Luận án tiến sĩ tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi - Thực tiễn tỉnh Hải Dương (2020) - ĐH KHXH&NV

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI ĐOÀN THỊ THÚY TỘI HIẾP DÂM NGƯỜI DƯỚI 16 TUỔI TỪ THỰC TIỄN TỈNH HẢI DƯƠNG LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HÌNH SỰ VÀ TỐ TỤNG HÌNH SỰ Hà Nội - 2020 luan an VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI ĐOÀN THỊ THÚY TỘI HIẾP DÂM NGƯỜI DƯỚI 16 TUỔI TỪ THỰC TIỄN TỈNH HẢI DƯƠNG Ngành: Luật hình sự và Tố tụng hình sự Mã số: 8 38 01 04 NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS. NGUYỄN KHẮC HẢI Hà Nội - 2020 luan an LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận văn là công trình nghiên cứu khoa học, độc lập của riêng tôi; các số liệu, ví dụ, kết quả nghiên cứu nêu trong luận văn là trung thực và có nguồn gốc rõ ràng. Các luận điểm kế thừa được trích dẫn rõ ràng. Kết quả nghiên cứu của luận văn chưa từng được công bố trong công trình nào khác.

TÁC GIẢ LUẬN VĂN luan an MỤC LỤC MỞ ĐẦU. 1 Chương 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LUẬT VỀ TỘI HIẾP DÂM NGƯỜI DƯỚI 16 TUỔI. Khái niệm, đặc điểm của tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi. Phân biệt tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi với một số tội xâm phạm tình dục khác trong Bộ luật Hình sự năm 2015.

Khái quát lịch sử hình thành và phát triển các quy định của pháp luật hình sự Việt Nam đối với tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi. 17 Chương 2: QUY ĐỊNH CỦA BỘ LUẬT HÌNH SỰ NĂM 2015 VỀ TỘI HIẾP DÂM NGƯỜI DƯỚI 16 TUỔI VÀ THỰC TIỄN ÁP DỤNG TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH HẢI DƯƠNG. Quy định của Bộ luật hình sự năm 2015 về tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi. Những kết quả đạt được trong công tác xét xử tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi trên địa bàn tỉnh Hải Dương.

Một số tồn tại, hạn chế trong thực tiễn xét xử tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi trên địa bàn tỉnh Hải Dương và các nguyên nhân cơ bản. 38 Chương 3: ĐỊNH HƯỚNG TIẾP TỤC HOÀN THIỆN VÀ CÁC GIẢI PHÁP BẢO ĐẢM ÁP DỤNG ĐÚNG QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VỀ TỘI HIẾP DÂM NGƯỜI DƯỚI 16 TUỔI. Định hướng tiếp tục hoàn thiện pháp luật hình sự. Giải pháp hoàn thiện pháp luật hình sự và giải pháp bảo đảm áp dụng đúng quy định pháp luật hình sự về tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi.

64 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. 81 luan an DANH MỤC TỪ NGỮ VIẾT TẮT BLHS: Bộ luật hình sự BLTTHS: Bộ luật tố tụng hình sự CQĐT: Cơ quan điều tra ĐTD: Định tội danh HĐXX: Hội đồng xét xử QĐHP: Quyết định hình phạt PLHS: Pháp luật hình sự TAND: Tòa án nhân dân TNHS: Trách nhiệm hình sự VKSND: Viện kiểm sát nhân dân luan an DANH MỤC BẢNG Bảng 2.Thống kê nhóm tội phạm xâm hại tình dục trẻ em bị khởi tố, truy tố, xét xử từ năm 2015 đến năm 2019 trên địa bàn tỉnh Hải Dương. Thống kê tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi được đưa ra xét xử từ năm 2015 đến năm 2019 trên địa bàn tỉnh Hải Dương. Những hình phạt được áp dụng đối với các bị cáo phạm tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi từ năm 2015 đến năm 2019 trên địa bàn tỉnh Hải Dương.

35 luan an MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Cùng với việc phát triển kinh tế, trong những năm qua, Nhà nước ta đã ban hành nhiều chính sách, văn bản pháp luật trực tiếp hoặc gián tiếp liên quan đến bảo vệ các quyền trẻ em. Hiến pháp năm 2013 quy định: “Trẻ em được Nhà nước, gia đình và xã hội bảo vệ, chăm sóc và giáo dục; được tham gia vào các vấn đề về trẻ em. Nghiêm cấm xâm hại, hành hạ, ngược đãi, bỏ mặc, lạm dụng, bóc lột sức lao động và những hành vi khác vi phạm quyền trẻ em” [28, Điều 37].

Trên tinh thần của Hiến pháp năm 2013, quyền trẻ em cũng đã được thể chế hóa trong nhiều bộ luật và luật, mà tập trung là Luật Trẻ em năm 2016, Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014, đặc biệt là Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017)….đều thể hiện rõ cơ quan, tổ chức, cơ sở giáo dục, gia đình và các cá nhân có trách nhiệm thực hiện các biện pháp phù hợp để bảo đảm trẻ em được sống an toàn, lành mạnh; phòng ngừa, ngăn chặn và xử lý các hành vi xâm hại trẻ em. Mặc dù vậy, trên địa bàn cả nước nói chung và trên địa bàn tỉnh Hải Dương nói riêng hiện nay, tình trạng xâm hại tình dục người dưới 16 tuổi, trong đó có hành vi hiếp dâm người dưới 16 tuổi đang diễn biến hết sức phức tạp, gây nhiều bức xúc, hoang mang trong xã hội. Theo số liệu thống kê của Tòa án nhân dân tỉnh Hải Dương cho thấy, mặc dù các tội xâm phạm tình dục người dưới 16 tuổi chiếm tỉ lệ không nhiều trong tổng số các vụ án được đưa ra xét xử, tuy nhiên tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi luôn chiếm tỉ lệ rất cao trong nhóm tội xâm phạm tình dục trẻ em.Trong giai đoạn từ năm 2015 đến năm 2019 có 31 vụ với 33 bị cáo trong nhóm tội xâm phạm tình dục người dưới 16 tuổi được đưa ra xét xử, trong đó tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi là 18 vụ án, với 20 bị cáo, các đối tượng phạm tội chủ yếu từ đủ 18 tuổi đến dưới 30 tuổi, có diễn biến tội phạm không đồng đều qua các năm. Trong khi đó, BLHS năm 2015, sửa đổi, bổ sung năm 2017 (sau đây gọi tắt là BLHS năm 2015), có hiệu lực kể từ ngày 01/01/2018, mặc dù đã có những bổ sung quan trọng, phù hợp với thực tiễn về tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi; tuy nhiên, một số quy định của BLHS năm 2015 vẫn còn chưa rõ ràng, gây khó khăn trong việc áp dụng của cơ quan có thẩm quyền; thực tiễn điều tra, truy tố, xét xử các vụ án hình sự hiếp dâm người dưới 16 tuổi cho thấy Cơ quan tiến hành tố tụng của tỉnh Hải Dương vẫn 1 luan an còn gặp nhiều khó khăn, lúng túng trong việc thu thập chứng cứ, giám định…dẫn tới việc xét xử một số trường hợp không chính xác, xử nhẹ hoặc nặng hơn so với tính nguy hiểm cho xã hội của hành vi phạm tội.

Mặt khác, tính đến thời điểm hiện tại, sau khi BLHS năm 2015 có hiệu lực chưa có nhiều công trình khoa học nghiên cứu chuyên sâu về tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi trên phạm vi một tỉnh là tỉnh Hải Dương và trong khoảng thời gian từ năm 2015 đến năm 2019. Vì vậy, việc nghiên cứu một cách khoa học, toàn diện, có hệ thống các vấn đề lý luận và thực tiễn về tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi trên địa bàn tỉnh Hải Dương, từ đó đưa ra một số giải pháp góp phần hoàn thiện, bảo đảm áp dụng có hiệu quả các quy định của pháp luật hình sự là một vấn đề quan trọng về cả lý luận và thực tiễn, đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp trong tình hình mới. Xuất phát từ nhận thức trên, tác giả đã chọn đề tài: “Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổitừ thực tiễn tỉnh Hải Dương” để làm đề tài nghiên cứu cho luận văn Thạc sĩ luật học của mình. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài Liên quan tới đề tài trên, cũng đã có nhiều công trình khoa học được các tác giả đề cập ở các phạm vi, góc độ khác nhau, mà tiêu biểu là: (i) Về giáo trình, sách chuyên khảo, sách tham khảo: GS.TS Võ Khánh Vinh (chủ biên) (2014), Giáo trình luật hình sự Việt Nam - Phần các tội phạm, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội; Trường Đại học Luật Hà Nội (2018), Giáo trình luật hình sự Việt Nam (phần các tội phạm), Nxb CAND, Hà Nội; GS.TS Nguyễn Ngọc Hoà (Chủ biên) (2018),Bình luận khoa học Bộ luật hình sự năm 2015 sửa đổi, bổ sung năm 2017 (Phần các tội phạm) - Quyển 2, Nxb Tư pháp, Hà Nội; TS Nguyễn Đức Mai (2018), Bình luận khoa học – Bộ luật hình sự (hiện hành) (sửa đổi, bổ sung năm 2017, Nxb Chính trị Quốc gia-Sự thật TP.

(ii) Luận văn thạc sĩ: Trịnh Thị Thu Hương (2004), Các tội xâm phạm tình dục trẻ em trong Luật hình sự Việt Nam và đấu tranh phòng chống loại tội phạm này, Trường Đại học Luật Hà Nội, Hà Nội; Nguyễn Minh Nhật (2008), Đấu tranh phòng, chống tội hiếp dâm trẻ em trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh, Đại học Luật thành phố Hồ Chí Minh, TP.HCM; Cao Hữu Sáng (2015), Các tội hiếp dâm 2 luan an theo quy định của Bộ luật hình sự Việt Nam, Khoa Luật – Đại học Quốc gia Hà Nội, Hà Nội; Vũ Thanh Tâm (2012), Tội hiếp dâm trẻ em trên địa bàn tỉnh Bình Phước: Tình hình, nguyên nhân và giải pháp phòng ngừa, Hà Nội; Hồ Thị Nhung (2014), Các tội xâm hại tình dục trẻ em – Quy định của pháp luật hình sự Việt Nam và nghiên cứu so sánh với một số nước, Khoa Luật, Đại học Quốc Gia Hà Nội, Hà Nội; Nguyễn Thị Minh Hương (2014), Các tội xâm hại tình dục trẻ em trong luật hình sự Việt Nam, Khoa Luật - Đại học Quốc gia Hà Nội, Hà Nội; Trần Thúy Huỳnh Trang (2014), Tội hiếp dâm trẻ em theo pháp luật hình sự Việt Nam từ thực tiễn Thành phố Hồ Chí Minh, Trường Đại học luật Thành phố Hồ Chí Minh, TP.HCM; Nguyễn Tuấn Thiện (2015), Các tội xâm phạm tình dục trẻ em trong luật hình sự Việt Nam, từ thực tiễn thành phố Hà Nội, Khoa Luật - Đại học Quốc gia Hà Nội, Hà Nội; Lê Thị Diễm Hằng (2016), Các tội xâm phạm tình dục trẻ em- So sánh pháp luật hình sự Việt Nam với pháp luật hình sự một số quốc gia trên thế giới, Trường đại học luật Hà Nội, Hà Nội; v.