Luận án tiến sĩ tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản từ thực tiễn tỉnh Bắc Ninh - Học viện Khoa học Xã hội

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI NGUYỄN THỊ CHINH TỘI LẠM DỤNG TÍN NHIỆM CHIẾM ĐOẠT TÀI SẢN TỪ THỰC TIỄN TỈNH BẮC NINH LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HÌNH SỰ VÀ TỐ TỤNG HÌNH SỰ Hà Nội - 2020 luan an VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI NGUYỄN THỊ CHINH TỘI LẠM DỤNG TÍN NHIỆM CHIẾM ĐOẠT TÀI SẢN TỪ THỰC TIỄN TỈNH BẮC NINH Ngành:Luật hình sự và Tố tụng hình sự Mã số: 8380104 NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC PGS. HOÀNG THỊ MINH SƠN Hà Nội - 2020 luan an LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận văn là công trình nghiên cứu khoa học, độc lập của riêng tôi; các số liệu, ví dụ, kết quả nghiên cứu nêu trong luận văn là trung thực và có nguồn gốc rõ ràng. Các luận điểm kế thừa được trích dẫn rõ ràng. Kết quả nghiên cứu của Luận văn chưa từng được công bố trong công trình nào khác.

TÁC GIẢ LUẬN VĂN luan an MỤC LỤC MỞ ĐẦU. 1 Chương 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LUẬT VỀ TỘI LẠM DỤNG TÍN NHIỆM CHIẾM ĐOẠT TÀI SẢN. Những vấn đề lý luận về tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản. Quy định của pháp luật hình sự Việt Nam về tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản.

Một số vấn đề lý luận về luận định tội danh và quyết định hình phạt tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản.33 Chương 2: ĐỊNH TỘI DANH VÀ QUYẾT ĐỊNH HÌNH PHẠT ĐỐI VỚI TỘI LẠM DỤNG TÍN NHIỆM CHIẾM ĐOẠT TÀI SẢN TỪ THỰC TIỄN TỈNH BẮC NINH. Khái quát tình hình tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh. Thực tiễn định tội danh và quyết định hình phạt tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản tại tỉnh Bắc Ninh. Một số thiếu sót, hạn chế và nguyên nhân.

48 Chương 3: YÊU CẦU VÀ CÁC GIẢI PHÁP BẢO ĐẢM ÁP DỤNG ĐÚNG PHÁP LUẬT HÌNH SỰ TỘI LẠM DỤNG TÍN NHIỆM CHIẾM ĐOẠT TÀI SẢN TẠI TỈNH BẮC NINH. Yêu cầu bảo đảm áp dụng đúng pháp luật hình sự tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản tại tỉnh Bắc Ninh. Các giải pháp bảo đảm áp dụng đúng pháp luật hình sự tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản tại tỉnh Bắc Ninh. 77 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO.

79 luan an DANH MỤC TỪ NGỮ VIẾT TẮT BLHS: Bộ luật hình sự BLTTHS: Bộ luật tố tụng hình sự CQĐT: Cơ quan điều tra VKSND: Viện kiểm sát nhân dân CTTP: Cấu thành tội phạm TAND: Tòa án nhân dân TNHS: Trách nhiệm hình sự NQ: Nghị quyết PLHS: Pháp luật hình sự HĐXX: Hội đồng xét xử HĐTP: Hội đồng thẩm phán luan an DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 2. Bảng thống kê các tội xâm phạm sở hữu có tính chất chiếm đoạt so với tổng số tội phạm được đưa ra xét xử giai đoạn 2015 – 2019 .2: Bảng thống kê tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản so với nhóm tội xâm phạm sở hữu có tính chất chiếm đoạt đã được đưa ra xét xử sơ thẩm giai đoạn 2015 – 2019 .3: Bảng thống kê tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản so với nhóm tội xâm phạm sở hữu có tính chất chiếm đoạt đã được đưa ra xét xử phúc thẩm giai đoạn 2015 – 2019. Bảng thống kê những hình phạt được áp dụng đối với các bị cáo phạm tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản từ năm 2015 đến năm 2019. 40 luan an MỞ ĐẦU 1.

Tính cấp thiết của đề tài Tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản là tội phạm truyền thống, phổ biến trong số các tội xâm phạm sở hữu được quy định trong các văn bản pháp luật hình sự của Nhà nước ta. Tuy nhiên, đây cũng là tội gây ra nhiều sự nhầm lẫn trong việc định tội danh và quyết định hình phạt khi các cơ quan nhà nước có thẩm quyền phải nhận diện đúng quan hệ dân sự với hành vi lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản, hoặc giữa tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản với tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản để từ đó áp dụng pháp luật một cách khách quan, đầy đủ và chính xác. Đặc biệt trong tình hình hiện này khi đất nước ta đang trong thời kì xây dựng nền kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa, với xu thế toàn cầu hóa và khu vực hóa diễn ra mạnh mẽ, các giao dịch dân sự, kinh doanh thương mại phát sinh ngày càng phong phú và đa dạng. Tỉnh Bắc Ninh là tỉnh có diện tích nhỏ nhất Việt Nam, thuộc Đồng bằng sông Hồng và nằm trong Vùng kinh tế trọng điểm Bắc bộ, Việt Nam.

Bắc Ninh tiếp giáp với vùng trung du Bắc bộ tại tỉnh Bắc Giang. Thành phố Bắc Ninh nằm cách trung tâm Thành phố Hà Nội 30 km về phía đông bắc, có vị trí địa lý: Phía tây và tây nam giáp thủ đô Hà Nội; Phía bắc giáp tỉnh Bắc Giang; Phía đông và đông nam giáp tỉnh Hải Dương; Phía nam giáp tỉnh Hưng Yên. Trong những năm qua, dưới sự quan tâm của Đảng, Nhà nước và các Bộ, ngành Trung ương, sự chỉ đạo sát sao của cấp ủy, chính quyền tỉnh, Bắc Ninh đã từng bước có những nỗ lực vượt bậc, đạt được nhiều thành tựu quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội. Tuy nhiên, đi kèm với đó là sự gia tăng của nhiều loại tội phạm, trong đó có tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản.

Qua thực tiễn xét xử trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh cho thấy, loại tội phạm này hiện đang diễn biến phức tạp, bản án của Tòa án hai cấp (sơ thẩm và phúc thẩm) cho thấy vẫn còn một số thiếu sót trong định tội danh và quyết định 1 luan an hình phạt loại tội này. Mặc dù, BLHS 2015 có hiệu lực toàn bộ kể từ ngày 01/01/2018, với nhiều quy định mới được ghi nhận đã đáp ứng cơ bản tình hình thực tiễn đấu tranh, phòng chống tội phạm xâm phạm sở hữu nói chung và tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản nói riêng; tuy nhiên, nghiên cứu các quy định của BLHS năm 2015 cho thấy còn một số tồn tại, bất cập trong quy định về tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản. Những tồn tại này đã làm ảnh hưởng không nhỏ đến công cuộc đấu tranh phòng chống tội này trên cả nước cũng như địa bàn tỉnh Bắc Ninh nói riêng. Trong khi đó, qua khảo sát các đề tài khoa học cho thấy, chưa có công trình khoa học nào nghiên cứu về tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản trên địa bàn một tỉnh là tỉnh Bắc Ninh, trong khoảng thời gian từ năm 2015 đến năm 2019.

Nhận thức được tầm quan trọng nêu trên,nhằm góp phần tích cực trong công tác đấu tranh phòng chống tội phạm tội làm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản trên địa bản cả nước và tỉnh Bắc Ninh nói riêng; đồng thời, đề xuất một số giải pháp nhằm khắc phục tồn tại, bất cập trong quá trình định tội danh và quyết định hình phạt về tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản. Tác giả đã chọn đề tài “Tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản từ thực tiễn tỉnh Bắc Ninh” làm đề tại luận văn thạc sĩ của mình. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài Tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản không phải là vấn đề mới và đã có khá nhiều công trình khoa học, các bài viết đề cập đến loại tội phạm này, có thể kể đến các nhóm công trình như: Các công trình liên quan trực tiếp đến đề tài nghiên cứu như: - Dương Thị Hải Yến (2018), Tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản theo pháp luật hình sự Việt Nam từ thực tiễn thành phố Hồ Chí Minh, Luận án tiến sĩ luật học, Học viện khoa học xã hội. Luận án đã đánh giá tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản ở nước ngoài và ở Việt Nam; Làm rõ những vấn đề lý luận, quy định của pháp luật về tội lạm dụng tín nhiệm chiếm 2 luan an đoạt tài sản và thực trạng định tội danh, quyết định hình phạt đối với tội phạm này tại thành phố Hồ Chí Minh từ năm 2006 đến năm 2016, đồng thời đưa ra một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả điều tra, truy tố, xét xử tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản từ thực tiễn thành phố Hồ Chí Minh.

- Hoàng Thị Kim Chi (2017), Định tội danh Tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản theo pháp luật Việt Nam từ thực tiễn Thành phố Hồ Chí Minh, Luận văn thạc sĩ luật học, Học viện khoa học xã hội, Hà Nội. Luận văn đã nghiên cứu làm rõ lý luận về hoạt động định tội danh nói chung và định tội danh tội lạm dụng chiếm đoạt tài sản trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh. Phân tích các quy định của BLHS năm 1999 (sửa đổi, bổ sung năm 2009) về tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản để làm rõ các dấu hiệu pháp lý đặc trưng của tội phạm này và so sánh với một số tội phạm khác có tính chất tương đồng trong BLHS. Khảo sát thực trạng, đánh giá những ưu điểm, hạn chế và phân tích nguyên nhân của hoạt động định tội danh tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh, từ năm 2012 đến năm 2016.

Ngoài ra, luận văn đã đưa ra dự báo và giải pháp, kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật trong hoạt động định tội danh tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh. - Vũ Thị Oanh Kiều (2017), Tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản theo pháp luật hình sự Việt Nam từ thực tiễn thành phố Hà Nội, Luận văn thạc sĩ luật học,Học viện khoa học xã hội, Hà Nội. Luận văn đã phân tích làm rõ một số vấn đề lý luận về tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản theo pháp luật hình sự Việt Nam; thực tiễn định tội danh và quyết định hình phạt đối với tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản trên địa bàn thành phố Hà Nội giai đoạn 2012-2016; luận văn cũng đã chỉ ra được một số hạn chế, vướng mắc, bất cập và đề xuất một số giải pháp bảo đảm định tội danh và quyết định hình phạt đúng đối với tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản trên địa bàn thành phố Hà Nội.