Luận án tiến sĩ luật học: Áp dụng hình phạt đối với người chưa thành niên phạm tội theo pháp luật hình sự Việt Nam - Thực tiễn tỉnh Sóc Trăng

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI NGUYỄN GIA VIỄN ÁP DỤNG HÌNH PHẠT ĐỐI VỚI NGƯỜI CHƯA THÀNH NIÊN PHẠM TỘI THEO PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM TỪ THỰC TIỄN TỈNH SÓC TRĂNG Ngành: Luật hình sự và tố tụng hình sự Mã số: 9 38 01 04 LUẬN ÁN TIỄN SĨ LUẬT HỌC Người hướng dẫn khoa học: GS. Hồ Trọng Ngũ HÀ NỘI - 2019 luan an Lời cam đoan Tôi cam đoan Luận án này là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nghiên cứu đề cập trong Luận án là trung thực, có nguồn gốc trích dẫn rõ ràng. Tác giả Luận án Nguyễn Gia Viễn luan an MỤC LỤC MỞ ĐẦU.

1 Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU. Tình hình nghiên cứu ở ngoài nước. Tình hình nghiên cứu ở trong nước. Đánh giá tình hình nghiên cứu và những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu trong luận án.

21 KẾT LUẬN CHƯƠNG 1. 24 Chương 2: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ ÁP DỤNG HÌNH PHẠT ĐỐI VỚI NGƯỜI CHƯA THÀNH NIÊN PHẠM TỘI. Pháp luật về áp dụng đối với người chưa thành niên phạm tội. Khái niệm, đặc điểm, nội dung của áp dụng hình phạt đối với người chưa thành niên phạm tội.

Các yếu tố tác động đến áp dụng hình phạt đối với người chưa thành niên phạm tội. 60 KẾT LUẬN CHƯƠNG 2. 71 Chương 3: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VÀ THỰC TIỄN ÁP DỤNG HÌNH PHẠT ĐỐI VỚI NGƯỜI CHƯA THÀNH NIÊN PHẠM TỘI TẠI TỈNH SÓC TRĂNG. Thực trạng pháp luật về áp dụng hình phạt đối với người chưa thành niên phạm tội.

Thực tiễn áp dụng hình phạt đối với người chưa thành niên phạm tội tại tỉnh Sóc Trăng. 103 KẾT LUẬN CHƯƠNG 3. 122 Chương 4: NHỮNG YÊU CẦU ĐẶT RA TRONG VIỆC ÁP DỤNG HÌNH PHẠT ĐỐI VỚI NGƯỜI CHƯA THÀNH NIÊN PHẠM TỘI TRONG THỜI GIAN TỚI VÀ GIẢI PHÁP BẢO ĐẢM THỰC THI. Những yêu cầu đặt ra trong việc áp dụng hình phạt đối với người chưa thành niên phạm tội tại tỉnh Sóc Trăng trong thời gian tới.

Giải pháp bảo đảm áp dụng đúng đắn hình phạt đối với người chưa thành niên phạm tội trên địa bàn tỉnh Sóc Trăng. 128 KẾT LUẬN CHƯƠNG 4. 148 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. 151 luan an MỞ ĐẦU 1.

Tính cấp thiết của đề tài Tỉnh Sóc Trăng là một trong các tỉnh thuộc đồng bằng sông Cửu Long, nằm ở cuối hạ lưu Sông Hậu, phía Đông Nam giáp Biển Đông, phía Tây Bắc giáp tỉnh Hậu Giang, phía Tây Nam giáp tỉnh Bạc Liêu, phía Đông Bắc giáp tỉnh Vĩnh Long và Trà Vinh. Tỉnh Sóc Trăng có chiều dài 72 km bờ biển với 3 cửa sông lớn là Trần Đề, Bassac và Định An, toàn tỉnh có khoảng 1. Trong đó, có một số dân nhập cư ở các nơi về đây để hành nghề đánh bắt, khai thác thủy, hải sản dẫn đến sự phân hóa giàu nghèo, tỉ lệ thất nghiệp tăng, tình hình tội phạm diễn biến ngày càng phức tạp, một bộ phận không nhỏ người chưa thành niên bị lôi kéo, dụ dỗ tham gia vào hoạt động phạm tội. Tình hình người chưa thành niên thực hiện hành vi phạm tội có chiều hướng tăng, tính chất nguy hiểm cho xã hội ngày càng phức tạp, đòi hỏi các cấp, các ngành phải có những biện pháp xử lý thích hợp, không chỉ nhằm đảm bảo tình hình chính trị, trật tự an toàn xã hội mà còn nhằm để bảo vệ sự phát triển bền vững của cộng đồng trong tương lai.

Đặc biệt là các quy định của pháp luật hình sự và cơ chế đảm bảo áp dụng hình phạt đối với người chưa thành niên phạm tội chưa thể hiện rõ được quan điểm của Đảng và Nhà nước ta đối với họ. Việc áp dụng hình phạt đối với người chưa thành niên phạm tội trên thực tế vẫn còn nhiều bất cập do nhận thức và vận dụng không thống nhất lý luận và quy định của pháp luật đặc biệt là tính hiệu quả của cơ chế bảo đảm cho việc thực hiện đúng các quy định đó, đã và đang làm giảm hiệu quả của việc áp dụng hình phạt do người chưa thành niên thực hiện trong thực tế. Việc áp dụng hình phạt đối với người chưa thành niên phạm nhiều tội trong thực tiễn xét xử vẫn còn lúng túng, chưa thống nhất trong việc vận dụng các quy định của pháp luật. Mặc dù đã khắc phục những điểm chưa được rõ ràng, chưa cụ thể, thiếu thống nhất của Bộ luật hình sự năm 1999, song các quy định của Bộ luật hình sự năm 2015 được sửa đổi, bổ sung năm 2017 vẫn chưa đáp ứng được nhân đạo hóa, phân hóa 1 luan an và quốc tế hóa của luật hình sự nói chung và của việc áp dụng hình phạt đối với người chưa thành niên phạm tội nói riêng.

Số liệu thống kê công tác xét xử sơ thẩm tại Tòa án nhân dân tỉnh Sóc Trăng (09 năm, từ khi Bộ luật hình sự sửa đổi năm 2009 có hiệu lực đến hết năm 2018) cho thấy trung bình mỗi năm khoảng 494 vụ, trong đó, người chưa thành niên bị đưa ra xét xử 36,7 vụ, chiếm tỉ lệ 7,44%, với 43,5 bị báo, chiếm 5,68%. Thực tiễn tình hình xét xử sơ thẩm người chưa thành niên phạm tội tại tỉnh Sóc Trăng còn cho thấy rất nhiều bất cập: (i) Các quy định của Bộ luật hình sự có nhiều điểm mới chưa được các cơ quan có thẩm quyền giải thích chính thức, nhiều điểm chưa được tổng kết, hướng dẫn; (ii) Các loại hình phạt không được áp dụng đối với người chưa thành niên phạm tội, chưa có cơ chế đảm bảo thực hiện; (iii) Chế tài áp dụng pháp luật hình sự đối với người chưa thành niên phạm tội còn nặng về phạt tù có thời hạn; (iv) Nhận thức của một bộ phận không nhỏ Thẩm phán còn khác nhau về người chưa thành niên phạm tội; (v) Chưa có đội ngũ cán bộ có chuyên môn cao chuyên về người chưa thành niên phạm tội để tiến hành tố tụng, dẫn đến việc áp dụng hình phạt chưa phù hợp với các đặc điểm tâm sinh lý của người chưa thành niên,…; Những hạn chế, bất cập nêu trên đã ảnh hưởng nhiều đến việc áp dụng hình phạt đối với người chưa thành niên phạm tội tại Sóc Trăng trong thời gian qua, dẫn đến thực tiễn áp dụng hình phạt quá nặng hoặc quá nhẹ, không hoặc rất ít trường hợp áp dụng miễn trách nhiệm hình sự, miễn hình phạt, giảm hình phạt theo đúng chính sách hình sự của Đảng và Nhà nước ta nói chung, chính sách hình sự của Đảng và Nhà nước ta về người chưa thành niên phạm tội nói riêng. Để làm giảm những hạn chế, bất cập nêu trên, cần phải có công trình nghiên cứu sâu về áp dụng hình phạt đối với người chưa thành niên phạm tội và thực tiễn áp dụng trong thực tế nhằm góp phần đưa ra các giải pháp bảo đảm áp dụng đúng đắn hình phạt đối với người chưa thành niên phạm tội đáp ứng những yêu cầu đặt ra trong thời gian tới. Chính vì lẽ đó, tác giả chọn đề tài “Áp dụng hình phạt đối với người chưa thành niên phạm tội theo pháp luật hình sự Việt Nam từ thực tiễn tỉnh Sóc Trăng” để nghiên cứu làm luận án tiến sĩ luật học của mình.

Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án 2. Mục đích nghiên cứu của luận án Từ việc làm rõ những vấn đề lý luận, thực trạng pháp luật và thực tiễn áp dụng hình phạt đối với người chưa thành niên phạm tội tại tỉnh Sóc Trăng, luận án đề xuất các giải pháp bảo đảm áp dụng đúng hình phạt đối với người chưa thành niên phạm tội nói chung và tại tỉnh Sóc Trăng nói riêng. Nhiệm vụ nghiên cứu của luận án Nhiệm vụ nghiên cứu của luận án là: - Phân tích khái niệm, đặc điểm của người chưa thành niên phạm tội; khái niệm, đặc điểm của áp dụng hình phạt đối với người chưa thành niên phạm tội; nội dung và ý nghĩa của áp dụng hình phạt đối với người chưa thành niên phạm tội; các yếu tố tác động đến áp dụng hình phạt đối với người chưa thành niên phạm tội. - Phân tích thực trạng quy định của pháp luật và thực tiễn áp dụng hình phạt đối với người chưa thành niên phạm tội tại tỉnh Sóc Trăng trong thời gian qua, qua đó tìm ra những bất cập, hạn chế và nguyên nhân của những bất cập, hạn chế đó trong các quy định của pháp luật và trong áp dụng vào thực tiễn.

- Trên cơ sở kết quả nghiên cứu lý luận và thực tiễn, tác giả đề xuất các giải pháp bảo đảm áp dụng đúng đắn hình phạt đối với người chưa thành niên phạm tội trong thời gian tới. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 3. Đối tượng nghiên cứu của luận án Đề tài nghiên cứu những vấn đề lý luận, pháp luật, thực tiễn và giải pháp bảo đảm thực thi về áp dụng hình phạt đối với người chưa thành niên phạm tội tại tỉnh Sóc Trăng. Bởi vậy, luận án lấy các quan điểm khoa học, các quy định của pháp luật và thực tiễn áp dụng đúng đắn hình phạt đối với người chưa thành niên phạm tội tại tỉnh Sóc Trăng để nghiên cứu các vấn đề thuộc nội dung nghiên cứu của đề tài.

Phạm vi nghiên cứu - Đề tài của luận án được tác giả nghiên cứu dưới góc độ chuyên ngành luật hình sự và luật tố tụng hình sự; - Về không gian, đề tài nghiên cứu thực tiễn áp dụng hình phạt đối với người chưa thành niên phạm tội tại tỉnh Sóc Trăng; - Về thời gian, các số liệu xét xử phục vụ cho việc nghiên cứu đề tài được thu thập trong giai đoạn năm 2010 đến hết năm 2018. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu 4. Phương pháp luận: Để làm rõ các vấn đề cần nghiên cứu, luận án được thực hiện trên cơ sở phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử; quan điểm Mác – Lê Nin và tư tưởng Hồ Chí Minh về tội phạm và hình phạt; quán triệt đường lối, chính sách của Đảng cộng sản Việt Nam về xây dựng Nhà nước pháp quyền Việt Nam.