Luận án thạc sĩ về hoạt động bào chữa giai đoạn xét xử sơ thẩm vụ án hình sự - Ngô Văn Duyên

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI NGÔ VĂN DUYÊN HOẠT ĐỘNG BÀO CHỮA TRONG GIAI ĐOẠN XÉT XỬ SƠ THẨM VỤ ÁN HÌNH SỰ TỪ THỰC TIỄN THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HÌNH SỰ VÀ TỐ TỤNG HÌNH SỰ Hà Nội - 2020 luan an VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI NGÔ VĂN DUYÊN HOẠT ĐỘNG BÀO CHỮA TRONG GIAI ĐOẠN XÉT XỬ SƠ THẨM VỤ ÁN HÌNH SỰ TỪ THỰC TIỄN THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG Ngành: Luật hình sự và Tố tụng hình sự Mã số: 8380104 NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC PGS. HOÀNG THỊ MINH SƠN Hà Nội - 2020 luan an LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của cá nhân tôi. Số liệu, các ví dụ và trích dẫn trong luận văn đảm bảo độ tin cậy, chính xác và trung thực. Những kết luận khoa học của luận văn chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác.

Tác giả luận văn Ngô Văn Duyên luan an MỤC LỤC MỞ ĐẦU. 1 Chương 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT VỀ HOẠT ĐỘNG BÀO CHỮA TRONG GIAI ĐOẠN XÉT XỬ SƠ THẨM VỤ ÁN HÌNH SỰ. Những vấn đề lý luận về hoạt động bào chữa trong giai đoạn xét xử sơ thẩm vụ án hình sự. Quy định của pháp luật về hoạt động bào chữa trong giai đoạn xét xử sơ thẩm vụ án hình sự.

19 Chương 2: THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG BÀO CHỮA TRONG GIAI ĐOẠN XÉT XỬ SƠ THẨM VỤ ÁN HÌNH SỰ TẠI THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG. Các yếu tố có ảnh hưởng đến hoạt động bào chữa trong giai đoạn xét xử sơ thẩm vụ án hình sự tại thành phố Hải Phòng. Tổng quan thực trạng hoạt động bào chữa trong giai đoạn xét xử sơ thẩm vụ án hình sự tại thành phố Hải Phòng. Đánh giá thực trạng hoạt động bào chữa trong giai đoạn xét xử sơ thẩm vụ án hình sự tại thành phố Hải Phòng.

56 Chương 3: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VÀ NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG HOẠT ĐỘNG BÀO CHỮA TRONG GIAI ĐOẠN XÉT XỬ SƠ THẨM VỤ ÁN HÌNH SỰ. Yêu cầu của cải cách tư pháp về vấn đề nâng cao chất lượng hoạt động bào chữa. Giải pháp hoàn thiện pháp luật. Các giải pháp nâng cao chất lượng hoạt động bào chữa trong giai đoạn xét xử sơ thẩm vụ án hình sự.

79 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. 80 luan an DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT BLTTHS Bộ luật Tố tụng hình sự CQTHTT Cơ quan tiến hành tố tụng HĐXX Hội đồng xét xử KSV Kiểm sát viên NBC Người bào chữa NBBT Người bị buộc tội THTT Tiến hành tố tụng VAHS Vụ án hình sự VKS Viện kiểm sát XXST Xét xử sơ thẩm luan an DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU Bảng 2.1: Bảng số liệu về số lượng luật sư trên địa bàn thành phố Hải Phòng từ năm 2015 đến năm 2019.2: Tổng số vụ án hình sự có luật sư tham gia tại thành phố Hải Phòng. Kết quả hoạt động bào chữa của luật sư tại thành phố Hải Phòng trong các vụ án hình sự. 57 luan an MỞ ĐẦU 1.

Tính cấp thiết của đề tài Chiến lược cải cách tư pháp theo tinh thần Nghị quyết số 49/NQ-TW ngày 02/6/2005 của Bộ Chính trị về Chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020 có ý nghĩa vô cùng quan trọng nhằm nâng cao chất lượng hoạt động của hệ thống cơ quan tư pháp nói chung. Tòa án thực hiện xét xử đúng người, đúng tội, đúng pháp luật và hoạt động của các cơ quan tiến hành tố tụng, người tiến hành tố tụng từ giai đoạn khởi tố vụ án, khởi tố bị can, điều tra, truy tố, xét xử là một chuỗi mắt xích có mối liên hệ mật thiết với nhau. Khi xét xử, Tòa án phải đảm bảo cho mọi công dân được bình đẳng trước pháp luật, đảm bảo dân chủ, khách quan trong quá trình xét xử vụ án. Thẩm phán và Hội thẩm nhân dân độc lập và chỉ tuân theo pháp luật.

Phán quyết của Toàn án căn cứ chủ yếu vào kết quả tranh tụng tại phiên tòa, trên cơ sở xem xét đầy đủ, toàn diện các chứng cứ khách quan của vụ án, ý kiến của Kiểm sát viên, người bào chữa, bị can, bị cáo, bị hại và những tình tiết khách quan khác. Giai đoạn xét xử là hoạt động trọng tâm, có nhiệm vụ xác định sự thật của vụ án nên trong vụ án hình sự hoạt động của Luật sư được thể hiện tập trung, đầy đủ nhất ở giai đoạn xét xử, đặc biệt là xét xử sơ thẩm. Hoạt động của luật sư trong giai đoạn xét xử sơ thẩm vụ án hình sự cũng như ở các giai đoạn tố tụng khác không những góp phần bảo vệ công lý mà còn góp phần xây dựng xã hội công bằng, dân chủ. Góp phần tích cực trong việc bảo vệ nền pháp chế xã hội chủ nghĩa, bảo vệ các quyền và lợi ích hợp pháp của công dân được trung thực, khách quan, đúng pháp luật.

Bộ luật tố tụng hình sự năm 2015 có hiệu lực từ ngày 01/07/2016 đã có nhiều điểm mới quy định về quyền của Luật sư trong Tố tụng hình sự nhất là ở giai đoạn tham gia xét xử sơ thẩm vụ án hình sự. Bộ luật tố tụng hình sự năm 2015 đã quy định cụ thể sự tham gia tố tụng của người bào chữa và xóa bỏ những cản trở đã từng xảy ra khi thực thi Bộ luật tố tụng hình sự 2003. Bộ luật hình sự năm 2015 đã dành một chương riêng (Chương V) quy định về người bào chữa, người bảo vệ lợi ích hợp pháp của bị hại, đương sự. Đây có thể coi là những nội dung gần như hoàn toàn mới, tiến bộ, phản ánh tố tụng hình sự Việt Nam thực hiện đúng chân lý bất di bất dịch của loài người đã được ghi nhận trong tư pháp hình sự: Ở đâu có sự buộc tội thì ở đó có sự gỡ tội.

Lần đầu tiên khái niệm người bào chữa được ghi nhận trong Bộ luật hình sự. Điều 72 Bộ luật hình sự năm 2015 quy định: “Người bào chữa là người được người bị buộc tội nhờ bào chữa hoặc cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng chỉ định và được cơ quan, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng tiếp nhận việc đăng ký bào 1 luan an chữa”. Đồng thời, Bộ luật hình sự năm 2015 không bó hẹp sự tham gia của người bào chữa trong vụ án hình sự. Bộ luật Tố tụng hình sự là nền tảng cho luật sư trong quá trình thực hiện chức năng, nhiệm vụ, hoạt động tố tụng của mình, bảo đảm quyền bào chữa của các đương sự trong vụ án.

Bộ luật tố tụng hình sự năm 2015 đã mở ra và tạo nhiều điều kiện thuận lợi cho hoạt động bào chữa thực hiện trong việc gỡ tội. Tuy nhiên, bên cạnh đó trong quá trình thực hiện hoạt động bào chữa còn gặp không ít những bất cập, khó khăn trong việc áp dụng pháp luật tố tụng hình sự của Cơ quan tiến hành tố tụng. Tại địa bàn thành phố Hải Phòng nói riêng, hoạt động bào chữa của luật sư cũng như vị trí của luật sư đã được chú trọng hơn trong hoạt động tố tụng hình sự và nhất là trong quá trình xét xử tại phiên tòa. Tuy nhiên do chính sách pháp luật chưa hoàn thiện, cộng thêm nhận thức của người dân chưa thực sự tin tưởng vào luật sư trong tố tụng hình sự và nhận thức pháp luật của những người bị buộc tội còn hạn chế… nên hoạt động bào chữa trong thực tiễn xét xử còn chưa thực sự được khẳng định và đạt hiệu quả cao.

Vì vậy, tác giả làm luận văn với đề tài “ Hoạt động bào chữa trong giai đoạn xét xử sơ thẩm vụ án hình sự từ thực tiễn thành phố Hải Phòng” với hi vọng sẽ góp phần trong việc xây dựng và hoàn thiện các quy định pháp luật Tố tụng hình sự, đảm bảo cho việc giải quyết vụ án hình sự một cách nhanh chóng, kịp thời, công minh và đúng pháp luật. Góp phần nâng cao hoạt động bào chữa trong giai đoạn xét xử sơ thẩm nói chung và trên địa bàn thành phố Hải Phòng nói riêng được thực hiện một cách hiệu quả. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài Đối với đề tài về quyền, nghĩa vụ, chức năng, vai trò cũng như hoạt động bào chữa trong giai đoạn xét xử sơ thẩm vụ án hình sự đến nay cũng đã khá nhiều công trình khoa học nghiên cứu. Các bài viết, các công trình nghiên cứu khoa học cũng đã thể hiện được tương đối rõ đôi nét về địa vị pháp lý, hoạt động luật sư khi tham gia quá trình tố tụng hình sự và giai đoạn xét xử sơ thẩm vụ án hình sự.

Tuy nhiên, mỗi bài viết và công trình nghiên cứu khoa học lại thể hiện rõ ở một góc độ nghiên cứu riêng và từng giai đoạn phát triển của nền tố tụng hình sự theo chuyển biến của thời gian. Mỗi công trình nghiên cứu đều tô đậm về địa vị pháp lý, hoạt động luật sư trong quá trình tham gia tố tụng hình sự, góp phần hữu ích cho việc nghiên cứu, học tập và áp dụng pháp luật trong thực tiễn đối với hoạt động bào chữa của luật sư. Sự chuyển biến về thời gian phát triển của xã hội, cùng với đó là sự phát triển theo của nền tư pháp Việt Nam nên thực tiễn áp dụng pháp luật chưa có sự linh hoạt. Thực trạng về đảm bảo quyền, nghĩa vụ và hoạt động bào chữa của luật sư trong các vụ án hình sự 2 luan an và nhất là trong giai đoạn xét xử sơ thẩm còn chưa đảm bảo triệt để, vì vậy cần thiết phải tiếp tục nghiên cứu chuyên sâu hơn nữa.

Đối với đề tài “Hoạt động bào chữa trong giai đoạn xét xử sơ thẩm vụ án hình sự từ thực tiễn thành phố Hải Phòng” cho đến nay chưa có bất kỳ một công trình nghiên cứu khoa học nào được nghiên cứu từ thực tiễn ở Hải Phòng. Một số bài viết, công trình nghiên cứu khoa học liên quan như: - Ngô Thị Ngọc Vân (2016), Hoạt động bào chữa của Luật sư trong giai đoạn xét xử sơ thẩm vụ án hình sự, Luận án Tiến sĩ luật học, Trường Đại học Luật Hà Nội.