Luận án tiến sĩ: Luận tội của Kiểm sát viên tại phiên tòa hình sự sơ thẩm - Thực tiễn thành phố Hà Nội (2020)

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI NGUYỄN THỊ THÚY HÀ LUẬN TỘI CỦA KIỂM SÁT VIÊN TẠI PHIÊN TÒA HÌNH SỰ SƠ THẨM TỪ THỰC TIỄN THÀNH PHỐ HÀ NỘI LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HÌNH SỰ VÀ TỐ TỤNG HÌNH SỰ HÀ NỘI, 2020 luan an VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI NGUYỄN THỊ THÚY HÀ LUẬN TỘI CỦA KIỂM SÁT VIÊN TẠI PHIÊN TÒA HÌNH SỰ SƠ THẨM TỪ THỰC TIỄN THÀNH PHỐ HÀ NỘI Ngành: Luật Hình sự và Tố tụng hình sự Mã số: 8 38 01 04 NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: GS. VÕ KHÁNH VINH HÀ NỘI, 2020 luan an LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan rằng số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn là hoàn toàn trung thực và không trùng lặp với các đề tài khác trong cùng lĩnh vực. Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm về lời cam đoan này. Học viên Nguyễn Thị Thúy Hà luan an MỤC LỤC MỞ ĐẦU.

1 Chương 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ LUẬN TỘI CỦA KIỂM SÁT VIÊN TẠI PHIÊN TÒA HÌNH SỰ SƠ THẨM. Khái niệm, đặc điểm và ý nghĩa hoạt động luận tội của Kiểm sát viên tại phiên tòa hình sự sơ thẩm. Cơ sở pháp luật và nội dung hoạt động luận tội của Kiểm sát viên tại phiên tòa hình sự sơ thẩm. Các yếu tố tác động đến hoạt động luận tội của Kiểm sát viên tại phiên tòa hình sự sơ thẩm.

27 Chương 2: THỰC TIỄN LUẬN TỘI CỦA KIỂM SÁT VIÊN TẠI PHIÊN TÒA HÌNH SỰ SƠ THẨM THÀNH PHỐ HÀ NỘI. Các yếu tố tác động đến hoạt động luận tội của Kiểm sát viên tại phiên tòa hình sự sơ thẩm tại Viện Kiểm sát nhân dân thành phố Hà Nội. Thực trạng luận tội của Kiểm sát viên tại phiên tòa hình sự sơ thẩm tại thành phố Hà Nội. 41 Chương 3: YÊU CẦU VÀ GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG BIỆN PHÁP BẢO ĐẢM HOẠT ĐỘNG LUẬN TỘI CỦA KIỂM SÁT VIÊN TẠI PHIÊN TÒA HÌNH SỰ SƠ THẨM.

Yêu cầu tăng cường biện pháp bảo đảm hoạt động luận tội của Kiểm sát viên tại phiên tòa hình sự sơ thẩm. Giải pháp tăng cường triển khai các biện pháp bảo đảm hoạt động luận tội của Kiểm sát viên tại phiên tòa hình sự sơ thẩm. 74 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. 76 luan an MỞ ĐẦU 1.

Tính cấp thiết của đề tài Theo tinh thần các Nghị quyết của Đảng, Nghị quyết số 08-NQ/TW ngày 02/01/2002 của Bộ Chính Trị về “Một số nhiệm vụ trọng tâm công tác tư pháp trong thời gian tới”. Nghị quyết khẳng định: “Việc phán quyết của Toà án phải căn cứ chủ yếu vào kết quả luận tội tại phiên toà, trên cơ sở xem xét đầy đủ toàn diện các chứng cứ, ý kiến của Kiểm sát viên, của người bào chữa, bị cáo, nhân chứng, nguyên đơn, bị đơn và những người có quyền, lợi ích hợp pháp để ra những bản án, quyết định đúng pháp luật, có sức thuyết phục và trong thời hạn pháp luật quy định”. Nghị quyết số 49-NQ/TW ngày 02/6/2005 của Bộ Chính trị về chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020 đề ra phương châm: “Nâng cao chất lượng luận tội tại các phiên tòa xét xử coi đây là khâu đột phá của hoạt động tư pháp”. Thực hành quyền công tố là một trong hai chức năng của Viện Kiểm sát nhân dân (Viện Kiểm sát nhân dân) đã được hiến định.

Hiến pháp năm 2013 ghi nhận “Viện Kiểm sát nhân dân thực hành quyền công tố, kiểm sát hoạt động tư pháp” (Điều 107). Thực hành quyền công tố trong tố tụng hình sự để thực hiện việc buộc tội của Nhà nước đối với người phạm tội, do Viện Kiểm sát nhân dân thực hiện ngay từ khi giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố và trong suốt quá trình khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử vụ án hình sự nhằm bảo đảm mọi hành vi phạm tội, người phạm tội phải được phát hiện, khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử kịp thời, nghiêm minh, đúng người, đúng tội, đúng pháp luật, không làm oan người vô tội, không để lọt tội phạm và người phạm tội; đồng thời, không để người bị khởi tố, bị bắt, tạm giữ, tạm giam bị hạn chế quyền con người, quyền công dân. Theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự Việt Nam trong các phiên toà xét xử sơ thẩm vụ án hình sự, Kiểm sát viên thực hiện hai chức năng: 1 luan an Thực hành quyền công tố và kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong việc xét xử vụ án hình sự. Hoạt động thực hành quyền công tố, trong đó có hoạt động tranh luận của Kiểm sát viên tại phiên tòa sơ thẩm hình sự bao gồm: Đối đáp với bị cáo, người bào chữa và những người tham gia tố tụng khác, trình bày lời luận tội.

Trong những năm gần đây hoạt động tranh luận của Kiểm sát viên tại phiên tòa sơ thẩm hình sự đã có nhiều chuyển biến tích cực, kỹ năng xây dựng bản luận tội của Kiểm sát viên ngày càng có nhiều tiến bộ tích cực. Tại phiên tòa xét xử sơ thẩm các vụ án hình sự, Kiểm sát viên tham gia với tư cách là người đại diện Viện Kiểm sát nhân dân thay mặt Nhà nước để thực hành quyền công tố nhằm buộc tội bị cáo. Khi thực hành quyền công tố trong giai đoạn xét xử các vụ án hình sự, Kiểm sát viên có các nhiệm vụ và quyền hạn như công bố cáo trạng, quyết định của Viện Kiểm sát nhân dân liên quan đến việc giải quyết vụ án tại phiên tòa; tham gia xét hỏi, thực hiện việc luận tội đối với bị cáo tại phiên tòa sơ thẩm; tranh luận với người bào chữa và những người tham gia tố tụng khác tại phiên tòa sơ thẩm. Kiểm sát viên thực hành quyền công tố đã thể hiện được bản lĩnh chính trị, trình độ chuyên môn nghiệp vụ của mình, giúp Hội đồng xét xử xử đúng người, đúng tội, đúng pháp luật, không để xảy ra tình trạng oan sai, không bỏ lọt tội phạm.

Đồng thời, giúp cho những người tham gia phiên tòa hiểu rõ sự thật khách quan của vụ án, hiểu rõ đường lối, chính sách pháp luật hình sự của Đảng và Nhà nước. Mặc dù, trong thời gian qua, hoạt động luận tội của Viện Kiểm sát nhân dân trên địa bàn thành phố Hà Nội đã có nhiều chuyển biến tích cực nhưng thực tiễn phiên tòa cho thấy vẫn còn nhiều trường hợp Kiểm sát viên kết tội bị cáo còn khiên cưỡng, giữ nguyên quan điểm truy tố, không tranh luận lại được hết quan điểm của bị cáo và luật sư bào chữa khiến bị cáo và luật sư không “tâm phục khẩu phục” với quyết định truy tố của Viện Kiểm sát nhân 2 luan an dân. Nguyên nhân sâu xa của bất cập trên một phần chính là do Kiểm sát viên đã chưa làm tròn hết vai trò của mình, chưa thực hiện tốt hoạt động luận tội tại phiên tòa nói chung và hoạt động luận tội tại phiên tòa nói riêng. Cụ thể phần luận tội của Kiểm sát viên chưa đủ sức thuyết phục, chưa lập luận được hết các vấn đề để làm căn cứ buộc tội bị cáo, còn nhiều “khe hở” để luật sư bào chữa “vin” vào làm lý do yêu cầu Tòa án trả hồ sơ để điều tra bổ sung gây ảnh hưởng đến vị thế và chức năng của Viện Kiểm sát nhân dân tại phiên tòa.

Do đó, việc nghiên cứu để làm sáng tỏ về lý luận hoạt động luận tội, đánh giá thực trạng thực hiện hoạt động luận tội của Kiểm sát viên hiện nay từ thực tiễn Viện Kiểm sát nhân dân tại thành phố Hà Nội nhằm tìm ra giải pháp để nâng cao chất lượng của hoạt động luận tội đáp ứng yêu cầu của cải cách tư pháp là việc làm hết sức cần thiết. Vì vậy, với các lý do trên, tôi chọn đề tài “Luận tội của Kiểm sát viên tại phiên tòa hình sự sơ thẩm từ thực tiễn thành phố Hà Nội” làm đề tài luận văn thạc sỹ Luật học. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài Thời gian qua đã có nhiều công trình nghiên cứu liên quan đến hoạt động luận tội của Kiểm sát viên tại phiên tòa hình sự sơ thẩm, trong đó phải kể đến các công trình như: Dương Thanh Biểu (2007), Tranh luận tại phiên tòa sơ thẩm, NXB Tư pháp, Hà Nội. Trong công trình nghiên cứu khoa học của mình, tác giả đã khái quát khái niệm, căn cứ pháp luật, địa vị pháp lý, thực trạng luận tội trong thời gian qua và kỹ năng xây dựng bản luận tội, kỹ năng trình bày lời luận tội của Kiểm sát viên.

Đồng thời phân biệt, chỉ ra sự khác nhau giữa bản luận tội với các văn bản pháp lý khác (bản kết luận điều tra, cáo trạng). Trần Văn Độ (2004), Bản chất của luận tội tại phiên tòa, Tạp chí Khoa học pháp luật số 04, Hà Nội. Tác giả khẳng định nội dung luận tội tại phiên tòa được thực hiện cả trong giai đoạn bắt đầu, trong xét hỏi và trong tranh 3 luan an luận. Tùy theo địa vị tố tụng mà người tham gia tố tụng thực hiện nội dung tranh luận khác nhau.

Ví dụ: nội dung của luận tội trong giai đoạn tranh luận tại phiên tòa bao gồm việc các bên tham gia tố tụng đề nghị áp dụng luật để bảo vệ quan điểm của mình trong giải quyết vụ án theo chức năng, nhiệm vụ được giao. Cụ thể: trong phiên tòa hình sự, đại diện Viện Kiểm sát nhân dân đề nghị áp dụng pháp luật hình sự để bảo vệ cáo trạng, bảo vệ việc buộc tội; người bào chữa đề nghị áp dụng pháp luật hình sự để gỡ tội, giảm nhẹ trách nhiệm hình sự cho bị cáo. Nguyễn Đức Mai (2009), Đặc điểm của mô hình luận tội và phương hướng hoàn thiện mô hình tổ tụng hình sự ở Việt Nam, Tạp chí Tòa án nhân dân số 23, Hà Nội. Tác giả khái quát về một số mô hình tố tụng trên thế giới, căn cứ vào các dấu hiệu chung nhất có thể phân thủ tục xét xử các vụ án hình sự ở các nước trên thế giới thành hai hệ tố tụng cơ bản: Tố tụng luận tội và tố tụng thẩm vấn (xét hỏi).

Cả hai hệ tố tụng này đều có mục đích cơ bản là tim ra sự thật và hoạt động theo nguyên tắc "kẻ có tội phải bị trừng phạt, người vô tội phải được tự do”. Điểm khác biệt giữa chúng là ở sự giả định về cách thức tốt nhất để tìm ra sự thật.