Luận án tiến sĩ: Tội mua bán người theo pháp luật hình sự Việt Nam từ thực tiễn miền núi Tây Bắc

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI NGUYỄN THỊ HUYỀN TRANG TỘI MUA BÁN NGƯỜI THEO PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM TỪ THỰC TIỄN CÁC TỈNH MIỀN NÚI TÂY BẮC LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HÌNH SỰ VÀ TỐ TỤNG HÌNH SỰ HÀ NỘI, 2020 luan an VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI NGUYỄN THỊ HUYỀN TRANG TỘI MUA BÁN NGƯỜI THEO PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM TỪ THỰC TIỄN CÁC TỈNH MIỀN NÚI TÂY BẮC Ngành: Luật Hình sự và Tố tụng hình sự Mã số: 8 38 01 04 NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS. NGUYỄN NGỌC HẢI HÀ NỘI, 2020 luan an LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan rằng số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn là hoàn toàn trung thực và không trùng lặp với các đề tài khác trong cùng lĩnh vực. Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm về lời cam đoan này. Học viên NGUYỄN THỊ HUYỀN TRANG luan an MỤC LỤC MỞ ĐẦU.

NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ ÁP DỤNG PHÁP LUẬT HÌNH SỰ ĐỐI VỚI TỘI MUA BÁN NGƯỜI. Khái quát về tội phạm mua bán người. Lý luận về hoạt động áp dụng pháp luật hình sự. Lý luận về hoạt động áp dụng pháp luật hình sự đối với tội mua bán người.

THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG ÁP DỤNG PHÁP LUẬT HÌNH SỰ ĐỐI VỚI TỘI MUA BÁN NGƯỜI TỪ THỰC TIỄN CÁC TỈNH MIỀN NÚI KHU VỰC TÂY BẮC. Đặc điểm tình hình có liên quan. Tình hình tội phạm mua bán người trên địa bàn một số tỉnh miền núi phía Bắc. Thực tiễn áp dụng pháp luật hình sự về tội mua bán người tại các tỉnh miền núi khu vực Tây Bắc.

CÁC GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ ÁP DỤNG PHÁP LUẬT HÌNH SỰ ĐỐI VỚI TỘI MUA BÁN NGƯỜI. Yêu cầu hoàn thiện pháp luật hình sự về tội mua bán người. Giải pháp hoàn thiện quy định của pháp luật hình sự về tội mua bán người. Giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật hình sự trong xử lý tội mua bán người.

76 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. 78 luan an DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT ADPL Áp dụng pháp luật ANTT An ninh trật tự BLHS Bộ luật hình sự CTTP Cấu thành tội phạm HĐXX Hội đồng xét xử MBN Mua bán người QĐHP Quyết định hình phạt QPPL Quy phạm pháp luật TNHS Trách nhiệm hình sự VKS Viện kiểm sát VKSND Viện kiểm sát nhân dân VKSNDTC Viện kiểm sát nhân dân tối cao XDPL Xây dựng pháp luật luan an DANH MỤC BẢNG Bảng 2. Số vụ án và số bị cáo bị xét xử sơ thẩm về tội mua bán người 39 ở khu vực Tây Bắc từ năm 2015 đến năm 2019. Số vụ án được xét xử sơ thẩm về tội mua bán người ở khu vực Tây Bắc giai đoạn 2015 đến năm 2019 theo địa bàn các tỉnh.

Số bị cáo được xét xử sơ thẩm về tội mua bán người ở khu vực Tây Bắc giai đoạn 2015 đến năm 2019 theo địa bàn các tỉnh. Hình phạt chính áp dụng đối với bị cáo phạm tội mua bán người từ năm 2015 đến năm 2019 của khu vực Tây Bắc. Hình phạt chính áp dụng đối với bị cáo phạm tội mua bán người giai đoạn 2015 - 2019 của các tỉnh khu vực Tây Bắc. Hình phạt bổ sung áp dụng đối với bị cáo phạm tội mua bán người từ năm 2015 đến năm 2019.

Hình phạt bổ sung áp dụng đối với bị cáo phạm tội mua bán người. 54 giai đoạn 2015 - 2019 theo địa phương. 54 luan an MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Trong quá trình đất nước phát triển nền kinh tế thị trường, bên cạnh những thành tựu to lớn đã đạt được cũng còn tồn tại những mặt trái mà phát triển kinh tế mang lại đó là vấn đề gia tăng tội phạm, trong đó tội phạm mua bán người bao gồm phụ nữ, trẻ em và nam giới không còn là hiện tượng mới mà ngày càng gia tăng với quy mô lớn, diễn biến phức tạp, thủ đoạn ngày càng tinh vi, mức độ hậu quả ngày càng nghiêm trọng.

Các đối tượng lừa bán các nạn nhân sang nước ngoài chủ yếu phục vụ hoạt động mại dâm, bóc lột sức lao động, làm con nuôi hoặc lấy nội tạng. Mua bán người là loại tội phạm rất nghiêm trọng, mang tính đặc thù, là tội phạm hoạt động xuyên quốc gia và quốc tế. Tội phạm này xâm phạm quyền bất khả xâm phạm về thân thể, danh dự, nhân phẩm, quyền tự do của con người được Hiến pháp và pháp luật quy định, đồng thời xâm phạm đến trật tự chính trị, an toàn xã hội, phá vỡ kết cấu cộng đồng gây hoang mang trong dư luận, ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống kinh tế - xã hội của công dân. Tội phạm mua bán người còn xâm phạm nghiêm trọng đến chính sách đối nội, đối ngoại của Đảng và Nhà nước ta.

Trong những năm gần đây Đảng, Nhà nước ta đã đưa ra nhiều chủ trương, chính sách trong xây dựng nền pháp lý trong phòng ngừa, xử lý, đấu tranh, phòng chống tội phạm mua bán người; các văn bản quy phạm pháp luật đã quy định về hành vi mua bán người tương đối cụ thể cũng như xác định rõ trách nhiệm của các cơ quan có thẩm quyền trong phòng ngừa nguyên nhân làm phát sinh loại tội phạm và xử lý hình sự đối với tội phạm này. Những việc làm trên thực tế chỉ kiềm chế được phần nào sự phát triển của tội phạm mua bán người, tình hình diễn biến tội phạm những năm gần đây cho thấy tội phạm này tiếp tục có xu hướng gia tăng. Điều này phản ánh công tác nghiên cứu, xây dựng pháp 1 luan an luật và ADPL vào đường lối đấu tranh, phòng chống, xử lý tội phạm mua bán người còn một số hạn chế, vướng mắc. Hiện nay, tình hình tội phạm mua bán người ở Việt Nam đang ở mức báo động.

Từ đầu năm 2015 đến tháng 6 năm 2019 trên cả 63 tỉnh thành xảy ra 2.748 vụ mua bán người liên quan đến 4.110 đối tượng mua bán 5.984 nạn nhân [30, tr. Nạn nhân của tội phạm mua bán người thực tế không chỉ là phụ nữ, trẻ em mà đã mở rộng thành phần gồm nam giới, trẻ sơ sinh, bào thai và cả nội tạng người. Tội phạm mua bán người diễn ra trọng điểm các tỉnh biên giới, miền núi Tây Bắc với các điểm nóng như Hòa Bình, Lào Cai, Điện Biên, Sơn La, Lai Châu, Yên Bái có đường biên giới dài giáp ranh với Lào, Trung Quốc, có nhiều cửa khẩu, địa hình đồi núi hiểm trở, có nhiều đường mòn thuận lợi cho việc đưa nạn nhân ra khỏi lãnh thổ nước ta. Thực tiễn công tác đấu tranh phòng chống tệ nạn mua bán người cho thấy việc điều tra, truy tố, xét xử tội phạm mua bán người chưa đạt hiệu quả cao, còn thực trạng bỏ lọt tội phạm do các đối tượng sử dụng nhiều phương thức đa dạng, thủ đoạn tinh vi, áp dụng tiến bộ của khoa học công nghệ thông tin vào thực hiện và che giấu tội phạm.

Việc nghiên cứu quy định của PLHS Việt Nam và khảo sát thực tiễn việc ADPL trong công tác điều tra, truy tố, xét xử tội phạm mua bán người hiện nay là vấn đề khoa học mang tính thực tiễn cấp thiết để hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả việc ADPL trong công tác đấu tranh, phòng, chống loại tội phạm này. Trên cơ sở các nội dung đã trình bày, tác giả lựa chọn đề tài “Tội mua bán người theo pháp luật hình sự Việt Nam từ thực tiễn các tỉnh miền núi Tây Bắc” làm đề tài luận văn thạc sỹ. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài Trước tình hình gia tăng và diễn biến phức tạp của tội phạm mua bán người hiện nay, cần thiết đặt ra yêu cầu nghiên cứu về tội phạm này. Những năm gần đây đã có nhiều công trình nghiên cứu khoa học ở nhiều phương diện, 2 luan an khía cạnh và góc độ khác nhau, cụ thể là: Luận án tiến sĩ của tác giả Nguyễn Mai Trâm “Phòng, chống tội phạm mua bán người tại Việt Nam”, năm 2017; Luận văn thạc sĩ Luật học của tác giả Dương Thu Hải với đề tài: “Tội mua bán người theo PLHS Việt Nam từ thực tiễn tỉnh Lạng Sơn” năm 2016; “Cần từng bước hoàn thiện pháp luật về công tác phòng, chống tội phạm buôn bán phụ nữ, trẻ em” của tác giả Lương Thanh Hải (Tạp chí Tòa án nhân dân số 7/2006); “Luật Phòng, chống mua bán người - Cơ sở pháp lý đấu tranh chống tội phạm mua bán người trong thời gian tới” của GS.TS Nguyễn Ngọc Anh (Tạp chí CAND số chuyên đề tháng 8 năm 2011)….

Việc nghiên cứu quy định của luật hình sự về tội mua bán người tuy không phải mới, song các nghiên cứu còn mang tính chất nghiên cứu ở phạm vi hẹp trong một tỉnh, chưa đánh giá được tình hình, xu thế tội phạm chung cũng như nghiên cứu chủ yếu ở các khía cạnh phòng, chống tội phạm. Đến thời điểm này chưa có nhiều công trình nghiên cứu khoa học nào nghiên cứu về thực tiễn ADPL hình sự Việt Nam đối với tội phạm mua bán người trên địa bàn các tỉnh miền núi Tây Bắc. Đề tài luận văn của tác giả dựa trên các cơ sở lý luận và thực tiễn, đánh giá khoa học, khách quan để từ đó nghiên cứu cụ thể, sâu sắc các các quy định của BLHS về tội mua bán người, tạo tiền đề cho việc xây dựng, ADPL và thực hiện hiệu quả công tác đấu tranh, phòng chống tội phạm mua bán người trong tương lai. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 3.

Mục đích nghiên cứu Mục đích của luận văn là nghiên cứu những vấn đề lý luận và thực tiễn ADPL hình sự Việt Nam đối với tội mua bán người từ thực tiễn các tỉnh miền núi phía Tây Bắc, từ đó luận văn đưa ra những giải pháp hoàn thiện các quy định về tội mua bán người trong BLHS Việt Nam và nâng cao hiệu quả áp dụng các quy định của BLHS Việt Nam về tội phạm này trong thực tiễn.