Luận án: Tổ chức Cơ quan Điều tra của Công an Nhân dân theo Pháp luật Tố tụng Hình sự Việt Nam

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI MAI THỊ HỒNG TỔ CHỨC CƠ QUAN ĐIỀU TRA CỦA CÔNG AN NHÂN DÂN THEO PHÁP LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM Ngành: Luật hình sự và tố tụng hình sự Mã số: 8.04 LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HÌNH SỰ VÀ TỐ TỤNG HÌNH SỰ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC TIẾN SỸ NGUYỄN NGỌC HÀ HÀ NỘI - 2019 luan an LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, dẫn chứng thực tiễn trong luận văn là hoàn toàn khách quan, trung thực, có nguồn trích dẫn rõ ràng. Kết quả nghiên cứu luận văn không có sự trùng lặp với bất kì công trình nghiên cứu khoa học nào đã được nghiệm thu, công bố. TÁC GIẢ LUẬN VĂN Mai Thị Hồng luan an MỤC LỤC MỞ ĐẦU 1 Chương 1: Những vấn đề lý luận về tổ chức Cơ quan điều tra của 7 Công an nhân dân 1.

Khái niệm, đặc điểm, vai trò của tổ chức Cơ quan điều tra của 7 Công an nhân dân 1. Nhiệm vụ, quyền hạn và nguyên tắc tổ chức Cơ quan điều tra của 15 Công an nhân dân 1. Cơ sở chính trị, pháp lý về kiện toàn tổ chức Cơ quan điều tra 22 của Công an nhân dân Chương 2: Thực trạng tổ chức cơ quan điều tra của Công an nhân 26 dân theo pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam 2. Tổ chức cơ quan điều tra của Công an nhân dân trước năm 2015 26 2.

Tổ chức cơ quan điều tra của Công an nhân dân theo pháp luật tố 32 tụng hình sự hiện hành Chương 3: Dự báo và giải pháp kiện toàn tổ chức cơ quan điều tra 57 của Công an nhân dân trong thời gian tới 3. Dự báo yếu tố tác động đến tổ chức Cơ quan điều tra của Công 57 an nhân dân trong thời gian tới 3. Giải pháp kiện toàn tổ chức Cơ quan điều tra của Công an nhân 62 trong thời gian tới KẾT LUẬN 69 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 71 PHỤ LỤC luan an DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN ANQG: An ninh quốc gia ANĐT: An ninh điều tra BLHS: Bộ luật Hình sự CAND: Công an nhân dân CQĐT: Cơ quan điều tra CSĐT: Cảnh sát điều tra ĐTV: Điều tra viên TTHS: Tố tụng hình sự XHCN: Xã hội chủ nghĩa VKS: Viện kiểm sát luan an MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Trong mô hình TTHS Việt Nam hiện nay, Cơ quan điều tra (CQĐT) của Công an nhân dân (CAND) là một trong số các cơ quan tiến hành tố tụng hình sự (TTHS), được áp dụng các biện pháp do Bộ luật TTHS quy định, tiến hành điều tra tất cả các tội phạm xảy ra theo thẩm quyền để xác định sự thật vụ án, tìm ra nguyên nhân, điều kiện phạm tội, xác định và lập hồ sơ, đề nghị truy tố người thực hiện tội phạm, yêu cầu cơ quan, tổ chức liên quan áp dụng các biện pháp phòng ngừa tội phạm.

Kết quả hoạt động điều tra của CQĐT của CAND là cơ sở để truy tố, xét xử vụ án hình sự, có ý nghĩa quyết định đến tiến trình TTHS, góp phần xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Thời gian qua, Đảng, Nhà nước và Bộ Công an đã quan tâm công tác xây dựng tổ chức bộ máy CQĐT của CAND đảm bảo hoạt động hiệu lực, hiệu quả. Thực hiện Luật Tổ chức CQĐT hình sự năm 2015, tổ chức CQĐT đã theo hướng tập trung, thống nhất, chuyên sâu, chuyên trách trong CAND đối với các loại tội phạm cụ thể; tạo cơ chế huy động được đầu đủ và nhanh nhất lực lượng, phương tiện khi có yêu cầu điều tra vụ án. Đồng thời, mô hình tổ chức CQĐT hiện nay đã huy động được nhiều lực lượng tham gia vào hoạt động điều tra, CQĐT của CAND đã nhận được sự hỗ trợ kịp thời từ phía VKS, Tòa án, Bộ đội biên phòng, Hải quan, Kiểm lâm, Cảnh sát biển, Kiểm ngư và một số cơ quan khác trong CAND, Quân đội nhân dân được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra.

Thực hiện kiện toàn Tổ chức CQĐT của CAND theo mô hình Bộ luật TTHS 2015 và Luật Tổ chức CQĐT hình sự năm 2015, tổ chức CQĐT bước đầu đã có sự phân công, phân cấp, phân quyền điều tra tương đối rõ ràng. Tuy nhiên, so với yêu cầu cải cách tư pháp và diễn biến ngày càng phức tạp khó 1 luan an lường của tình hình tội phạm thì những đổi mới về tổ chức của CQĐT mới chỉ là bước đầu, quá trình triển khai còn những bất cập, khó khăn: các CQĐT của CAND đã tập trung thực hiện nhiệm vụ “điều tra hình sự” nhưng chưa chú trọng nhiệm vụ phòng ngừa tội phạm; công tác phối hợp với các lực lượng CAND và lực lượng khác chưa đáp ứng yêu cầu thực tiễn; việc thực hiện thẩm quyền quản lý của Thủ trưởng CQĐT có lúc, có nơi còn gặp khó khăn; còn chồng chéo giữa chức năng quản lý hành chính nhà nước với chức năng lãnh đạo, chỉ đạo hoạt động TTHS hoặc “thoát ly” vai trò quản lý, điều hành của Thủ trưởng CQĐT dẫn đến giảm sút năng lực hoạt động điều tra các CQĐT của CAND. Trong bối cảnh đó, việc tiếp tục nghiên cứu, đổi mới tổ chức, hoạt động của CQĐT của CAND đã và đang là đòi hỏi mang tính khách quan. Trên phương diện lý luận, vấn đề nghiên cứu về tổ chức CQĐT nói chung và tổ chức CQĐT của CAND nói riêng có ý nghĩa quan trọng.

Hiện nay, Đảng, Nhà nước ta đang đẩy mạnh thực hiện Nghị quyết số 48/-NQ/TW, ngày 24/5/2005 của Bộ Chính trị về chiến lược xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam đến năm 2010, định hướng đến năm 2020”; Nghị quyết số 49-NQ/TW ngày 02/6/2005 của Bộ Chính trị về chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020 và Kết luận số 92-KL/TW ngày 12 tháng 3 năm 2014 của Bộ Chính trị về tiếp tục thực hiện Nghị quyết số 49-NQ/TW và Bộ Công an triển khai thực Nghị quyết số 22-NQ/TW ngày 15/3/2018 về tiếp tục đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy Bộ Công an tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả; triển khai thực hiện luật Tổ chức CQĐT hình sự năm 2015. Cùng với đó, Bộ Công an đã xây dựng, đề xuất Chính phủ ban hành Nghị định số 01/2018/NĐ-CP ngày 06/8/2018 quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Bộ Công an. Do đó, kết quả nghiên cứu nội dung này chính là những cơ sở lý luận, là các chỉ dẫn khoa học, để thực hiện tốt các Nghị quyết, Chỉ thị của Đảng, các Bộ luật, Luật, Nghị định của chính phủ có 2 luan an nội dung liên quan công tác hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam và chiến lược cải cách tư pháp. Với những lý do trên, học viên đã lựa chọn đề tài: “Tổ chức Cơ quan điều tra trong Công an nhân dân theo pháp luật Tố tụng hình sự Việt Nam” để làm Luận văn thạc sĩ luật học.

Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài Nghiên cứu về CQĐT của CAND đã có một số công trình khoa học đã được công bố, đơn cử như: - Đề tài khoa học cấp Bộ “Tổ chức, hoạt động điều tra của cơ quan CSĐT cấp huyện theo pháp lệnh tổ chức CQĐT hình sự năm 2004” của GS.TS Nguyễn Văn Cảnh – T32 (2007); - Đề tài khoa học cấp Bộ “Cải cách tư pháp – Những vấn đề đặt ra đối với CQĐT trong CAND” của PGS.TS Phùng Thế Vắc – T31 (2009); - Đề tài khoa học cấp cơ sở “Thẩm quyền của cơ quan an ninh điều tra – Những vấn đề lý luận và thực tiễn” của Th.S Nguyễn Kim Long – T31 (2017). - Luận án tiến sĩ “Mối quan hệ tố tụng giữa cơ quan CSĐT và VKSND trong TTHS hiện nay, Th.S Đào Anh Tới (2018). Nhìn chung, các công trình nghiên cứu liên quan đến vấn đề này đã tương đối lâu, chưa có đề tài, công trình nào nghiên cứu toàn diện về tổ chức CQĐT trong lực lượng CAND đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ trong tình hình mới. Như vậy, việc tổ chức nghiên cứu đề tài “Tổ chức Cơ quan điều tra trong Công an nhân dân theo pháp luật Tố tụng hình sự Việt Nam” là cần thiết trong tình hình thực tế, góp phần đánh giá ưu điểm, hạn chế và nguyên nhân, từ đó đưa ra một số giải pháp kiện toàn mô hình tổ chức CQĐT nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động trong thời gian tới.

Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 3. Mục đích nghiên cứu - Góp phần bổ sung, hoàn thiện lý luận về tổ chức CQĐT của CAND. - Đề xuất các giải pháp góp phần kiện toàn mô hình tổ chức CQĐT của CAND trong thời gian tới. Nhiệm vụ nghiên cứu - Làm rõ một số vấn đề cơ bản về tổ chức CQĐT của CAND hiện nay: khái niệm, vai trò CQĐT, nguyên tắc tổ chức điều tra hình sự, thẩm quyền CQĐT, chức năng, nhiệm vụ CQĐT; cơ sở chính trị, pháp lý của việc kiện toàn tổ chức CQĐT trong giai đoạn hiện nay và những năm tiếp theo.

- Đánh giá thực trạng tổ chức CQĐT của CAND theo pháp luật TTHS trước năm 2015 và tình hình tổ chức CQĐT của CAND hiện nay; chỉ ra những bất cập, vướng mắc và nguyên nhân. - Dự báo các yếu tố tác động đến tổ chức CQĐT của CAND trong thời gian tới và đề xuất các giải pháp góp phần kiện toàn tổ chức CQĐT của CAND hiện nay. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 4. Đối tượng nghiên cứu: Luận văn nghiên cứu những vấn đề lý luận về tổ chức CQĐT của CAND và thực tiễn tổ chức CQĐT của CAND hiện nay.

Phạm vi nghiên cứu: - Phạm vi về nội dung: Luận văn nghiên cứu về tổ chức CQĐT của CAND theo quy định của pháp luật TTHS. - Phạm vi về chủ thể: CQĐT của CAND. - Phạm vi địa bàn: toàn quốc. 4 luan an - Phạm vi thời gian: từ năm 2004 đến năm 2018.

Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu 5. Phương pháp luận Đề tài được thực hiện trên cơ sở phương pháp luận duy vật lịch sử và duy vật biện chứng của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước, Bộ Công an về xây dựng lực lượng CAND; các luận điểm chung của khoa học pháp lý tố tụng hình sự. Phương pháp nghiên cứu - Quá trình nghiên cứu, đề tài sử dụng các phương pháp nghiên cứu cụ thể sau đây: + Phương pháp thống kê, so sánh: được sử dụng khi nghiên cứu và đưa ra các đánh giá về tổ chức CQĐT của CAND các thời kỳ.