Luận án tiến sĩ quyền của người bị kết án phạt tù - Đỗ Hùng Cường, Học viện Khoa học Xã hội

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI ĐỖ HÙNG CƯỜNG QUYỀN CỦA NGƯỜI BỊ KẾT ÁN PHẠT TÙ TỪ THỰC TIỄN TỈNH BẮC NINH LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HÌNH SỰ VÀ TỐ TỤNG HÌNH SỰ HÀ NỘI, 2020 luan an VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI ĐỖ HÙNG CƯỜNG QUYỀN CỦA NGƯỜI BỊ KẾT ÁN PHẠT TÙ TỪ THỰC TIỄN TỈNH BẮC NINH Ngành: Luật Hình sự và Tố tụng hình sự Mã số: 8.04 NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS. NGUYỄN THỊ THANH THÙY HÀ NỘI, 2020 luan an MỤC LỤC MỞ ĐẦU. 1 Chương 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ QUYỀN CỦA NGƯỜI BỊ KẾT ÁN PHẠT TÙ. Khái niệm quyền của người bị kết án phạt tù.

Tổ chức thực hiện quyền của người bị kết án phạt tù. Cơ chế bảo đảm quyền của người bị kết án phạt tù. 26 Chương 2: THỰC TRẠNG QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT VÀ THỰC TIỄN THỰC HIỆN QUYỀN CỦA NGƯỜI BỊ KẾT ÁN PHẠT TÙ TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH BẮC NINH. Thực trạng quy định của pháp luật về quyền của người bị kết án phạt tù ở Việt Nam.

Thực tiễn thực hiện quyền của người bị kết án phạt tù ở tỉnh Bắc Ninh. Nhận xét, đánh giá về quy định của pháp luật về quyền của người bị kết án và tổ chức thực hiện quyền của người bị kết án phạt tù trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh. 51 Chương 3: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VÀ BẢO ĐẢM TỔ CHỨC THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ QUYỀN CỦA NGƯỜI BỊ KẾT ÁN PHẠT TÙ. Dự báo hoạt động thực hiện pháp luật về quyền của người bị kết án phạt tù.

Các giải pháp hoàn thiện pháp luật về quyền của người bị kết án phạt tù ở Việt Nam. Giải pháp bảo đảm thực hiện quyền của người bị kết án phạt tù ở Việt Nam. 79 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO luan an MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Trong quá trình thực thi pháp luật, những người đang chấp hành án phạt tù bị hạn chế một số quyền công dân nhưng vẫn được pháp luật bảo vệ và bảo đảm các quyền và tự do cơ bản.

Năm 2011, Chính phủ ban hành Nghị định 117/2011/NĐ-CP quy định việc tổ chức quản lý phạm nhân và đảm bảo chế độ đối với phạm nhân tại các trại giam, qua đó phạm nhân đã được nâng cao các chế độ về ăn, mặc, ở, sinh hoạt và chăm sóc y tế. Các trại giam thực hiện nghiêm túc chương trình giáo dục công dân cho phạm nhân; phạm nhân được học tập trong thời gian chấp hành án, trong đó có các chương trình học tập về chính trị, pháp luật, thời sự, phổ cập tiểu học và xóa mù chữ, học nghề. Công tác phòng, chữa bệnh cho phạm nhân được quan tâm đặc biệt. Các bệnh xá trại giam được cải tạo, đầu tư nâng cấp; đội ngũ y, bác sỹ được đào tạo chuyên nghiệp.

Nhiều phạm nhân ốm đau, mắc bệnh hiểm nghèo được tạm đình chỉ thi hành án để chữa bệnh. Ban Quản lý các trại giam cũng phối hợp với chính quyền địa phương đẩy mạnh tuyên truyền phòng chống ma túy, lây nhiễm HIV, lao và các bệnh truyền nhiễm khác. Phạm nhân có quyền lao động trên cơ sở sức khỏe cho phép, thời gian lao động được quy định theo Bộ Luật Lao động; kết quả lao động được bổ sung vào khẩu phần ăn hàng ngày hoặc tính vào thu nhập cá nhân của phạm nhân. Trong giai đoạn hiện nay, đất nước ta đang thực hiện quá trình hội nhập và phát triển kinh tế với các nước trong khu vực và trên thế giới.

Bên cạnh những thời cơ, thuận lợi thì cũng bộc lộ nhiều nguy cơ, thách thức, nảy sinh nhiều vấn đề phức tạp, tiêu cực làm ảnh hưởng tới tình hình an ninh trật tự. Thực hiện Nghị quyết số 49-NQ/TW ngày 02/6/2005 của Bộ Chính trị về Chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020,các cơ quan Nhà nước có thẩm quyền đã và đang thực hiện nghiêm túc các quy định của pháp luật, đảm bảo tốt các quyền và lợi ích chính đáng của người bị kết án phạt tù. Người bị kết án phạt tù được đảm bảo an toàn tính mạng, sức khoẻ thể chất, tinh thần được tôn trọng danh dự, nhân phẩm, được học tập, tiếp thu những thông tin có lợi, được hoạt động văn thể theo quy định của pháp luật và các Công ước quốc tế mà Việt tham đã tham gia ký kết. Những kết quả về bảo đảm quyền của người bị kết án phạt tù được thể hiện tại Hiến pháp năm 2013, Bộ luật Hình sự năm 2015 sửa đổi, bổ sung năm 2017 (sau đây đây gọi tắt là BLHS năm 2015), BLTTHS năm 2015, Luật Thi hành án hình sự năm 2010 và Luật thi hành tạm giữ, tạm giam 1 luan an và gần đây nhất tại kỳ họp thứ 7, Quốc hội khóa XIV đã thông qua Luật Thi hành án hình sự (sửa đổi).

Theo đó, trong công tác quản lý, giáo dục phạm nhân đã được nhiều tổ chức quốc tế ghi nhận, đánh giá cao về công tác đảm bảo quyền con người của người bị giam giữ trong các trại giam ở Việt Nam. Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, thực tế việc tổ chức thực hiện các quyền của người bị kết án phạt tù Việt Nam vẫn đang gặp nhiều khó khăn, bất cập. Tình hình người bị kết án phạt tù ngày càng nhiều trong khi việc bảo đảm, bảo vệ và quản lý người bị kết án phạt tù tại địa phương trong đó có tỉnh Bắc Ninh còn gặp nhiều khó khăn, người bị kết án phạt tù chấp hành án phạt tù càng gia tăng hệ thống trại giam thuộc Bộ Công an đang quá tải, cơ sở vật chất nhiều trại giam bị xuống cấp, ngoài cơ sở vật chất, còn điều kiện vật chất được bảo đảm như thế nào, như chế độ ăn, ở mặc, học nghề, lao động. Hơn nữa, khi nói đến người bị kết án phạt tù, xã hội thường có tâm lý xa lánh, kỳ thị và xem hành động trừng phạt họ là đương nhiên.

Chính vì vậy, yêu cầu về sự cần thiết hoàn thiện quyền của người bị kết án phạt tù hiện nay là rất cần thiết để làm rõ cơ sở lý luận, quy định pháp luật về quyền của người bị kết án phạt tù ở Việt Nam, thực trạng tổ chức thực hiện quyền của người bị kết án phạt tù ở các địa phương để trên cơ sở đó có những kiến nghị nhằm hoàn thiện các quy định pháp luật về quyền của người bị kết án phạt tù và giải pháp nâng cao hiệu quả tổ chức thực hiện các quyền đối với người bị kết án phạt tù. Trước tình hình đó, việc lựa chọn nghiên cứu đề tài: “Quyền của người bị kết án phạt tù từ thực tiễn tỉnh Bắc Ninh” làm đề tài luận văn là cần thiết và có ý nghĩa, hướng tới bảo đảm tốt hơn các quyền của người bị kết án phạt tù ở Việt Nam. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài Vấn đề quyền con người nói chung và quyền của người bị kết án phạt tù nói riêng là vấn đề được nhiều quốc gia, các tổ chức quốc tế và nhiều học giả trên thế giới quan tâm. Đề tài nghiên cứu các công trình khoa học của các tác giả về vấn đề này như: - Các nghiên cứu liên quan đến áp dụng hình phạt tù: “Giáo trình Luật tố tụng hình sự Việt Nam” Chủ biên PGS.TS Nguyễn Ngọc Chí – Khoa Luật, Đại học quốc gia Hà Nội, 2014 trong đó với tinh thần đổi mới theo Nghị quyết 49 của Bộ Chính trị về chiến lược cải cách tư pháp, cũng như sự phát triển của khoa học pháp lý tố tụng hình sự những năm gần đây, nhất là vấn đề đảm bảo quyền con người trong tố tụng hình sự.

Các tác giả đã nhận thức rõ tầm quan trọng của việc đảm bảo quyền con người và đưa vấn đề này vào từng chương 2 luan an và dành hẳn một chương đề cập đến những vấn đề có tính khái quát về quyền con người, đảm bảo quyền con người trong tố tụng hình sự. Giáo trình có phạm vi rộng, phong phú, kết cấu hợp lý hơn các giáo trình trước đó [7]. Sách chuyên khảo về “Hoàn thiện quản lý nhà nước trong lĩnh vực thi hành án hình sự ở Việt Nam” của TS.Vũ Trọng Hách, Nhà xuất bản Tư pháp, năm 2006. Dưới góc tiếp cận Hành chính - Tư pháp, cuốn sách đã xây dựng hệ thống lý thuyết về quản lý nhà nước trong lĩnh vực thi hành án hình sự; phân tích, đánh giá thực trạng quản lý nhà nước trong lĩnh vực thi hành án hình sự ở Việt Nam từ 2010 đến 2006, trên cơ sở đó đề xuất giải pháp hoàn thiện quản lý nhà nước trong lĩnh vực thi hành án hình sự ở Việt Nam trong những năm tiếp theo [14].

Một số vấn đề thi hành án hình sự, của tác giả Trần Quang Tiệp, NXB Công An Nhân Dân, năm 2002; Sách tham khảo Bình luận khoa học Luật thi hành án hình sự và các quy định mới nhất về thi hành án hình sự của TS. Trần Minh Hưởng, NXB Hồng Đức, năm 2011; Thi hành án phạt tù từ thực tiễn đến khoa học giáo dục của PGS. TS Nguyễn Hữu Duyện, NXB Công an nhân dân, năm 2010. Đây là các công trình nghiên cứu chuyên sâu về thi hành án hình sự, nhất là thi hành án phạt tù với hướng nghiên cứu tổng quan, sâu sắc về thực tiễn lý luận của hoạt động thi hành án.

- Các nghiên cứu liên quan đến quyền con người, quyền công dân của phạm nhân: Tác giả Đỗ Đức Hồng Hà (2010), Sách chuyên khảo “Quyền con người: Tiếp cận đa ngành và liên ngành Luật học” trong đó có bài viết “Mối quan hệ giữa quyền con người với luật thi hành án hình sự Việt Nam”, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội. Trong bài viết này, tác giả đã nghiên cứu mối quan hệ giữa Luật Thi hành án hình sự với quyền con người, thực trạng Luật Thi hành án hình sự nhìn từ góc độ bảo vệ quyền con người. Hoàn thiện về tổ chức, quản lý về công tác thi hành án phạt tù; Hoàn thiện về chế độ, chính sách đầu tư trang thiết bị, cơ sở vật chất và mô hình thi hành án và thiết chế bảo đảm công tác thi hành án phạt tù; Hoàn thiện quy định thi hành án phạt tù với phạm nhân là người nước ngoài. Công trình là tài liệu tham khảo rất có giá trị trong việc xây dựng các giải pháp tăng cường bảo đảm quyền con người của người chấp hành án phạt tù thuộc Chương 4 của Luận án [13].