pháp nghiên cứu cụ thể và đặc thù như: Phương pháp hệ thống, phân tích, tổng hợp, so sánh, thống kê, xử lý số liệu… 6.