Luận án tiến sĩ tội giết người từ thực tiễn tỉnh Bắc Giang - Vũ Thị Thiềm

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI VŨ THỊ THIÊM TỘI GIẾT NGƯỜI TỪ THỰC TIỄN TỈNH BẮC GIANG LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HÌNH SỰ VÀ TỐ TỤNG HÌNH SỰ Hà Nội - 2020 1 luan an VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI VŨ THỊ THIÊM TỘI GIẾT NGƯỜI TỪ THỰC TIỄN TỈNH BẮC GIANG Ngành: Luật hình sự và Tố tụng hình sự Mã số: 8380104 NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC PGS. NGHIÊM XUÂN MINH Hà Nội - 2020 2 luan an MỤC LỤC MỞ ĐẦU. NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LUẬT VỀ TỘI GIẾT NGƯỜI. Những vấn đề lý luận về tội giết người.

Quy định của pháp luật hình sự Việt Nam về tội giết người. 18 Tiểu kết Chương 1. THỰC TRẠNG ÁP DỤNG QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VỀ TỘI GIẾT NGƯỜI TẠI TỈNH BẮC GIANG. Những yếu tố tác động đến áp dụng các quy định của pháp luật hình sự về tội giết người tại tỉnh Bắc Giang.

Thực trạng áp dụng quy định của pháp luật hình sự về tội giết người tại tỉnh Bắc Giang. 30 Tiểu kết Chương 2. YÊU CẦU VÀ GIẢI PHÁP BẢO ĐẢM ÁP DỤNG ĐÚNG QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VỀ TỘI GIẾT NGƯỜI. Yêu cầu bảo đảm áp dụng đúng quy định của pháp luật hình sự về tội giết người.

Giải pháp bảo đảm áp dụng đúng quy định của pháp luật hình sự về tội giết người. 63 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO luan an DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT BLHS Bộ luật hình sự BLTTHS Bộ luật tố tụng hình sự ĐTD Định tội danh QĐHP Quyết định hình phạt TNHS Trách nhiệm hình sự TA Tòa án TAND Tòa án nhân dân VKSND Viện kiểm sát nhân dân luan an BẢNG BIỂU Bảng 2. Tình hình xét xử các tội xâm phạm xâm phạm tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm so với tổng số tội phạm được TAND hai cấp tỉnh Bắc Giang xét xử giai đoạn 2015 – 2019. Tình hình xét xử tội giết người so với nhóm tội xâm phạm tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm đã được TAND tỉnh Bắc Giang xét xử sơ thẩm giai đoạn 2015 – 2019.

Những hình phạt đối với các bị cáo phạm giết người từ năm 2015 đến năm 2019 được TAND tỉnh Bắc Giang áp dụng. luan an MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Quyền sống là một trong những quyền cơ bản của con người, được ghi nhận trong nhiều văn kiện pháp lý quan trọng của quốc tế, của các quốc gia khác nhau và của nước ta như: Tuyên ngôn quốc tế nhân quyền của Liên hợp quốc năm 1948; Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị của Liên hợp quốc năm 1966; Công ước quốc tế về quyền trẻ em của Liên hợp quốc năm 1989; Tuyên ngôn độc lập của nước Mỹ năm 1776; Tuyên ngôn độc lập của Việt Nam 1945. Tại Điều 3 của bản Tuyên ngôn quốc tế nhân quyền năm 1948 khẳng định: “Mọi người đều có quyền sống, quyền tự do và an toàn cá nhân”.

Trong bản “Tuyên ngôn Độc lập” do Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc tại Quảng trường Ba Đình lịch sử ngày 2 tháng 9 năm 1945 không những đã kế thừa tinh hoa về quyền con người trên thế giới mà còn phát triển những tư tưởng ấy lên một tầm cao mới bằng việc nhắc lại những luận điểm bất hủ trong bản “Tuyên ngôn độc lập” của nước Mỹ và “Tuyên ngôn Dân quyền và Nhân quyền” của Pháp. Người khẳng định: “Tất cả mọi người đều sinh ra có quyền bình đẳng. Tạo hóa cho họ những quyền không ai có thể xâm phạm được; trong những quyền ấy, có quyền được sống, quyền tự do và quyền mưu cầu hạnh phúc". Đặc biệt, tại Điều 19 Hiến pháp 2013 một lần nữa đã khẳng định: “Mọi người có quyền sống.

Tính mạng con người được pháp luật bảo hộ. Không ai bị tước đoạt tính mạng trái luật”. Bên cạnh sự ghi nhận trên của Hiến pháp, để bảo vệ quyền sống, tính mạng của con người không thể không kể đến vai trò to lớn của pháp luật hình sự mà trực tiếp là Bộ luật hình sự, với “nhiệm vụ bảo vệ chủ quyền quốc gia, an ninh của đất nước, bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa, quyền con người, quyền công dân, bảo vệ quyền bình đẳng giữa đồng bào các dân tộc, bảo vệ lợi ích của Nhà nước, tổ chức, bảo vệ trật tự pháp luật, chống mọi hành vi phạm tội; giáo dục mọi người ý thức tuân 1 luan an theo pháp luật, phòng ngừa và đấu tranh chống tội phạm”, đã quy định hành vi xâm phạm quyền sống, tính mạng của con người là tội phạm với những chế tài rất nghiêm khắc tại Điều 123 Bộ luật hình sự năm 2015, sửa đổi bổ sung năm 2017 (gọi tắt Bộ luật hình sự 2015). Đặc biệt, trong bối cảnh hiện nay, cùng với sự phát triển mọi mặt của đời sống xã hội thì tình trạng xâm phạm quyền sống, tính mạng của người khác đang diễn biến hết sức phức tạp trong đó có tỉnh Bắc Giang.

Theo thống kê của TAND tỉnh Bắc Giang giai đoạn từ năm 2015 đến năm 2019, Tòa án tỉnh đã xét xử sơ thẩm 53 vụ với 73 bị cáo tội giết người, chiếm tỷ lệ 36,05% số vụ và 26,54 % trong nhóm tội xâm phạm tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm đã được TAND tỉnh đưa ra xét xử sơ thẩm, trong đó có những vụ rất nghiêm trọng, hành vi phạm tội có tính chất côn đồ, manh động gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng. Ví dụ: Vụ án Dương Minh Sơn ở xã Xuân Hương, huyện Lạng Giang dùng búa đánh chết 02 người xảy ra ngày 07/4/2018; vụ Nguyễn Thị Nga ở xã Thượng Lan, huyện Việt Yên dùng dao cắt gân, động mạnh ở cổ tay và chân ông Nguyễn Đức Liên ở cùng xã gây tử vong, xảy ra ngày 08/4/2018; vụ Hà Thị Móc ở xã Liên Sơn, huyện Tân Yên do mâu thuẫn gia đình đã dùng 02 lọ thuốc diệt chuột trộn với cháo để cho chồng và con ăn xảy ra ngày 29/4/2018 [50]. Nhiều tội phạm giết người xuất phát từ mâu thuẫn trong gia đình, xã hội như: Vụ Nông Văn Thùy, sinh năm 1982 ở xã An Lập, huyện Sơn Động do mâu thuẫn gia đình đã dùng chày gỗ đánh vào đầu mẹ đẻ là Nông Thị Quỳ, sinh năm 1953 làm bà Quỳ bị chết xảy ra ngày 01/02/2015; vụ Đỗ Văn Thành, sinh năm 1990 ở xã Phượng Sơn, huyện Lục Nam do mâu thuẫn trong lúc làm ruộng đã dùng cuốc bản đập vào đầu em ruột là Đỗ Thị Thủy, sinh năm 1996 gây tử vong xảy ra ngày 07/3/2015; vụ Tạ Văn Sỹ, sinh năm 1973 ở xã Hà Châu, huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên do mâu thuẫn trong việc đòi nợ đã dùng 01 khẩu súng colt bắn bị thương chị Nguyễn Thị Lâm, sinh năm 1977 ở 2 luan an xã Thanh Vân, huyện Hiệp Hòa xảy ra ngày 21/01/2015 [50]. đã thể hiện sự phức tạp và sự xuống cấp về mặt đạo đức của một nhóm đối tượng trong xã hội.

Trong khi đó, khảo sát một số bản án của TAND tỉnh Bắc Giang vẫn cho thấy một số vụ án bị hủy để điều tra lại do thiếu chứng cứ buộc tội đối với bị cáo (như vụ án Vi Văn Phượng) trước đó là vụ án oan Nguyễn Thanh Chấn, Hàn Đức Long.và việc quyết định hình phạt vẫn còn không phù hợp với tính chất và mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi phạm tội.nguyên nhân xuất phát từ năng lực, trình độ và phẩm chất đạo đức của một số cán bộ, công chức Cơ quan tố tụng trong tỉnh vẫn còn hạn chế. Sau khi Bộ luật hình sự năm 2015 có hiệu lực pháp luật toàn bộ từ ngày 01/01/2018 thì một số quy định về tội giết người chưa được hướng dẫn, giải thích kịp thời gây khó khăn cho việc áp dụng.Tính đến nay, về đề tài “Tội giết người” chưa có công trình khoa học nào nghiên cứu một cách chuyên sâu, toàn diện trên địa bàn một tỉnh là Bắc Giang trong khoảng thời gian từ năm 2015 đến năm 2019, vì vậy, việc nghiên cứu “Tội giết người từ thực tiễn tình Bắc Giang” có tầm quan trọng về mặt lý luận và thực tiễn. Xuất phát từ nhận thức và thực tiễn nêu trên, tác giả đã chọn đề tài “Tội giết người từ thực tiễn tỉnh Bắc Giang” làm đề tài cho luận văn thạc sĩ của mình. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài Trong thời gian vừa qua, liên quan đến đề tài nêu trên, đã có nhiều công trình khoa học, các bài viết tạp chí, bài nghiên cứu đề cập đến, mà điển hình là: (i) Về giáo trình, sách chuyên khảo, sách tham khảo: GS.Võ Khánh Vinh (chủ biên) (2014), Giáo trình luật hình sự Việt Nam - Phần các tội phạm, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội; Trường đại học Luật Hà Nội (2018), Giáo trình luật hình sự Việt Nam (phần các tội phạm), Nxb Công an nhân dân, Hà Nội; GS.TS Nguyễn Ngọc Hoà (Chủ biên) (2018), 3 luan an Bình luận khoa học Bộ luật hình sự năm 2015 sửa đổi, bổ sung năm 2017 (Phần các tội phạm) - Quyển 2, Nxb Tư pháp, Hà Nội; TS Nguyễn Đức Mai (2018), Bình luận khoa học – Bộ luật hình sự (hiện hành) (sửa đổi, bổ sung năm 2017, Nxb Chính trị Quốc gia - Sự thật Tp.

Hồ Chí Minh, Tp. Hồ Chí Minh; Đinh Văn Quế (2003), Bình luận khoa học luật hình sự (phần các tội phạm), tập I, Nxb Tp. Hồ Chí Minh; Trần Văn Luyện (2001), Các tội xâm phạm tính mạng, sức khỏe, nhân phẩm, danh dự của con người, Nxb Chính Trị quốc gia, Hà Nội; Đỗ Đức Hồng Hà (2009), Tội giết người và đấu tranh phòng, chống tội phạm giết người ở Việt Nam trong giai đoạn hiện nay, Nxb Tư pháp, Hà Nội; v. Tóm lại: Các công trình khoa học trên chủ yếu nghiên cứu tội giết người với 04 yếu tố cấu thành tội phạm, cùng với các tội danh khác, chưa đi sâu phân tích tồn tại, hạn chế và thực tiễn áp dụng pháp luật về tội danh này.

(ii) Về luận án, luận văn Đỗ Đức Hồng Hà (2006), Tội Giết người trong Luật hình sự Việt Nam và đấu tranh phòng, chống loại tội phạm này, Luận án tiến sĩ Luật học, Trường Đại học Luật Hà Nội; Trịnh Văn Toản (2017), Tội giết người theo pháp luật hình sự Việt Nam từ thực tiễn thành phố Hồ Chí Minh, Luận văn thạc sĩ luật học, Học Viện khoa học xã hội, Hà Nội; v.