Luận án quyết định hình phạt trong trường hợp nhiều tội phạm - Nghiên cứu thực tiễn tại thành phố Hà Nội

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI NGUYỄN THỊ HỒNG HÀ QUYẾT ĐỊNH HÌNH PHẠT TRONG TRƯỜNG HỢP NHIỀU TỘI PHẠM TỪ THỰC TIỄN THÀNH PHỐ HÀ NỘI Ngành: Luật hình sự và tố tụng hình sự Mã số: 9.04 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC Người hướng dẫn khoa học: 1. Đinh Thị Mai HÀ NỘI - 2023 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các dẫn liệu, kết quả nghiên cứu, đề xuất nêu trong luận án là trung thực và tôi xin chịu trách nhiệm về tất cả những dẫn liệu, kết quả nghiên cứu đó. Luận án này chưa được ai công bố trong bất kỳ một công trình khoa học nào khác.

Tác giả luận án NGUYỄN THỊ HỒNG HÀ i DANH MỤC NHỮNG TỪ VIẾT TẮT Từ viết tắt Giải nghĩa BLHS BLHS BLTTHS Bộ luật tố tụng hình sự TNHS Trách nhiệm hình sự HTHP Hệ thống hình phạt QĐHP Quyết định hình phạt TAND Toà án nhân dân ADPL Áp dụng pháp luật TANDTC Toà án nhân dân tối cao LHS Luật hình sự TPNH Tái phạm nguy hiểm VKSNDTC Viện kiểm sát nhân dân tối cao CTTP Cấu thành tội phạm QCN Quyền con người HĐTP Hội đồng thẩm phán ii MỤC LỤC MỞ ĐẦU. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI. Tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước. Đánh giá tình hình nghiên cứu.

20 Tiểu kết chương 1. NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LUẬT CỦA MỘT SỐ NƯỚC VỀ QUYẾT ĐỊNH HÌNH PHẠT TRONG TRƯỜNG HỢP NHIỀU TỘI PHẠM. Những vấn đề lý luận về nhiều tội phạm. Lý luận về quyết định hình phạt trong trường hợp nhiều tội phạm.

Quyết định hình phạt trong trường hợp nhiều tội phạm theo pháp luật một số nước. 65 Tiểu kết Chương 2. PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM VỀ QUYẾT ĐỊNH HÌNH PHẠT TRONG TRƯỜNG HỢP NHIỀU TỘI PHẠM VÀ THỰC TIỄN THI HÀNH TẠI THÀNH PHỐ HÀ NỘI. Pháp luật hình sự Việt Nam về quyết định hình phạt trong trường hợp nhiều tội phạm.

Thực tiễn quyết định hình phạt trong trường hợp nhiều tội phạm tại các Toà án nhân dân Thành phố Hà Nội. Tồn tại, hạn chế trong quyết định hình phạt trong trường hợp nhiều tội phạm từ thực tiễn thành phố Hà Nội và nguyên nhân. 110 Tiểu kết chương 3. 117 iii Chương 4.

CÁC YÊU CẦU VÀ CÁC GIẢI PHÁP ĐẢM BẢO QUYẾT ĐỊNH HÌNH PHẠT ĐÚNG TRONG TRƯỜNG HỢP NHIỀU TỘI PHẠM. Các yêu cầu bảo đảm quyết định hình phạt trong trường hợp nhiều tội phạm. Các giải pháp bảo đảm quyết định hình phạt đúng trong trường hợp nhiều tội phạm. 127 Tiểu kết chương 4.148 DANH MỤC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU .151 CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN .151 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO .159 iv MỞ ĐẦU 1.

Tính cấp thiết của đề tài Thứ nhất, xuất phát từ thực tiễn xã hội hiện nay, nước ta đang trong quá trình công nghiệp hóa - hiện đại hóa đất nước, thực hiện nền kinh tế thị trường, giao lưu hội nhập với các quốc gia trong khu vực và trên thế giới. Mặt trái của nền kinh tế thị trường kéo theo tình hình xã hội ngày càng phức tạp, tội phạm ngày càng gia tăng, hành vi phạm tội ngày càng nguy hiểm, đặc biệt hàng năm, nhóm tội phạm, các trường hợp phạm nhiều tội và phạm tội từ 02 lần trở lên có dấu hiệu tăng đáng kể. Trong lý luận cũng như thực tiễn áp dụng, quy định này còn tồn tại những quan điểm khác nhau về các yếu tố định tội danh, căn cứ quyết định hình phạt trong trường hợp nhiều tội phạm. Điều đó đặt ra yêu cầu, cần có nhận thức đúng đắn về các vấn đề của pháp luật hình sự nói chung, vấn đề nhiều tội phạm nói riêng.

Trên cơ sở đó góp phần xây dựng hoàn thiện các quy định của pháp luật hình sự, thống nhất áp dụng pháp luật hình sự. Thứ hai, quy định của pháp luật hình sự đã có được xây dựng, phát triển và hoàn thiện qua các thời kỳ, những vẫn còn những hạn chế bất cập đòi hỏi cần tiếp tục nghiên cứu làm rõ và đưa ra giải pháp hoàn thiện trong thời gian tới. BLHS là đạo luật quan trọng nhất của nước ta quy định về tội phạm và hình phạt nhằm điều chỉnh các quan hệ xã hội được luật hình sự điều chỉnh trong từng giai đoạn lịch sử xã hội nhất định, BLHS có nhiệm vụ bảo vệ pháp chế xã hội chủ nghĩa, trật tự xã hội, bảo vệ các quyền lợi và lợi ích hợp pháp của công dân, chống mọi hành vi phạm tội, đồng thời giáo dục mọi người ý thức tuân theo pháp luật, đấu tranh chống và phòng ngừa tội phạm. BLHS đầu tiên của nước ta, thông qua ngày 27/06/1985 và có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/1986 đã sửa đổi bổ sung nhiều lần, được thay thế bởi BLHS năm 1999 đến trước khi có BLHS 2015.

Trong giai đoạn đầu, sự thay đổi chỉ mang tính cục bộ nhằm mục đích đáp ứng tạm thời những bất cập. Ở giai đoạn thứ 1 hai BLHS năm 1999 đánh dấu một mức chuyển biến vượt bậc của BLHS nước ta. Hiện nay, BLHS năm 2015 có những bước phát triển về cải cách tư pháp đáp ứng phần nào những đổi mới, những chuyển biến mới của xã hội. Việc Quốc hội thông qua BLHS năm 2015 (sửa đổi bổ sung năm 2017) góp phần bảo vệ pháp chế xã hội chủ nghĩa, trật tự xã hội, bảo vệ các quyền lợi và lợi ích hợp pháp của công dân, chống mọi hành vi phạm tội, đồng thời giáo dục mọi người ý thức tuân theo pháp luật, đấu tranh chống và phòng ngừa tội phạm trong tình hình mới.

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đã đạt được, vẫn còn những hạn chế nhất định trong đó có những nội dung định tội danh, căn cứ quyết định hình phạt trong trường hợp nhiều tội phạm cần tiếp tục nghiên cứu làm rõ để góp phần hoàn thiện pháp luật trong thời gian tới. Thứ ba, thực tiễn áp dụng pháp luật của Toà án trong việc quyết định hình phạt trong trường hợp nhiều tội phạm cũng có những hạn chế vướng mắc, đặt ra yêu cầu cần tiếp tục nghiên cứu. Quyết định hình phạt là việc Toà án lựa chọn một loại và mức hình phạt cụ thể trong phạm vi luật định để áp dụng đối với người phạm tội. Quyết định hình phạt nói chung và quyết định hình phạt trong trường hợp nhiều tội phạm là một trong những giai đoạn cơ bản, một trong những nội dung quan trọng của quá trình áp dụng luật hình sự.

Việc quyết định hình phạt có vai trò quan trọng trong quá trình giải quyết vụ án hình sự, quyết định sự đúng đắn, chính xác của bản án hình sự. Nếu như trong những vụ án có nhiều tội phạm, hoạt động định tội danh nhằm làm rõ ai có tội hay không có tội thì quyết định hình phạt chỉ ra mức độ tính chất nguy hiểm như phạm tội, xác định đúng người, đúng tội, từ đó có những biện pháp và hình phạt tương ứng với tính chất và mức độ nguy hiểm mà tội phạm gây ra nhằm giáo dục, răn đe giúp người phạm tội cải tạo trở về với cộng đồng. Thực tiễn xét xử của các Tòa án ở nước ta hiện nay còn có thiếu sót, hạn chế nhất là trong việc ra quyết định hình phạt trong trường hợp nhiều tội phạm như: định tội danh sai hoặc bỏ lọt tội phạm dẫn đến việc quyết định 2 hình phạt không tương ứng với tính chất và mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi phạm tội (quá nặng hoặc quá nhẹ) hoặc oan sai, trong đó số vụ án bị áp dụng hình phạt không chính xác trong trường hợp đặc biệt nhất là trường hợp nhiều tội phạm chiếm tỷ lệ cao hơn so với quyết định hình phạt trong trường hợp thông thường. Để thực hiện được việc định tội danh và quyết định hình phạt đúng và chính xác trong từng giai đoạn của quá trình tố tụng hình sự thì Điều tra viên, Kiểm sát viên, Thẩm phán và Hội thẩm nhân dân phải xác định đầy đủ chính xác các tình tiết khách quan của vụ án, nhận thức, áp dụng đúng các quy định của pháp luật hình sự.

Qua thực tế giai đoạn khởi tố, điều tra, truy tố xét xử cho thấy việc định tội danh và quyết định hình phạt thường gặp khó khăn và có nhiều sai sót, trong đó có quyết định hình phạt trong trường hợp nhiều tội phạm. Do đó, việc nghiên cứu đề tài “Quyết định hình phạt trong trường hợp nhiều tội phạm từ thực tiễn thành phố Hà Nội” có ý nghĩa cấp thiết cả về lý luận và thực tiễn góp phần bổ sung lý luận về quyết định hình phạt trong trường hợp nhiều tội phạm. Bên cạnh đó, luận án cũng góp phần đề xuất giải pháp hoàn thiện pháp luật và áp dụng pháp luật, đặc biệt là thống nhất áp dụng pháp luật trong trường hợp nhiều tội phạm. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 2.

Mục đích nghiên cứu Mục đích nghiên cứu, đề tài nghiên cứu một cách có hệ thống các vấn đề lý luận, pháp luật thực định và thực tiễn quyết định hình phạt trong trường hợp nhiều tội phạm theo luật hình sự Việt Nam. Trên cơ sở nghiên cứu thực trạng quyết định hình phạt của Toà án nhân dân thành phố Hà Nội. Qua đó tổng kết lý luận, phân tích thực tiễn chỉ ra những kết quả, hạn chế và nguyên nhân từ đó đề xuất các quan điểm và giải pháp về các điều kiện đảm bảo cho việc quyết định hình phạt trong trường hợp nhiều tội phạm ở nước ta hiện nay. Nhiệm vụ nghiên cứu Để thực hiện mục đích nghiên cứu nêu trên, đề tài có những nhiệm vụ nghiên cứu sau đây: Một là, Phân tích tình hình nghiên cứu trong nước và nước ngoài về các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài, xác định vấn đề lý luận sẽ kế thừa, vấn đề sẽ tiếp tục nghiên cứu làm sáng tỏ các nội dung sẽ nghiên cứu của luận án.

Hai là, Làm rõ những vấn đề chung về quyết định hình phạt, về nhiều tội phạm, về quyết định hình phạt trong trường hợp nhiều tội phạm; Ba là, Đánh giá khái quát về quyết định hình phạt trong trường hợp nhiều tội phạm. Phân tích những nội dung của các quy định và đánh giá thực tiễn áp dụng các quy định của Luật hình sự hiện hành về quyết định hình phạt trong trường hợp nhiều tội phạm. Qua đó chỉ ra những kết quả, hạn chế và nguyên nhân. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 3.