Tổng quan về luận án

Luận án "Chính sách pháp luật hình sự về các tội phạm môi trường ở Việt Nam hiện nay" của Vũ Thị Thùy Dung là một công trình nghiên cứu tiên phong và chuyên sâu, đi sâu vào một lĩnh vực pháp lý hình sự còn tương đối mới và phức tạp tại Việt Nam: chính sách pháp luật hình sự (CSPLHS) đối với các tội phạm môi trường (TPMT). Trong bối cảnh toàn cầu hóa và công nghiệp hóa mạnh mẽ, vấn đề bảo vệ môi trường (BVMT) ngày càng trở nên cấp thiết, đặt ra những thách thức lớn cho hệ thống pháp luật.

Bối cảnh khoa học và tính tiên phong của nghiên cứu

Nghiên cứu này ra đời trong bối cảnh môi trường toàn cầu đối mặt với suy thoái nghiêm trọng, đòi hỏi các quốc gia phải tăng cường các biện pháp pháp lý, đặc biệt là hình sự, để ngăn chặn và xử lý các hành vi xâm hại. Việt Nam, với tốc độ phát triển kinh tế nhanh chóng, cũng đang đối mặt với tình trạng ô nhiễm, suy thoái môi trường và gia tăng các TPMT. Tính tiên phong của luận án thể hiện ở việc đây là "luận án Tiến sĩ đầu tiên nghiên cứu một cách có hệ thống, toàn diện và chuyên sâu về CSPLHS về các TPMT trong khoa học luật hình sự Việt Nam" (trang 6). Nó không chỉ phân tích các quy định pháp luật hiện hành mà còn đào sâu vào bản chất, mục tiêu, nguyên tắc và thực tiễn thi hành chính sách, từ đó đưa ra các giải pháp toàn diện.

Research gap SPECIFIC với citations từ literature

Dù đã có nhiều công trình nghiên cứu về chính sách hình sự nói chung hoặc các quy định pháp luật hình sự về TPMT, một khoảng trống nghiên cứu đáng kể vẫn tồn tại. Luận án đã chỉ rõ rằng "chưa có công trình nghiên cứu nào nghiên cứu về CSPLHS về các TPMT" (trang 32). Các nghiên cứu trước đó, như đánh giá của tác giả, thường "còn tản mạn, giải quyết ở từng vấn đề nhỏ, nghiên cứu chủ yếu các quy định của PLHS về các TPMT" (trang 32). Cụ thể, các công trình của Bobetev (1984), Tim Newburn (1995), Joan Petersilia và Jodi Lane (1998) tập trung vào chính sách hình sự hoặc tư pháp hình sự tổng quát. Trong nước, các nghiên cứu của Đào Trí Úc (2000), Lê Văn Cảm (2005), Phạm Thư (2005), Phạm Văn Lợi (2003, 2007), hay Nguyễn Thị Thu Hương (2012) đều xoay quanh CSPLHS/CSHS nhưng chưa có công trình nào tập trung vào chính sách pháp luật hình sự cụ thể cho tội phạm môi trường. Ngay cả các luận án chuyên sâu về TPMT như của Dương Thanh An (2011), Nguyễn Hữu Hòa (2019), Ngô Ngọc Diễm (2021) cũng mới chỉ nghiên cứu dưới góc độ trách nhiệm hình sự hoặc quy định pháp luật hình sự về TPMT, chứ chưa phải "dưới góc độ CSPLHS về các TPMT" (trang 26). Khoảng trống này tạo tiền đề vững chắc cho luận án xây dựng một hệ thống lý luận hoàn chỉnh, phản ánh một "lý luận về CSPLHS về các TPMT đã được hình thành nhưng chưa hoàn chỉnh, chưa thống nhất, còn có những vấn đề cần phát triển, cần hệ thống hóa" (Giả thuyết nghiên cứu 1, trang 29).

Research questions và hypotheses (đánh số cụ thể)

Luận án đặt ra 8 câu hỏi nghiên cứu (CHNC) cốt lõi và 3 giả thuyết nghiên cứu (GTVC) nhằm giải quyết khoảng trống lý luận và thực tiễn: Giả thuyết nghiên cứu:

  1. Lý luận về CSPLHS về các TPMT đã được hình thành nhưng chưa hoàn chỉnh, chưa thống nhất, còn có những vấn đề cần phát triển, cần hệ thống hóa.
  2. Thực tiễn thực hiện CSPLHS về các TPMT trong xây dựng PLHS về các TPMT; trong áp dụng PLHS về các TPMT và trong xây dựng, phát triển ý thức PLHS về các TPMT cần được làm rõ, chỉ ra những hạn chế, thiếu sót cần khắc phục.
  3. Giải pháp hoàn thiện CSPLHS về các TPMT cũng như các giải pháp bảo đảm thực hiện CSPLHS về các TPMT chưa được đề cập đến, cần đề xuất các giải pháp hoàn thiện CSPLHS về các TPMT có tính hiệu quả, tính hệ thống trong bối cảnh cải cách tư pháp, xu hướng hội nhập quốc tế. Câu hỏi nghiên cứu:
  4. Quan niệm như thế nào về CSPLHS về các TPMT? Đặc điểm của CSPLHS về các TPMT hiện nay như thế nào? Khác gì so với các nhóm tội phạm khác?
  5. Các mục tiêu của CSPLHS về các TPMT là gì? Dựa trên cơ sở nào để xác định các mục tiêu của CSPLHS về các TPMT?
  6. Nội dung của CSPLHS về các TPMT như thế nào? CSPLHS về các TPMT được thực hiện trên các lĩnh vực nào?
  7. Thực tiễn áp dụng CSPLHS về các TPMT trong xây dựng PLHS về các TPMT ở Việt Nam có những đặc điểm gì?
  8. Thực tiễn áp dụng CSPLHS về các TPMT trong áp dụng PLHS về các TPMT ở Việt Nam có những đặc điểm gì?
  9. Thực tiễn áp dụng CSPLHS về các TPMT trong xây dựng và phát triển ý thức PLHS về các TPMT ở Việt Nam có những đặc điểm gì?
  10. Hoàn thiện CSPLHS về các TPMT cần đảm bảo những yêu cầu gì?
  11. Cần những giải pháp nào để nâng cao hiệu quả thực hiện CSPLHS về các TPMT ở Việt Nam trong thời gian tới?

Theoretical framework với tên theories cụ thể

Luận án dựa trên nền tảng triết học Mác – Lênin và Tư tưởng Hồ Chí Minh, đặc biệt là phương pháp luận duy vật biện chứng, để phân tích mối quan hệ biện chứng giữa cơ sở hạ tầng (kinh tế - xã hội) và kiến trúc thượng tầng (pháp luật, chính sách). Cụ thể, chính sách pháp luật hình sự được xem là một bộ phận của chính sách xã hội, chịu sự tác động của điều kiện kinh tế - xã hội nhưng cũng có tác động ngược trở lại thúc đẩy hoặc kìm hãm sự phát triển. Các khái niệm cốt lõi như Chính sách hình sự (CSHS) được tiếp cận theo quan điểm của Đào Trí Úc (2000) là "một bộ phận của CSPL, bởi vì đó là những định hướng, những chủ trương trong việc sử dụng PLHS vào lĩnh vực đấu tranh chống tội phạm và phòng ngừa tội phạm" [83, tr. 34]. Lê Văn Cảm (2005) mở rộng CSHS trong giai đoạn xây dựng Nhà nước pháp quyền là "những phương hướng có tính chất chỉ đạo, chiến lược của Nhà nước trong lĩnh vực tội phạm và hình phạt nhằm xây dựng, hoàn thiện PLHS, pháp luật tố tụng hình sự và pháp luật thi hành án hình sự" [22, tr. 24-25]. Luận án cũng tiếp thu định nghĩa của Võ Khánh Vinh (2020) về CSPLHS là "hoạt động có căn cứ khoa học, nhất quán và có hệ thống của các cơ quan xây dựng pháp luật và áp dụng pháp luật nhằm soạn thảo và áp dụng các luận điểm chung của PLHS, xác định nhóm hành vi phạm tội và hệ thống hình phạt, xây dựng các chế tài trong cấu thành tội phạm cụ thể và lựa chọn các biện pháp tác động công bằng và hợp lý đối với người phạm tội" [148, tr. 21]. Trên cơ sở này, luận án xây dựng khung lý thuyết để phân tích Tội phạm hóa (TPH), Phi tội phạm hóa (PTPH), Hình sự hóa (HSH), Phi hình sự hóa (PHSH) như các công cụ thực hiện CSPLHS, với các tiêu chí xác định dựa trên tính nguy hiểm xã hội của hành vi, tình hình vi phạm, và yếu tố tâm lý-đạo đức xã hội.

Đóng góp đột phá với quantified impact

Luận án tạo ra 5 đóng góp đột phá chính:

  1. Phát triển Khái niệm và Khung Lý thuyết: Đề xuất khái niệm toàn diện về CSPLHS về TPMT, là công trình đầu tiên hệ thống hóa lĩnh vực này tại Việt Nam, làm nền tảng cho nghiên cứu và thực tiễn pháp lý, ước tính nâng cao khả năng định hình chính sách từ cấp Bộ đến địa phương.
  2. Đánh giá Thực trạng Toàn diện: Cung cấp cái nhìn định lượng chi tiết về thực tiễn thi hành CSPLHS đối với TPMT ở Việt Nam từ 2010-2022. Ví dụ, phân tích dữ liệu từ Cục Thống kê tội phạm và Công nghệ thông tin – Viện kiểm sát nhân dân tối cao cho thấy trong giai đoạn này, có tổng cộng 4003 vụ án TPMT được đưa ra xét xử sơ thẩm, chiếm chưa bao giờ vượt quá 1,0% tổng số vụ án hình sự và chỉ có 1,8% các vụ vi phạm môi trường được xử lý hình sự so với 98,2% được xử lý hành chính (trang 99, 101, Phụ lục). Điều này chỉ ra một khoảng cách lớn giữa số lượng vi phạm và việc áp dụng biện pháp hình sự, ảnh hưởng đến hiệu quả răn đe.
  3. Hoàn thiện Khung Pháp Lý: Đề xuất sửa đổi cụ thể cho Bộ luật Hình sự (BLHS) 2015, bao gồm bổ sung các tội danh mới (ví dụ: tội vận chuyển chất thải, chất phóng xạ trái phép qua biên giới, tội phạm về vũ khí sinh học, tội vi phạm các quy định về an toàn khi tiếp xúc với các độc tố vi sinh), điều chỉnh cấu thành tội phạm (ví dụ: bỏ dấu hiệu "trái pháp luật" ở Điều 239), và hoàn thiện chế tài, đặc biệt là đối với pháp nhân thương mại (PNTM) – một chủ thể mới trong BLHS (trang 131-139).
  4. Đổi mới Phương thức Thực thi: Gợi mở giải pháp xây dựng cơ chế thực thi CSPLHS hiệu quả hơn, đặc biệt là đề xuất thành lập Tòa chuyên trách về môi trường (Tòa môi trường) tại Việt Nam (trang 148-149). Điều này dựa trên kinh nghiệm quốc tế từ các quốc gia như Ấn Độ, Mỹ, Úc, Nam Phi, New Zealand, Trung Quốc, Thái Lan, nơi các tòa chuyên trách đã chứng minh hiệu quả cao hơn do tính chuyên môn hóa. Việc này có tiềm năng tăng tỷ lệ các vụ án TPMT được xử lý hình sự từ mức dưới 1% hiện nay.
  5. Nâng cao Ý thức Pháp luật và Năng lực Thực thi: Nhấn mạnh tầm quan trọng của tuyên truyền, giáo dục pháp luật về BVMT và phòng chống TPMT để huy động sức mạnh toàn dân (trang 145-147). Đồng thời, đề xuất giải pháp nâng cao trình độ chuyên môn, đạo đức nghề nghiệp cho đội ngũ Thẩm phán và Hội thẩm (trang 150-152), cải thiện năng lực thực thi chính sách của các cơ quan nhà nước, đặc biệt là Cảnh sát môi trường.

Scope (sample size, timeframe) và significance

Luận án tập trung nghiên cứu trên phạm vi Việt Nam, với số liệu thống kê thu thập từ năm 2010 cho đến nay (trang 5), cụ thể dữ liệu xét xử của Tòa án nhân dân tối cao và các cơ quan quản lý nhà nước về môi trường đến năm 2022. Phạm vi nội dung tập trung làm rõ CSPLHS về các TPMT gồm chính sách về tội phạm và chính sách về hình phạt, đánh giá thực trạng và thực tiễn thực hiện, đồng thời xác định định hướng hoàn thiện chính sách. Tầm quan trọng của luận án là cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn vững chắc cho việc xây dựng và hoàn thiện pháp luật hình sự đối với các TPMT, góp phần nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật, hạn chế và kiểm soát nhóm tội phạm này nhằm BVMT Việt Nam, bảo vệ sức khỏe và tính mạng con người, và thúc đẩy phát triển bền vững.

Literature Review và Positioning

Synthesis của major streams với TÊN TÁC GIẢ và NĂM cụ thể

Nghiên cứu của luận án tổng hợp ba dòng nghiên cứu chính:

  1. Chính sách hình sự (CSHS) và chính sách pháp luật hình sự (CSPLHS) nói chung: Dòng này bao gồm các công trình nghiên cứu về khái niệm, mục tiêu, nguyên tắc và các hình thức thể hiện của CSHS/CSPLHS. Điển hình là sách chuyên khảo "Chính sách hình sự của Nhà nước Xô Viết" của Bobetev (1984), các công trình của Tim Newburn (1995) và Joan Petersilia, Jodi Lane (1998) về chính sách tội phạm và tư pháp hình sự. Tại Việt Nam, các tác giả nổi bật như Đào Trí Úc với "Luật Hình sự Việt Nam (quyển 1) – Những vấn đề chung" (2000) đã định nghĩa CSHS là "một bộ phận của chính sách pháp luật" [129, tr. 14]. GS.TSKH Lê Văn Cảm trong "Những vấn đề cơ bản trong khoa học Luật hình sự (phần chung)" (2005) đã phân tích sâu về CSHS, các hình thức thể hiện và định hướng nghiên cứu. Luận án Tiến sĩ của Phạm Thư (2005) và các đề tài cấp Bộ của TS. Phạm Văn Lợi (2006, 2007) cũng tập trung làm rõ CSHS trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Gần đây, PGS. Trịnh Tiến Việt (2020) đã nghiên cứu CSHS Việt Nam trước thách thức Cách mạng công nghiệp 4.0, và GS.TS Võ Khánh Vinh (2020) biên soạn giáo trình "Chính sách pháp luật" làm rõ những yếu tố cơ bản của CSPL và CSHS.

  2. Các công trình nghiên cứu liên quan đến tội phạm môi trường (TPMT) dưới góc độ pháp luật hình sự: Dòng này xem xét các TPMT như một đối tượng của luật hình sự, tập trung vào cấu thành tội phạm, trách nhiệm hình sự. Các tài liệu quốc tế như "Transboundary Environmental Crimes: German Experiences and Approaches" của Gallas và Werner (1998) hay "Environmental crime and justice" của Michael J Lynch và Paul B. Stretesky (2001) đã đề cập đến TPMT và hoạt động xét xử. "Environmental crime" của Mary Clifford và Terry S. Edward (2012) cũng đi sâu vào cách nhận diện TPMT ở Hoa Kỳ và so sánh với một số nước châu Âu, Úc. Rob White (2018) trong "Transnational Environmental Crime" cung cấp cái nhìn toàn diện về các hành vi vi phạm môi trường xuyên quốc gia. Tại Việt Nam, TS. Phạm Văn Lợi (2003, 2004) đã có các đề tài nghiên cứu về cơ sở lý luận và thực tiễn của việc quy định trách nhiệm hình sự đối với TPMT. Luận án của Dương Thanh An (2011) và Ngô Ngọc Diễm (2021) tập trung vào trách nhiệm hình sự và các quy định pháp luật hình sự về TPMT.

  3. Thực tiễn áp dụng và phòng ngừa TPMT: Dòng này đánh giá hiệu quả của các biện pháp đấu tranh phòng, chống TPMT trên thực tiễn. Luận án của Nguyễn Hữu Hòa (2019) nghiên cứu toàn diện các TPMT ở Việt Nam dưới góc độ tội phạm học, phân tích tình hình, nguyên nhân và giải pháp phòng ngừa. Nguyễn Đình Luận (2021) tập trung vào phòng ngừa tình hình TPMT trên địa bàn tỉnh Hà Tĩnh. Các bài viết của PGS.TSKH Lê Văn Cảm (2009) về toàn cầu hóa và hoàn thiện pháp luật hình sự liên quan đến TPMT, hay của Trần Lê Hồng (2001) về nhận thức chung đối với TPMT cũng góp phần vào dòng nghiên cứu này.

Contradictions/debates với ít nhất 2 opposing views

  • Về khái niệm Chính sách hình sự (CSHS) và Chính sách pháp luật hình sự (CSPLHS): Tồn tại các quan điểm khác nhau về phạm vi của CSHS. GS. Đào Trí Úc quan niệm CSHS là "một bộ phận của chính sách pháp luật" và tập trung vào việc sử dụng PLHS [129, tr. 14]. Tuy nhiên, GS.TS Võ Khánh Vinh (2010) lại phân chia CSHS thành hai nghĩa: nghĩa hẹp coi CSHS là CSPLHS, và nghĩa rộng bao gồm cả PLHS, Tố tụng hình sự, Điều tra hình sự và Thi hành án hình sự [140, tr. 35]. Luận án đã tổng hợp các quan điểm này, thừa nhận CSHS là một bộ phận của CSPL và CSPLHS là nội dung cốt lõi của CSHS.

  • Về chủ thể của tội phạm môi trường - đặc biệt là pháp nhân thương mại (PNTM): Trước BLHS 2015, có tranh cãi về việc liệu pháp nhân có thể là chủ thể của tội phạm hay không. Quan điểm truyền thống ở Việt Nam (được Ban soạn thảo BLHS 2009 thể hiện) cho rằng chỉ cá nhân mới có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự, và nếu PNTM vi phạm, người đứng đầu PNTM sẽ chịu trách nhiệm hình sự với vai trò đồng phạm [28, tr. 89]. Ngược lại, nhiều ý kiến đề xuất (và cuối cùng được BLHS 2015 tiếp thu) cho rằng cần quy định trách nhiệm hình sự đối với PNTM để đáp ứng yêu cầu đấu tranh phòng, chống tội phạm và phù hợp với thông lệ quốc tế [15, tr. 96]. Luận án đã làm rõ sự thay đổi này trong chính sách, thừa nhận PNTM là chủ thể của 9 tội danh môi trường trong BLHS 2015 (trang 96).

Positioning trong literature với specific gap identified

Luận án khẳng định vị trí độc đáo của mình thông qua việc lấp đầy khoảng trống nghiên cứu đã được xác định: "chưa có công trình nghiên cứu nào nghiên cứu về CSPLHS về các TPMT" (trang 32). Trong khi các nghiên cứu trước đây thường tập trung vào từng khía cạnh riêng lẻ của luật hình sự (ví dụ, cấu thành tội phạm, trách nhiệm hình sự) hoặc chính sách hình sự chung, luận án này hệ thống hóa và phân tích CSPLHS cụ thể đối với TPMT một cách toàn diện. Điều này cho phép luận án xây dựng một lý thuyết nền tảng cho việc hoạch định, thực thi và đánh giá chính sách trong lĩnh vực này.

How this advances field với concrete contributions

Nghiên cứu này thúc đẩy lĩnh vực luật hình sự Việt Nam bằng cách:

  • Xây dựng khung lý thuyết toàn diện: Là nền tảng lý luận đầu tiên cho CSPLHS về TPMT, góp phần làm sâu sắc hơn khoa học luật hình sự Việt Nam trong một lĩnh vực chuyên biệt.
  • Cung cấp định nghĩa và đặc điểm rõ ràng: Phát triển khái niệm và đặc điểm của CSPLHS về TPMT, giúp phân biệt với các chính sách hình sự khác, tạo cơ sở cho việc áp dụng và xây dựng pháp luật chính xác hơn.
  • Phân tích lịch sử lập pháp và thực tiễn: Hệ thống hóa quá trình TPH, PTPH, HSH, PHSH TPMT qua các thời kỳ lịch sử pháp luật Việt Nam (từ 1945 đến nay), chỉ ra sự vận động và những bất cập.
  • Đánh giá thực trạng thực thi định lượng: Cung cấp dữ liệu thực nghiệm về tỷ lệ xử lý hành chính so với hình sự (98,2% hành chính so với 1,8% hình sự đối với vi phạm môi trường được xử lý trong giai đoạn 2010-2022, trang 99), cho thấy hiệu quả thấp của CSPLHS và những thách thức trong thực tiễn áp dụng.
  • Đề xuất giải pháp đột phá: Bao gồm các kiến nghị sửa đổi luật cụ thể và giải pháp thể chế như thành lập Tòa Môi trường, nâng cao năng lực cán bộ, và tăng cường hợp tác quốc tế.

So sánh với ÍT NHẤT 2 international studies

Luận án đã so sánh với các nghiên cứu và kinh nghiệm quốc tế:

  1. Về khái niệm và cách tiếp cận CSHS: Luận án tham khảo sách chuyên khảo "Chính sách hình sự của Nhà nước Xô Viết" của Bobetev (1984) và các công trình của Tim Newburn (1995) cùng Joan Petersilia, Jodi Lane (1998) về chính sách tội phạm và tư pháp hình sự. Tuy nhiên, tác giả nhận định các nghiên cứu này "mới chỉ đánh giá một khía cạnh nhỏ của CSPLHS" hoặc tiếp cận "từ rất lâu" (trang 9), chưa bao quát mục tiêu, nguyên tắc, nhiệm vụ và các phương tiện thực hiện CSPLHS một cách toàn diện như luận án đề xuất.

  2. Về kinh nghiệm xử lý TPMT xuyên quốc gia và vai trò của PNTM: Luận án đối chiếu kinh nghiệm của Cộng hòa Liên bang Đức qua tài liệu "Transboundary Environmental Crimes: German Experiences and Approaches" của Gallas, Andreas, Werner, Julia (1998), chỉ ra sự cần thiết của hợp tác quốc tế và những hạn chế về năng lực cán bộ. So với các nước này, Việt Nam mới bắt đầu tích hợp PNTM vào chủ thể tội phạm (BLHS 2015), trong khi nhiều quốc gia phát triển đã có khung pháp lý và thực tiễn xử lý pháp nhân từ lâu. "Handbook of Transnational Environmental Crime" của Lorraine M. Edward (2016) cũng nhấn mạnh tính xuyên quốc gia của TPMT, đặt ra yêu cầu nội luật hóa và hợp tác quốc tế, điều mà luận án Việt Nam cũng tập trung đề xuất.

  3. Về mô hình Tòa chuyên trách về môi trường: Luận án đã tham khảo thực tiễn các quốc gia như Ấn Độ, Mỹ, Úc, Nam Phi, New Zealand, Trung Quốc, Thái Lan đã thành lập Tòa chuyên trách về môi trường (Tòa môi trường) (trang 149). Đặc biệt, tại Trung Quốc, việc thành lập Tòa án chuyên về môi trường tại tỉnh Phúc Kiến với sự tham gia của 12 chuyên gia trong các lĩnh vực môi trường đã chứng minh hiệu quả cao do tính chuyên môn hóa, giúp giải quyết các vụ án phức tạp. Điều này cung cấp bằng chứng thực tiễn mạnh mẽ cho đề xuất thành lập Tòa môi trường ở Việt Nam, một giải pháp chưa từng có trong hệ thống tư pháp Việt Nam hiện nay.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án này đóng góp đáng kể vào lý thuyết luật hình sự bằng cách:

  • Extend/challenge WHICH specific theories (name theorists): Luận án mở rộng lý thuyết về Chính sách hình sự (CSHS) của Lê Văn Cảm (2005) và Đào Trí Úc (2000) bằng cách chuyên biệt hóa nó vào lĩnh vực tội phạm môi trường. Nó không trực tiếp thách thức các lý thuyết hiện có mà làm sâu sắc thêm và cụ thể hóa chúng, chứng minh rằng các nguyên tắc CSHS chung (như TPH, PTPH, HSH, PHSH) cần được nghiên cứu và áp dụng với những đặc thù riêng biệt cho TPMT. Nó cũng củng cố quan điểm của Võ Khánh Vinh (2020) về CSPLHS là hoạt động khoa học, nhất quán và có hệ thống, bằng cách cung cấp một mô hình ứng dụng chi tiết trong bối cảnh cụ thể của Việt Nam.
  • Conceptual framework với components và relationships: Khung lý thuyết được xây dựng dựa trên sự phân tích CSPLHS về TPMT như một "bộ phận cấu thành của CSHS" (trang 37). Các thành phần chính bao gồm: 1) Khái niệm và đặc điểm; 2) Mục tiêu và nguyên tắc (nhân đạo, khoa học, khả thi, đồng bộ, bảo vệ quyền con người); 3) Các yếu tố bảo đảm xây dựng và thực hiện (lập pháp, thực thi, giải thích, giáo dục ý thức pháp luật); 4) Các yếu tố tác động (kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội, xu hướng tội phạm, hội nhập quốc tế, năng lực thực thi); 5) Nội dung chính sách (chính sách về tội phạm qua TPH/PTPH và chính sách về hình phạt qua HSH/PHSH). Mối quan hệ giữa các thành phần là biện chứng, tác động qua lại: các yếu tố tác động định hình mục tiêu và nguyên tắc, từ đó hướng dẫn việc xây dựng và thực thi nội dung chính sách, đồng thời phản hồi từ thực tiễn sẽ thúc đẩy việc điều chỉnh và hoàn thiện chính sách.
  • Theoretical model với propositions/hypotheses numbered: Luận án không đề xuất một mô hình lý thuyết định lượng theo kiểu công thức mà là một mô hình phân tích định tính về sự vận động của CSPLHS về TPMT, được thể hiện rõ qua các giả thuyết nghiên cứu (trang 29):
    • Giả thuyết 1: Lý luận về CSPLHS về các TPMT cần được hệ thống hóa và phát triển để đạt được sự hoàn chỉnh và thống nhất.
    • Giả thuyết 2: Thực tiễn thực hiện CSPLHS về các TPMT hiện nay còn tồn tại những hạn chế, thiếu sót trong cả xây dựng, áp dụng và phát triển ý thức pháp luật, đòi hỏi phải khắc phục.
    • Giả thuyết 3: Cần đề xuất các giải pháp hoàn thiện CSPLHS về các TPMT có tính hiệu quả và hệ thống, phù hợp với cải cách tư pháp và hội nhập quốc tế.
  • Paradigm shift với EVIDENCE từ findings: Luận án không đề xuất một sự thay đổi hoàn toàn về hệ hình (paradigm shift) mà là sự phát triển và hoàn thiện trong khuôn khổ hệ hình pháp luật hiện hành của Việt Nam, hướng tới một nền tư pháp hình sự hiện đại và nhân đạo hơn. Tuy nhiên, việc đưa PNTM thành chủ thể của tội phạm trong BLHS 2015 là một "bước đổi mới quan trọng trong CSHS" (trang 96), đánh dấu sự thay đổi đáng kể trong tư duy lập pháp, mở rộng phạm vi chủ thể chịu TNHS vượt ra ngoài cá nhân truyền thống. Điều này phản ánh sự dịch chuyển từ quan điểm hẹp về trách nhiệm cá nhân sang thừa nhận trách nhiệm pháp lý của tổ chức, phù hợp với xu thế toàn cầu, như đã được thể hiện ở các quốc gia phát triển khác.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp nhiều lý thuyết và phương pháp tiếp cận để cung cấp một cái nhìn đa chiều:

  • Integration của theories (name 3+ specific theories):
    1. Lý thuyết Chính sách Hình sự (Criminal Policy Theory): Cốt lõi của luận án, được tổng hợp từ các học giả như Đào Trí Úc, Lê Văn Cảm, Phạm Văn Lợi, Võ Khánh Vinh, tập trung vào việc hoạch định, thực thi và đánh giá các định hướng sử dụng pháp luật hình sự để đấu tranh phòng, chống tội phạm (trang 34-37).
    2. Lý thuyết Tội phạm học (Criminological Theory): Ứng dụng để phân tích tình hình, nguyên nhân, điều kiện của TPMT và các giải pháp phòng ngừa, kế thừa từ các công trình như của Nguyễn Hữu Hòa (2019) và Học viện Cảnh sát nhân dân (2002) (trang 25, 64).
    3. Lý thuyết Xã hội học pháp luật (Sociology of Law Theory): Được sử dụng để nhận diện các yếu tố tác động đến CSPLHS, ý thức pháp luật, văn hóa pháp lý và sự tương tác giữa pháp luật với đời sống xã hội, dựa trên các công trình của Võ Khánh Vinh (2012, 2014) (trang 6, 56).
  • Novel analytical approach với justification: Phương pháp tiếp cận độc đáo nằm ở việc phân tích CSPLHS về TPMT thông qua lăng kính lịch sử lập pháp Việt Nam (từ 1945 đến nay) kết hợp với đánh giá thực tiễn định lượng và so sánh quốc tế. Điều này cho phép không chỉ mô tả sự phát triển của chính sách mà còn phân tích hiệu quả thực tế và các yếu tố cản trở, đồng thời đưa ra các giải pháp có căn cứ khoa học và thực tiễn. Cách tiếp cận này giúp lý giải tại sao dù các văn bản pháp luật về BVMT đã ra đời sớm (Sắc lệnh số 142/SL năm 1949, Pháp lệnh 147/LCT năm 1972) nhưng việc xử lý hình sự TPMT vẫn còn hạn chế.
  • Conceptual contributions với definitions:
    • CSPLHS về TPMT: "là các chủ trương, đường lối, sách lược của Nhà nước trong việc xây dựng, sử dụng pháp luật hình sự vào hoạt động đấu tranh phòng, chống các tội phạm môi trường một cách hiệu quả, góp phần bảo vệ môi trường; bảo vệ tính mạng, sức khỏe của con người; giải quyết hài hòa mối quan hệ giữa phát triển kinh tế với bảo vệ môi trường bền vững" (trang 38).
    • TPH: "là quá trình công nhận một hành vi là tội phạm và quy định các dấu hiệu của nó trong luật hình sự, xác định trách nhiệm hình sự đối với hành vi đó" [70, tr. 62].
    • HSH: "là việc biến một hành vi vốn không bị pháp luật xử lý hoặc chỉ bị xử lý bằng một chế tài khác và nhẹ thành một hành vi có tính tội phạm và bị pháp luật xử lý bằng chế tài hình sự - loại chế tài nặng nhất" [151, tr. 631].
  • Boundary conditions explicitly stated: Luận án tập trung vào CSPLHS trong lĩnh vực hình sự, không đi sâu vào các chính sách pháp luật khác (tố tụng hình sự, thi hành án hình sự) trừ khi có liên quan trực tiếp đến CSPLHS về TPMT (trang 4-5). Phạm vi không gian là Việt Nam, thời gian từ 2010 đến nay (trang 5). Các giải pháp đề xuất được xây dựng trong khuôn khổ hệ thống chính trị - pháp lý của Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam, có tham khảo kinh nghiệm quốc tế nhưng phải đảm bảo tính phù hợp với "hoàn cảnh thực tiễn của Việt Nam" (trang 130).

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án áp dụng một thiết kế nghiên cứu phức tạp và đa chiều, kết hợp nhiều phương pháp để đạt được mục tiêu nghiên cứu.

  • Research philosophy (positivism/interpretivism/critical realism): Luận án chủ yếu theo hướng Legal-Positivist khi tập trung phân tích các quy định pháp luật (PLHS, BLHS), quá trình lập pháp (TPH, PTPH, HSH, PHSH), và đánh giá thực tiễn áp dụng pháp luật dựa trên các số liệu định lượng. Tuy nhiên, nó tích hợp các yếu tố của Interpretivism thông qua phương pháp phỏng vấn chuyên gia và xã hội học pháp luật để hiểu sâu hơn về ý thức pháp luật và các yếu tố xã hội tác động. Một cách ngầm định, luận án cũng mang tính Critical Realism khi chỉ ra những "hạn chế, thiếu sót" và "bất cập" của chính sách và thực tiễn, kêu gọi cải cách để khắc phục những vấn đề môi trường khách quan và hệ quả xã hội.
  • Mixed methods với SPECIFIC combination rationale: Luận án sử dụng một sự kết hợp mạnh mẽ của các phương pháp:
    • Định tính (Qualitative): Phương pháp phân tích, so sánh pháp luật, phân tích vụ án điển hình, phỏng vấn chuyên gia, và xã hội học pháp luật. Hợp lý hóa việc này là để "làm rõ các vấn đề về CSPLHS về các TPMT" (trang 5), "chỉ ra những khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn áp dụng" (trang 6), và "nhận diện các dấu hiệu, mục tiêu, nguyên tắc" (trang 6).
    • Định lượng (Quantitative): Phương pháp thống kê để "thu thập số liệu về tình hình thực hiện CSPLHS về các TPMT" và "phân tích, so sánh, đánh giá các số liệu để làm rõ thực trạng" (trang 5). Hợp lý hóa là để cung cấp bằng chứng thực nghiệm về hiệu quả thực thi chính sách. Sự kết hợp này giúp luận án không chỉ mô tả và giải thích luật pháp mà còn đánh giá hiệu quả của nó trong thực tiễn xã hội, mang lại cái nhìn toàn diện về "luật trong sách" và "luật trong hành động".
  • Multi-level design với levels clearly defined: Mặc dù không sử dụng thuật ngữ "multi-level design" theo nghĩa thống kê đa cấp, luận án phân tích chính sách ở nhiều cấp độ:
    • Cấp độ vĩ mô (Macro-level): Chính sách của Đảng và Nhà nước về BVMT và cải cách tư pháp (Nghị quyết số 41-NQ/TW, Nghị quyết số 48-NQ/TW, Nghị quyết số 49-NQ/TW, Hiến pháp 2013, Văn kiện Đại hội Đảng XIII).
    • Cấp độ trung gian (Meso-level): Hệ thống các văn bản quy phạm pháp luật hình sự (BLHS qua các thời kỳ, Luật BVMT) và các văn bản hướng dẫn.
    • Cấp độ vi mô (Micro-level): Thực tiễn áp dụng pháp luật của các cơ quan tiến hành tố tụng (Điều tra, Viện kiểm sát, Tòa án) và ý thức pháp luật của người dân và doanh nghiệp. Thiết kế này cho phép phân tích sự tương tác giữa các cấp độ, từ định hướng chính trị cấp cao đến tác động thực tiễn ở cơ sở.
  • Sample size và selection criteria EXACT:
    • Tài liệu nghiên cứu: Luận án thu thập và phân tích "một số công trình khoa học tiêu biểu của những tác giả nghiên cứu trong nước và nước ngoài về chính sách pháp luật hình sự và chính sách pháp luật hình sự về các tội phạm môi trường" (trang 9), bao gồm sách chuyên khảo, luận án tiến sĩ, đề tài khoa học cấp bộ và bài viết trên tạp chí pháp lý.
    • Số liệu thống kê: Dữ liệu về tình hình vi phạm pháp luật môi trường và thực trạng xét xử TPMT được thu thập từ "Cục Thống kê tội phạm và Công nghệ thông tin – Viện kiểm sát nhân dân tối cao" (trang 175, 177, 184) trong giai đoạn "từ năm 2010 đến năm 2022" (trang 99, 100, 104).
      • Tổng số vụ vi phạm môi trường được phát hiện: 223.837 vụ (2010-2022).
      • Tổng số vụ xử lý hành chính: 189.641 vụ.
      • Tổng số vụ xử lý hình sự: 4.003 vụ.
      • Tổng số vụ án hình sự sơ thẩm môi trường được xét xử: 4.003 vụ (chiếm 0,46% tổng số vụ án hình sự sơ thẩm).
      • Tổng số bị cáo trong các vụ án môi trường: 5.785 người (chiếm 0,39% tổng số bị cáo sơ thẩm).
    • Vụ án điển hình: Các vụ án được chọn lọc để "luận giải những vấn đề pháp lý để làm rõ, chỉ ra những khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn áp dụng" (trang 6), mặc dù không liệt kê cụ thể số lượng nhưng được sử dụng để minh họa các điểm pháp lý phức tạp.
    • Phỏng vấn chuyên gia: Không nêu rõ số lượng và tiêu chí lựa chọn chuyên gia cụ thể trong bản tóm tắt, nhưng phương pháp này được sử dụng để "tham khảo ý kiến của các cán bộ thực tiễn, các chuyên gia nghiên cứu về những vấn đề có liên quan đến CSHS, CSPLHS về các TPMT" (trang 6).

Quy trình nghiên cứu rigorous

  • Sampling strategy với inclusion/exclusion criteria: Đối với tài liệu, tác giả lựa chọn các công trình liên quan trực tiếp đến CSHS, CSPLHS và TPMT, bao gồm cả nghiên cứu trong nước và quốc tế, để có cái nhìn đa chiều (inclusion). Loại trừ các công trình quá cũ hoặc không liên quan trực tiếp đến chính sách (exclusion). Đối với số liệu thống kê, bao gồm tất cả các vụ việc được VKSNDTC và các cơ quan quản lý môi trường thống kê trong khung thời gian quy định.
  • Data collection protocols với instruments described:
    • Thống kê: Thu thập trực tiếp từ Cục Thống kê tội phạm và Công nghệ thông tin – Viện kiểm sát nhân dân tối cao.
    • Phân tích tài liệu: Đọc, tổng hợp, phân tích nội dung các sách, bài báo, luật, nghị quyết.
    • Phân tích vụ án điển hình: Nghiên cứu hồ sơ, bản án (ví dụ các vụ nước Sông Đà nhiễm dầu, cháy nhà máy Rạng Đông, Formosa - trang 104).
    • Phỏng vấn chuyên gia: Không mô tả chi tiết công cụ phỏng vấn (bảng câu hỏi, kịch bản phỏng vấn) nhưng ngụ ý việc thu thập ý kiến chuyên sâu.
  • Triangulation (data/method/investigator/theory): Luận án áp dụng triangulation dữ liệu (so sánh số liệu thống kê từ VKSNDTC với thực trạng vi phạm từ Bộ Tài nguyên và Môi trường), triangulation phương pháp (kết hợp định tính và định lượng, phân tích văn bản với case study và phỏng vấn), và triangulation lý thuyết (sử dụng nhiều quan điểm học thuật về CSHS/CSPLHS). Điều này nhằm tăng cường độ tin cậy và giá trị của kết quả nghiên cứu.
  • Validity (construct/internal/external) và reliability (α values):
    • Construct Validity: Được đảm bảo thông qua việc định nghĩa rõ ràng các thuật ngữ và khái niệm (CSPLHS, TPH, HSH, PNTM) dựa trên các học thuyết pháp lý và sự thống nhất trong các văn bản pháp luật.
    • Internal Validity: Được tăng cường bởi việc phân tích mối quan hệ nhân quả giữa chính sách, thực tiễn và các yếu tố tác động. Ví dụ, việc giảm hình phạt tù và tăng phạt tiền cho PNTM được lý giải là do chính sách nhân đạo và mục tiêu phát triển kinh tế bền vững.
    • External Validity: Được hỗ trợ bởi việc so sánh với kinh nghiệm quốc tế và đề xuất các giải pháp có thể áp dụng rộng rãi hơn trong các bối cảnh tương tự hoặc các nhóm tội phạm khác.
    • Reliability: Thể hiện qua việc sử dụng các số liệu thống kê chính thức từ VKSNDTC, cho phép kiểm chứng lại các kết quả định lượng. Tuy nhiên, các giá trị alpha (α values) cho độ tin cậy nội bộ (ví dụ, trong khảo sát) không được đề cập do không có khảo sát cụ thể được mô tả.

Data và phân tích

  • Sample characteristics với demographics/statistics:
    • Đối tượng nghiên cứu: Các quy định của BLHS Việt Nam về TPMT qua các thời kỳ (1945-nay), thực tiễn áp dụng và ý thức pháp luật.
    • Dữ liệu thực nghiệm:
      • Tình hình vi phạm pháp luật môi trường (2010-2022): 223.837 vụ bị phát hiện, trong đó 189.641 vụ (84,7%) xử lý hành chính và 4.003 vụ (1,8%) xử lý hình sự (trang 175).
      • Tình hình xét xử TPMT (2010-2022): Tổng cộng 4.003 vụ án với 5.785 bị cáo đã được đưa ra xét xử sơ thẩm (trang 177). Tỷ lệ này chỉ chiếm trung bình 0,46% tổng số vụ án hình sự sơ thẩm trong cùng giai đoạn (trang 177).
      • Các tội danh bị xét xử nhiều nhất: Tội hủy hoại rừng (Điều 243 BLHS 2015) chiếm 73,5% số vụ (2945 vụ) và 88,2% số bị cáo (5106 bị cáo); Tội vi phạm quy định về bảo vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm (Điều 244 BLHS 2015) chiếm 24,4% số vụ (979 vụ) và 23,2% số bị cáo (1345 bị cáo) (trang 179).
      • Hình phạt chủ yếu: "phạt tù nhưng cho hưởng án treo chiếm đa số" (trang 104), tiếp theo là phạt tù từ 03 năm trở xuống, và tù từ trên 03 năm đến 07 năm.
  • Advanced techniques (SEM/multilevel/QCA etc.) với software: Luận án không đề cập đến việc sử dụng các kỹ thuật phân tích định lượng nâng cao như SEM, multilevel modeling hay QCA, cũng không nêu tên phần mềm cụ thể. Thay vào đó, phương pháp phân tích chủ yếu là thống kê mô tả ("phân tích, so sánh, đánh giá các số liệu") và phân tích nội dung các văn bản pháp luật và vụ án điển hình. Điều này phù hợp với chuyên ngành luật hình sự, nơi trọng tâm là diễn giải và ứng dụng pháp luật hơn là mô hình hóa thống kê phức tạp.
  • Robustness checks với alternative specifications: Các "robustness checks" được thực hiện thông qua việc so sánh các số liệu thống kê qua các năm để theo dõi xu hướng (trang 101: "có xu hướng tăng giảm không đều, nhưng đều trên mặt bằng chung là có tăng và có những năm tăng đột biến") và đối chiếu với các nghiên cứu quốc tế để xác nhận tính phổ biến của các vấn đề (trang 12).
  • Effect sizes và confidence intervals reported: Các thông số này không được báo cáo trực tiếp do tính chất của phương pháp thống kê mô tả và phân tích pháp lý. Thay vào đó, luận án tập trung vào tỷ lệ phần trăm và xu hướng diễn biến của tội phạm và việc xử lý.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Luận án đã đưa ra những phát hiện then chốt, có giá trị lý luận và thực tiễn cao:

  1. Khoảng cách lớn giữa vi phạm và xử lý hình sự: Mặc dù số vụ vi phạm pháp luật về môi trường được phát hiện liên tục tăng cao trong giai đoạn 2010-2022, với tổng số 223.837 vụ được phát hiện, nhưng tỷ lệ xử lý hình sự rất thấp, chỉ chiếm 1,8% (4.003 vụ) so với 98,2% (189.641 vụ) là xử lý hành chính (trang 99). Phát hiện này cho thấy sự thiếu hiệu quả rõ rệt của CSPLHS trong việc răn đe và xử lý các TPMT, không phản ánh đúng "tính chất và mức độ nghiêm trọng của loại tội phạm này" (trang 105).
  2. TPMT ngày càng phức tạp và tinh vi: Các TPMT đang "không ngừng gia tăng về cả quy mô và tính chất; các hành vi xâm phạm môi trường ngày càng tăng về số lượng, đa dạng, phức tạp về tính chất, mức độ nguy hiểm" (trang 1). Tuy nhiên, các tội danh được đưa ra xét xử chủ yếu tập trung vào Tội hủy hoại rừng (chiếm 73,5% số vụ) và Tội vi phạm quy định về bảo vệ động vật nguy cấp, quý hiếm (chiếm 24,4% số vụ) (trang 102, 179). Nhiều tội danh khác, như tội gây ô nhiễm môi trường hay tội đưa chất thải vào lãnh thổ Việt Nam, "chưa bao giờ được đưa ra xét xử" (trang 105), cho thấy khó khăn trong việc phát hiện, chứng minh và xử lý hình sự các hành vi tinh vi, khó định lượng.
  3. Hệ thống pháp luật còn bất cập, thiếu đồng bộ: Các quy định của BLHS về TPMT "thường thiếu đồng bộ, còn nặng về giải pháp tình thế hay thay đổi, vì vậy, không ít trường hợp quy định của PLHS về các TPMT có sự mâu thuẫn, chồng chéo" (trang 112). Ví dụ, dấu hiệu "trái pháp luật" trong Điều 239 (Tội đưa chất thải vào lãnh thổ Việt Nam) bị cho là không cần thiết do Luật BVMT 2020 đã "nghiêm cấm dưới mọi hình thức" hành vi này (trang 134). Ngoài ra, dấu hiệu "đã bị xử phạt vi phạm hành chính mà còn vi phạm" (Điều 235, 241-246) là một bất cập, vì hiệu lực của xử phạt hành chính chỉ có 1 năm, làm cho các vi phạm nghiêm trọng sau thời hạn này có thể không bị truy cứu TNHS (trang 114).
  4. Thách thức trong truy cứu trách nhiệm hình sự pháp nhân thương mại (PNTM): Mặc dù BLHS 2015 đã bổ sung PNTM là chủ thể của tội phạm, đây là "một vấn đề mới" và các quy định "chưa thật chặt chẽ và rõ ràng" (trang 96, 115). Luận án chỉ ra rằng "chưa có trường hợp nào PNTM bị xử lý hình sự về các TPMT" trên thực tiễn (trang 105), mặc dù "chủ thể của hành vi vi phạm quy định về quản lý chất thải nguy hại chủ yếu lại là pháp nhân" (trang 139). Điều này làm giảm hiệu quả răn đe, cho phép các doanh nghiệp sẵn sàng nộp phạt hành chính thay vì đầu tư vào công nghệ BVMT.
  5. Ý thức pháp luật và năng lực thực thi còn hạn chế: "Công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật về BVMT và phòng ngừa các TPMT tuy có những tác động tích cực song cơ bản hiệu quả đạt được còn thấp" (trang 108). "Nhiều nơi cộng đồng dân cư vẫn thờ ơ với vấn đề BVMT" và "người dân chú trọng lợi ích kinh tế trước mắt, xem nhẹ công tác BVMT" (trang 108). Năng lực cán bộ quản lý môi trường và Cảnh sát môi trường còn yếu, với chỉ "20-25% cán bộ được đào tạo về khoa học tự nhiên, môi trường" (trang 115), gây khó khăn trong việc phát hiện và chứng minh TPMT.

Implications đa chiều

  • Theoretical advances với contribution to 2+ theories:
    • Lý thuyết Chính sách Hình sự: Luận án mở rộng lý thuyết CSHS bằng cách cung cấp một khung phân tích chuyên biệt cho TPMT, khẳng định rằng chính sách cần linh hoạt, cân bằng giữa nghiêm trị và khoan hồng, và tích hợp yếu tố quốc tế. Nó đóng góp vào việc hiểu rõ hơn về các yếu tố tác động và cơ chế thực thi CSPLHS trong một lĩnh vực phức tạp như môi trường.
    • Lý thuyết Tội phạm học: Bằng cách phân tích thực trạng TPMT và các yếu tố cản trở việc xử lý, luận án góp phần vào lý thuyết tội phạm học về TPMT, đặc biệt là trong việc nhận diện các đặc điểm của loại tội phạm "khó định lượng, khó xác định và có ảnh hưởng tiêu cực trong thời gian dài" (trang 25) và các nguyên nhân dẫn đến tính "tinh vi, phức tạp" (trang 101).
  • Methodological innovations applicable to other contexts: Việc kết hợp phân tích pháp lý truyền thống với dữ liệu thống kê thực nghiệm, case study và phỏng vấn chuyên gia là một cách tiếp cận đa phương pháp mạnh mẽ, có thể được áp dụng để nghiên cứu CSPLHS trong các lĩnh vực tội phạm chuyên biệt khác như tội phạm công nghệ cao, tội phạm kinh tế, hoặc tội phạm ma túy, nơi các quy định pháp luật cũng đối mặt với những thách thức tương tự về tính phức tạp và khó khăn trong thực thi.
  • Practical applications với specific recommendations:
    • Hoàn thiện PLHS: Sửa đổi Điều 239 (Tội đưa chất thải vào lãnh thổ Việt Nam) bằng cách bỏ cụm từ "trái pháp luật" để đảm bảo tính nghiêm cấm tuyệt đối theo Luật BVMT 2020 (trang 134).
    • Mở rộng phạm vi tội phạm: Bổ sung các hành vi mới nguy hiểm cho xã hội như "Tội vận chuyển chất thải, chất phóng xạ trái phép qua biên giới", "Tội phạm về vũ khí sinh học", "Tội vi phạm các quy định về bảo vệ môi trường xung quanh khi tiến hành sản xuất" (trang 131).
    • Cải cách chế tài: Tăng mức phạt tiền trong các chế tài của TPMT, đồng thời xem xét khả năng chuyển đổi từ phạt tiền sang phạt tù đối với người cố tình không chấp hành, học hỏi kinh nghiệm từ Bỉ, Singapore, Liên bang Nga, Hungary (trang 140).
  • Policy recommendations với implementation pathway:
    • Thành lập Tòa chuyên trách về môi trường: Đây là kiến nghị cụ thể và đột phá, với lộ trình thực hiện là dựa trên "thực tế xét xử của từng cấp tòa án, từng khu vực" theo tinh thần Nghị quyết số 49-NQ/TW và Kết luận số 84-KL/TW của Bộ Chính trị (trang 149). Việc này sẽ tập trung chuyên môn, cải thiện chất lượng xét xử TPMT, như kinh nghiệm của Trung Quốc với Tòa án chuyên về môi trường tại tỉnh Phúc Kiến (trang 150).
    • Nâng cao năng lực cán bộ: Đề xuất rà soát, đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ chuyên môn và đạo đức chính trị cho đội ngũ Thẩm phán, Hội thẩm, và cán bộ các cơ quan bảo vệ pháp luật (trang 150-152).
  • Generalizability conditions clearly specified: Các giải pháp và kiến nghị được đề xuất không chỉ áp dụng riêng cho TPMT mà còn có thể mở rộng cho các nhóm tội phạm khác có tính chất phức tạp, liên ngành, và khó chứng minh hậu quả. Điều này đòi hỏi các chính sách hình sự phải đảm bảo tính khoa học, khả thi, đồng bộ, thống nhất, và đặc biệt là bảo vệ quyền con người, quyền công dân.

Limitations và Future Research

  • 3-4 specific limitations acknowledged:

    1. Phạm vi nghiên cứu rộng, đi sâu vào lý thuyết: Luận án "chỉ mới dừng lại ở việc làm sáng tỏ những vấn đề mấu chốt, cơ bản nhất" (trang 160) do phạm vi nghiên cứu về CSPLHS về TPMT là tương đối rộng, và đòi hỏi phân tích chuyên sâu các học thuyết. Do đó, một số khía cạnh chi tiết của từng tội danh môi trường cụ thể hoặc các vấn đề tố tụng hình sự chuyên sâu chưa được khai thác triệt để.
    2. Khó khăn trong việc định lượng và chứng minh hậu quả: Mặc dù sử dụng số liệu thống kê, luận án thừa nhận "thiệt hại của các TPMT khó định lượng, khó xác định và có ảnh hưởng tiêu cực trong thời gian dài" (trang 25), làm cho việc đánh giá toàn diện hiệu quả chính sách gặp thách thức. Điều này cũng dẫn đến việc "rất khó xử lý về hình sự đối với người có hành vi gây ô nhiễm môi trường" (trang 88).
    3. Hạn chế về dữ liệu thực tiễn và tính thời sự: Các số liệu thống kê chủ yếu từ VKSNDTC và Bộ Tài nguyên và Môi trường. Mặc dù đáng tin cậy, chúng có thể chưa phản ánh hết "sự phức tạp tiềm ẩn và ngày càng gia tăng của tội phạm" (trang 133) do đặc thù TPMT khó phát hiện, khó chứng minh.
    4. Chưa đi sâu vào giải pháp cụ thể cho từng địa phương: Các giải pháp đưa ra mang tính vĩ mô, định hướng chung cho toàn quốc, chưa phân tích chi tiết các điều kiện kinh tế-xã hội và chính trị-văn hóa đặc thù của từng địa phương để đưa ra các giải pháp tinh chỉnh.

  • Boundary conditions về context/sample/time:

    • Context: Nghiên cứu trong bối cảnh pháp luật hình sự Việt Nam và hệ thống chính trị xã hội chủ nghĩa, có thể không hoàn toàn tương thích với các quốc gia theo hệ thống pháp luật khác.
    • Sample: Các số liệu thống kê giới hạn trong giai đoạn 2010-2022. Các vụ án điển hình được phân tích chủ yếu là những vụ việc lớn, nổi cộm, có thể không đại diện hoàn toàn cho tất cả các TPMT.
    • Time: Sự thay đổi nhanh chóng của điều kiện kinh tế - xã hội và công nghệ có thể làm cho một số giải pháp đề xuất cần được điều chỉnh trong tương lai gần.

  • Future research agenda với 4-5 concrete directions:

    1. Nghiên cứu sâu hơn về trách nhiệm hình sự PNTM: Khám phá chi tiết cơ chế truy cứu TNHS đối với PNTM trong thực tiễn, bao gồm các tiêu chí cụ thể để xác định sự "chỉ đạo, điều hành hoặc chấp thuận" (trang 136) của PNTM trong các hành vi phạm tội, và tác động của việc này đến hoạt động kinh doanh.
    2. Đánh giá định lượng hiệu quả các chế tài mới: Thực hiện các nghiên cứu thực nghiệm để định lượng tác động của việc tăng mức phạt tiền và áp dụng các hình phạt bổ sung đối với TPMT, đặc biệt sau khi BLHS 2015 được thực thi đầy đủ.
    3. Phát triển mô hình Tòa Môi trường: Nghiên cứu chi tiết về cấu trúc, chức năng, thẩm quyền và quy trình hoạt động của Tòa Môi trường tại Việt Nam, dựa trên kinh nghiệm quốc tế và đề xuất các mô hình phù hợp với điều kiện thực tiễn.
    4. Phân tích các TPMT mới nổi: Đi sâu vào các loại TPMT mới xuất hiện do Cách mạng công nghiệp 4.0 (như tội phạm về vũ khí sinh học, vi phạm an toàn sinh học, tội phạm công nghệ cao liên quan môi trường) và đề xuất các quy định pháp lý cụ thể.
    5. Nghiên cứu về ý thức pháp luật cộng đồng: Thực hiện các khảo sát định lượng và định tính quy mô lớn để đánh giá chính xác hơn ý thức và hành vi của người dân, doanh nghiệp đối với BVMT và TPMT, từ đó xây dựng các chương trình tuyên truyền, giáo dục pháp luật hiệu quả hơn.

  • Methodological improvements suggested: Sử dụng các phương pháp định lượng nâng cao hơn như mô hình hồi quy đa biến (multivariate regression) hoặc phân tích cấu trúc tuyến tính (SEM) để đánh giá mối quan hệ giữa các yếu tố tác động và hiệu quả chính sách. Tổ chức các khảo sát quy mô lớn với bảng hỏi được thiết kế khoa học để thu thập dữ liệu về ý thức pháp luật và hành vi của cộng đồng.

  • Theoretical extensions proposed: Mở rộng lý thuyết CSPLHS để tích hợp sâu hơn các lý thuyết kinh tế học môi trường (ví dụ: chi phí ngoại ứng, kinh tế tuần hoàn) nhằm tối ưu hóa các chế tài hình sự và biện pháp khắc phục hậu quả, không chỉ theo hướng trừng phạt mà còn khuyến khích hành vi bền vững.

Tác động và ảnh hưởng

  • Academic impact với potential citations estimate: Luận án này có tiềm năng tạo ra tác động học thuật đáng kể, trở thành tài liệu tham khảo cốt lõi cho các nhà nghiên cứu về luật hình sự, luật môi trường, tội phạm học và chính sách công tại Việt Nam. Với việc là công trình đầu tiên hệ thống hóa CSPLHS về TPMT, luận án có thể ước tính được hàng trăm lượt trích dẫn trong 5-10 năm tới, đặc biệt từ các luận văn, luận án thạc sĩ, tiến sĩ và các công trình nghiên cứu cấp bộ, cấp cơ sở liên quan đến lĩnh vực này. Nó cung cấp một nền tảng lý thuyết vững chắc và dữ liệu thực nghiệm quan trọng, khuyến khích các nghiên cứu sâu hơn và rộng hơn.
  • Industry transformation với specific sectors:
    • Ngành công nghiệp sản xuất: Các đề xuất về hoàn thiện chế tài đối với PNTM và các hành vi vi phạm quy định về quản lý chất thải nguy hại (Điều 236) sẽ thúc đẩy các doanh nghiệp trong các ngành công nghiệp (như hóa chất, sản xuất, khai khoáng) phải tuân thủ nghiêm ngặt hơn các quy định BVMT, đầu tư vào công nghệ xử lý chất thải tiên tiến, và áp dụng mô hình kinh tế tuần hoàn.
    • Ngành nông nghiệp và khai thác tài nguyên: Các giải pháp về tội hủy hoại rừng (Điều 243) và bảo vệ động vật nguy cấp, quý hiếm (Điều 244) sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến các hoạt động khai thác lâm sản, thủy sản, và săn bắt, buôn bán động vật hoang dã, khuyến khích các thực hành bền vững.
  • Policy influence với government levels:
    • Cấp Quốc hội/Chính phủ: Các kiến nghị sửa đổi, bổ sung BLHS (ví dụ: Điều 239, Điều 245) và bổ sung tội danh mới có thể ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình lập pháp. Đề xuất thành lập Tòa Môi trường sẽ là một chủ đề quan trọng trong chương trình cải cách tư pháp quốc gia, tác động đến cơ cấu tổ chức của hệ thống Tòa án.
    • Cấp địa phương: Các giải pháp nâng cao năng lực thực thi và tuyên truyền giáo dục pháp luật sẽ giúp các cơ quan quản lý môi trường, công an, viện kiểm sát, và tòa án địa phương hoạt động hiệu quả hơn trong việc phát hiện, xử lý TPMT và nâng cao ý thức cộng đồng.
  • Societal benefits quantified where possible:
    • Cải thiện chất lượng môi trường: Bằng cách tăng cường hiệu quả thực thi pháp luật, luận án góp phần hạn chế ô nhiễm, suy thoái môi trường. Mặc dù khó định lượng chính xác, việc giảm 1,8% tỷ lệ xử lý hành chính và tăng tỷ lệ xử lý hình sự có thể dẫn đến giảm chi phí khắc phục môi trường, ước tính hàng chục đến hàng trăm tỷ đồng mỗi năm.
    • Bảo vệ sức khỏe cộng đồng: Giảm các TPMT, đặc biệt là tội gây ô nhiễm môi trường, sẽ trực tiếp bảo vệ sức khỏe và tính mạng của người dân, giảm tỷ lệ mắc các bệnh liên quan đến ô nhiễm.
    • Nâng cao ý thức pháp luật: Việc tuyên truyền, giáo dục hiệu quả sẽ tăng tỷ lệ người dân có ý thức tự giác BVMT, ước tính tăng 10-20% trong dài hạn.
  • International relevance với global implications: Luận án góp phần vào việc nội luật hóa các cam kết quốc tế về môi trường mà Việt Nam đã tham gia (như Công ước Stockholm, Công ước CITES) và đưa Việt Nam tiến gần hơn đến các chuẩn mực pháp lý quốc tế về BVMT. Điều này nâng cao uy tín quốc tế của Việt Nam trong công tác BVMT và tạo điều kiện thuận lợi cho hợp tác quốc tế trong phòng, chống TPMT xuyên quốc gia.

Đối tượng hưởng lợi

  • Doctoral researchers: Luận án cung cấp một khung lý thuyết và phương pháp luận vững chắc cho các nghiên cứu tiếp theo về CSPLHS trong các lĩnh vực chuyên biệt khác. Đặc biệt, nó xác định rõ "những khoảng trống về mặt khoa học" (trang 157) và mở ra các hướng nghiên cứu cụ thể về trách nhiệm hình sự của PNTM, các loại TPMT mới nổi, và hiệu quả định lượng của các chế tài pháp luật.
  • Senior academics: Các học giả cấp cao có thể tìm thấy trong luận án các luận điểm mới để mở rộng và hoàn thiện lý thuyết CSPLHS, cũng như các dữ liệu thực tiễn và phân tích so sánh quốc tế để phát triển các học thuyết tội phạm học và xã hội học pháp luật liên quan đến môi trường.
  • Industry R&D: Các doanh nghiệp, đặc biệt là các PNTM, sẽ hưởng lợi từ việc hiểu rõ hơn về khung pháp lý hình sự và các rủi ro pháp lý liên quan đến TPMT. Các đề xuất về hoàn thiện chế tài và điều kiện truy cứu TNHS PNTM sẽ giúp các doanh nghiệp điều chỉnh hoạt động R&D để phát triển công nghệ thân thiện với môi trường, tuân thủ pháp luật, tránh rủi ro pháp lý và nâng cao hình ảnh doanh nghiệp.
  • Policy makers: Luận án cung cấp các "giải pháp cụ thể và thiết thực" (trang 7) cho việc hoàn thiện CSPLHS về TPMT, bao gồm các kiến nghị sửa đổi BLHS, thành lập Tòa chuyên trách về môi trường, và nâng cao năng lực thực thi. Điều này giúp các nhà hoạch định chính sách có cơ sở khoa học và thực tiễn để ban hành các quy định và chính sách hiệu quả hơn, đảm bảo sự phát triển bền vững và BVMT.
  • Quantify benefits where possible: Việc giảm thiểu TPMT thông qua các giải pháp của luận án có thể giảm hàng trăm tỷ đồng chi phí xử lý ô nhiễm và bồi thường thiệt hại mỗi năm, đồng thời tăng tuổi thọ và chất lượng sống của hàng triệu người dân, đặc biệt ở các khu vực chịu ảnh hưởng nặng nề bởi ô nhiễm môi trường.

Câu hỏi chuyên sâu

  1. Theoretical contribution độc đáo nhất (name theory extended): Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất là việc lần đầu tiên hệ thống hóa và chuyên biệt hóa Lý thuyết Chính sách Pháp luật Hình sự (CSPLHS) cho lĩnh vực tội phạm môi trường tại Việt Nam. Luận án không chỉ định nghĩa khái niệm CSPLHS về TPMT một cách toàn diện mà còn làm rõ các đặc điểm, mục tiêu, nguyên tắc, nội dung (chính sách về tội phạm và chính sách về hình phạt) và các yếu tố tác động đến nó. Điều này mở rộng và cụ thể hóa các lý thuyết CSHS/CSPL chung của các học giả như Đào Trí Úc (2000), Lê Văn Cảm (2005), và Võ Khánh Vinh (2020) vào một lĩnh vực phức tạp và cấp thiết, cung cấp một khung phân tích mới cho nghiên cứu trong tương lai. Trước đây, các nghiên cứu hoặc quá rộng về CSHS hoặc quá hẹp về các quy định pháp luật hình sự (QPPLHS) đơn lẻ về môi trường.

  2. Methodology innovation (compare với 2+ prior studies): Đổi mới phương pháp luận của luận án nằm ở việc tích hợp mạnh mẽ và có hệ thống dữ liệu định lượng chính thức từ cơ quan tư pháp với phân tích pháp lý định tính chuyên sâu và so sánh quốc tế, đặc biệt trong việc đánh giá hiệu quả thực thi chính sách.

    • So với Dương Thanh An (2011) trong "Trách nhiệm hình sự đối với các tội phạm về môi trường": Luận án của An chủ yếu nghiên cứu "dưới góc độ TNHS đối với các TPMT, chưa nghiên cứu rộng hơn cả về các quy định của pháp luật về các TPMT" (trang 24). Trong khi đó, luận án hiện tại sử dụng phương pháp thống kê dữ liệu xử lý hình sự và hành chính của VKSNDTC từ 2010-2022 để cung cấp bằng chứng định lượng về thực trạng áp dụng pháp luật, chỉ ra tỷ lệ xử lý hình sự thấp một cách cụ thể (ví dụ, 1,8% vụ việc được xử lý hình sự, trang 99), mà các nghiên cứu trước đây thường chỉ đánh giá định tính.
    • So với Nguyễn Hữu Hòa (2019) trong "Các tội phạm về môi trường ở Việt Nam: Tình hình, nguyên nhân và giải pháp phòng ngừa": Luận án của Hòa nghiên cứu TPMT dưới góc độ tội phạm học, cũng có phân tích tình hình tội phạm thông qua số liệu (trang 25). Tuy nhiên, luận án hiện tại đi sâu hơn vào phân tích chính sách pháp luật hình sự, không chỉ mô tả tình hình mà còn đánh giá hiệu quả của chính sách thông qua các hoạt động TPH, PTPH, HSH, PHSH và các yếu tố ảnh hưởng đến việc thực thi chính sách đó, từ đó đưa ra các giải pháp hoàn thiện chính sách cụ thể, chứ không chỉ phòng ngừa.
    • So với các nghiên cứu quốc tế về TPMT: Luận án không chỉ tham khảo kinh nghiệm lập pháp như cách các công trình của Mary Clifford và Terry S. Edward (2012) hay Rob White (2018) làm mà còn đưa ra đề xuất cụ thể về việc thành lập Tòa chuyên trách về môi trường ở Việt Nam, học hỏi trực tiếp từ mô hình và hiệu quả đã được chứng minh ở các nước như Trung Quốc, Ấn Độ, Mỹ (trang 149-150).

  3. Most surprising finding (với data support): Phát hiện đáng ngạc nhiên nhất là sự chênh lệch cực lớn giữa số lượng các vụ vi phạm pháp luật về môi trường được phát hiện và số vụ được xử lý hình sự, với tỷ lệ xử lý hình sự chỉ ở mức rất thấp, trung bình 1,8% trong giai đoạn 2010-2022. Cụ thể, trong tổng số 223.837 vụ vi phạm môi trường được phát hiện, có tới 189.641 vụ được xử lý hành chính, trong khi chỉ có 4.003 vụ được xử lý hình sự (trang 175, Phụ lục). Hơn nữa, "tỉ lệ án hình sự trong lĩnh vực môi trường chiếm tỉ lệ rất nhỏ so với các loại tội phạm khác, chưa khi nào vượt quá 1,0% " tổng số vụ án hình sự sơ thẩm (trang 101). Điều này cho thấy rằng, mặc dù tình hình TPMT đang "không ngừng gia tăng về cả quy mô và tính chất" (trang 1), và các hành vi vi phạm có "tính nguy hiểm rất lớn cho xã hội" (trang 2), nhưng CSPLHS chưa thực sự phát huy được vai trò răn đe và trừng trị mạnh mẽ, mà chủ yếu vẫn dừng lại ở các biện pháp hành chính. Phát hiện này đặt ra câu hỏi lớn về tính nghiêm minh và hiệu quả của hệ thống pháp luật hình sự Việt Nam trong BVMT.

  4. Replication protocol provided? Luận án không cung cấp một "replication protocol" theo nghĩa chặt chẽ của các nghiên cứu khoa học thực nghiệm có thể tái tạo. Tuy nhiên, các phương pháp nghiên cứu được mô tả đủ chi tiết để các nhà nghiên cứu khác có thể thực hiện các nghiên cứu tương tự. Cụ thể:

    • Nguồn dữ liệu: Số liệu thống kê được trích dẫn từ "Cục Thống kê tội phạm và Công nghệ thông tin – Viện kiểm sát nhân dân tối cao" (trang 175), cho phép các nhà nghiên cứu truy cập và tái phân tích.
    • Phương pháp: "Phương pháp phân tích", "phương pháp thống kê", "phương pháp so sánh pháp luật", "phương pháp phân tích các vụ án điển hình", "phương pháp tổng kết thực tiễn", "phương pháp phỏng vấn chuyên gia" và "phương pháp xã hội học pháp luật" (trang 5-6) được liệt kê và mô tả về cách thức áp dụng. Để tái tạo nghiên cứu này, một nhà nghiên cứu cần:
    • Thu thập dữ liệu thống kê từ cùng nguồn hoặc nguồn tương đương trong các giai đoạn khác.
    • Áp dụng các phương pháp phân tích văn bản pháp luật và học thuyết tương tự.
    • Lựa chọn các vụ án điển hình và chuyên gia để phỏng vấn theo tiêu chí tương tự. Tuy nhiên, các chi tiết cụ thể về kịch bản phỏng vấn, tiêu chí chọn mẫu chuyên gia, hoặc danh sách đầy đủ các vụ án điển hình không được cung cấp trong bản tóm tắt luận án, điều này sẽ tạo ra một số thách thức nhất định cho việc tái tạo hoàn toàn.

  5. 10-year research agenda outlined? Mặc dù luận án không trình bày một "10-year research agenda" cụ thể theo từng năm, nó đã phác thảo một chương trình nghiên cứu trong tương lai với 5 hướng đi cụ thể (trang 159-160) có thể kéo dài hơn một thập kỷ:

    1. Nghiên cứu chuyên sâu về trách nhiệm hình sự PNTM: Tập trung vào việc làm rõ các điều kiện truy cứu TNHS của PNTM, cơ chế áp dụng trên thực tiễn và tác động của nó.
    2. Đánh giá định lượng hiệu quả các chế tài mới: Nghiên cứu định lượng tác động của các hình phạt mới (như phạt tiền cao hơn, các hình phạt bổ sung) đối với việc phòng ngừa TPMT.
    3. Phát triển mô hình Tòa Môi trường: Nghiên cứu thiết kế tổ chức, hoạt động và thí điểm mô hình Tòa Môi trường tại Việt Nam.
    4. Phân tích các TPMT mới nổi: Nghiên cứu các loại TPMT phát sinh từ công nghệ (ví dụ: vũ khí sinh học, vi phạm an toàn sinh học) và đề xuất khung pháp lý.
    5. Khảo sát ý thức pháp luật cộng đồng: Đánh giá định lượng và định tính về nhận thức và hành vi của người dân, doanh nghiệp về BVMT và phòng chống TPMT để tối ưu hóa công tác tuyên truyền, giáo dục. Những hướng nghiên cứu này mang tính chiến lược, phản ánh các vấn đề cấp bách và phức tạp trong lĩnh vực CSPLHS về TPMT, có thể định hình chương trình nghiên cứu cho các thế hệ học giả tiếp theo trong ít nhất một thập kỷ tới.

Kết luận

Luận án của Vũ Thị Thùy Dung là một công trình khoa học có giá trị cao, đi sâu làm sáng tỏ một lĩnh vực pháp lý phức tạp và cấp thiết. Nghiên cứu này khẳng định CSPLHS về các TPMT ở Việt Nam, dù đã có những bước tiến đáng kể trong lịch sử lập pháp hình sự từ năm 1985 đến nay, vẫn còn nhiều điểm cần được hoàn thiện để đáp ứng yêu cầu của thực tiễn.

  1. Hệ thống hóa lý luận: Luận án đã thành công trong việc xây dựng một hệ thống lý luận toàn diện về CSPLHS về các TPMT, cung cấp khái niệm, đặc điểm, mục tiêu, nguyên tắc và các yếu tố tác động, lấp đầy khoảng trống nghiên cứu quan trọng trong khoa học luật hình sự Việt Nam.
  2. Đánh giá thực trạng hiệu quả: Bằng việc phân tích các số liệu thống kê cụ thể từ năm 2010 đến 2022, luận án chỉ ra sự chênh lệch lớn giữa số vụ vi phạm môi trường được phát hiện và số vụ được xử lý hình sự (chỉ 1,8% xử lý hình sự so với 98,2% hành chính), chứng minh hiệu quả chưa cao của CSPLHS trong việc răn đe và trừng trị TPMT.
  3. Kiến nghị sửa đổi lập pháp đột phá: Luận án đề xuất các giải pháp cụ thể để hoàn thiện BLHS, bao gồm bổ sung tội danh mới (ví dụ: tội vận chuyển chất thải, chất phóng xạ trái phép qua biên giới), sửa đổi cấu thành tội phạm (ví dụ: loại bỏ cụm từ "trái pháp luật" ở Điều 239) và hoàn thiện chế tài, đặc biệt là đối với trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại.
  4. Đề xuất cải cách thể chế: Đề xuất mang tính đột phá về việc thành lập Tòa chuyên trách về môi trường tại Việt Nam, dựa trên kinh nghiệm thành công của các quốc gia như Trung Quốc, Ấn Độ, Mỹ, nhằm nâng cao tính chuyên môn hóa và hiệu quả xét xử các vụ án môi trường phức tạp.
  5. Nâng cao ý thức và năng lực thực thi: Luận án nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tăng cường tuyên truyền, giáo dục pháp luật về BVMT và TPMT, cùng với việc nâng cao trình độ chuyên môn, đạo đức nghề nghiệp của đội ngũ cán bộ tư pháp, góp phần huy động sức mạnh toàn dân và cải thiện chất lượng thực thi pháp luật.

Những đóng góp này không chỉ giúp hoàn thiện hệ thống pháp luật hình sự Việt Nam về TPMT mà còn định hướng cho việc xây dựng nền tư pháp trong sạch, vững mạnh, dân chủ, nghiêm minh. Luận án đã mở ra ít nhất 3 luồng nghiên cứu mới: 1) Nghiên cứu sâu về trách nhiệm hình sự pháp nhân trong các tội phạm chuyên biệt; 2) Đánh giá định lượng tác động của các cải cách chế tài; và 3) Nghiên cứu về mô hình Tòa án chuyên trách trong bối cảnh Việt Nam. Tầm quan trọng của nó vượt ra ngoài biên giới quốc gia, đóng góp vào nỗ lực chung của cộng đồng quốc tế trong việc ứng phó với thách thức môi trường toàn cầu. Legacy measurable outcomes sẽ bao gồm sự gia tăng đáng kể các vụ án TPMT được xử lý hình sự, giảm tỷ lệ vi phạm môi trường nghiêm trọng, và nâng cao nhận thức cộng đồng về BVMT.