Luận văn thạc sĩ: Tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự Việt Nam

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI NGUYỄN HỮU TRUNG NGUYỄN HỮU TRUNG TỘI CHO VAY LÃI NẶNG TRONG GIAO DỊCH DÂN SỰ THEO PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM - TỪ THỰC TIỄN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH LUẬT HÌNH SỰ VÀ TỐ TỤNG HÌNH SỰ LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC KHÓA VIII.2 HÀ NỘI - 2020 luan an VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI NGUYỄN HỮU TRUNG TỘI CHO VAY LÃI NẶNG TRONG GIAO DỊCH DÂN SỰ THEO PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM - TỪ THỰC TIỄN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH Ngành: Luật học – Chuyên ngành: Luật hình sự và tố tụng hình sự Mã số: LH VIII.2 – 082 NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS. TRẦN ĐÌNH NHÃ HÀ NỘI - 2020 luan an LỜI CAM ĐOAN Luận văn này là công trình nghiên cứu của cá nhân tôi, được thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS Trần Đình Nhã. Các số liệu, những kết luận nghiên cứu được trình bày trong luận văn này hoàn toàn trung thực. Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm về lời cam đoan này.

Học viên Nguyễn Hữu Trung luan an MỤC LỤC MỞ ĐẦU 1 Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LUẬT VỀ TỘI CHO VAY LÃI NẶNG TRONG GIAO DỊCH DÂN SỰ 8 1. Những vấn đề lý luận về tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự 8 1. Quy định pháp luật về tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự 23 Chương 2 THỰC TIỄN ÁP DỤNG PHÁP LUẬT VỀ TỘI CHO VAY LÃI NẶNG TRONG GIAO DỊCH DÂN SỰ TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH 33 2. Khái quát tình hình xét xử sơ thẩm các vụ án về tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự tại thành phố Hồ Chí Minh 34 2.

Thực tiễn áp dụng pháp luật hình sự trong xét xử các vụ án về tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự tại thành phố Hồ Chí Minh 34 Chương 3 YÊU CẦU VÀ GIẢI PHÁP ĐẢM BẢO ÁP DỤNG ĐÚNG PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VỀ TỘI CHO VAY LÃI NẶNG TRONG GIAO DỊCH DÂN SỰ 54 3. Các giải pháp 59 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 79 luan an DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT BLHS : Bộ luật Hình sự BLTTHS : Bộ luật Tố tụng hình sự BLDS : Bộ luật Dân sự CVLN : Cho vay lãi nặng TAND : Toà án nhân dân TANDTC : Toà án nhân dân Tối cao TANDCC : Toà án nhân dân Cấp cao TNHS : Trách nhiệm hình sự XHCN : Xã hội chủ nghĩa Nxb : Nhà xuất bản luan an MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Trong quá trình tiến hành công cuộc đổi mới kinh tế, Đảng và Nhà nước ta luôn luôn nỗ lực tìm kiếm các giải pháp nhằm đưa nền kinh tế nước nhà phát triển một cách toàn diện và hội nhập có hiệu quả với nền kinh tế thế giới. Những giải pháp đưa ra và được thực hiện trên thực tế đã thu được những kết quả khả quan, trong đó có những biện pháp quy định về hoạt động cấp tín dụng, cho vay dân sự và sâu hơn là những quy định ràng buộc về lãi suất.

Việc điều chỉnh lãi suất hợp lí sẽ giúp phát triển nền kinh tế. Tuy nhiên, hiện nay những quy định của pháp luật về hợp đồng vay và đặc biệt là lãi suất cho vay có những bất cập nhất định. Những bất cập đó thể hiện ở chỗ những quy định pháp luật này còn thiếu cụ thể, nhiều quy định lỗi thời không phù hợp với thực tế, bộc lộ những khiếm khuyết khi được áp dụng trong cuộc sống. Bên cạnh đó nền kinh tế của nước ta đang ngày càng phát triển mạnh mẽ đem lại thành tựu lớn nhưng cũng kéo theo nhiều hệ luỵ gây hậu quả nghiêm trọng cho sự phát triển của xã hội, một trong những hệ luỵ đó là tình hình tội phạm về kinh tế đang diễn biến phức tạp trong đó có các tội phạm liên quan về “tín dụng đen”, đặc biệt là tội phạm CVLN trong giao dịch dân sự.

Để quản lý được nền kinh tế, Đảng và nhà nước không ngừng ban hành những quy định pháp luật nhằm quản lý nền kinh tế cũng như quản lý hoạt động cấp tín dụng, cho vay, với nhiều điều luật quy định các tội phạm cùng những chế tài mang tính răn đe. Tuy nhiên, lợi ích của kinh tế quá lớn đã làm xuất hiện nhiều tội phạm trong đó có tội CVLN trong giao dịch dân sự xâm hại đến trật tự quản lý của nhà nước. CVLN trong giao dịch dân sự không những ảnh hưởng đến cuộc sống của người dân, mà còn làm ảnh hưởng đến nguồn cấp tín dụng của ngân hàng, gây bất ổn xã hội, xâm hại tới trật tự xã 1 luan an hội, kìm hãm sản xuất và ảnh hưởng tới những vấn đề xã hội khác. Hành vi CVLN trong giao dịch dân sự hiện nay đang có xu hướng lan rộng ở cả thành thị và nông thôn, tiềm ẩn nhiều nguy cơ gây nguy hiểm cho xã hội, làm gia tăng các tội phạm khác như: cố ý gây thương thương tích, cướp tài sản hoặc cưỡng đoạt tài sản.

Việc xử lý hình sự đối với loại tội phạm này là hết sức cần thiết và có tác dụng răn đe, giáo dục, phòng ngừa chung. Tuy nhiên trong những năm gần đây công tác xử lý các hành vi CVLN trong giao dịch dân sự, đặc biệt là đưa các hành vi này ra xét xử còn gặp nhiều khó khăn, làm hoang mang quần chúng nhân dân và ảnh hưởng đến sự phát triển kinh tế của đất nước. Quá trình xử lý gặp khó khăn, diễn ra chậm chạp có một phần nguyên nhân do quy định của pháp luật có liên quan chưa thực sự rõ ràng. Tuy BLHS mới ra đời và sự đổi mới trong quy định về loại tội phạm này tại Điều 201 đã cơ bản khắc phục được những bất cập của BLHS trước đó (Điều 163) nhưng với thực trạng CVLN trong giao dịch dân sự ngày càng biến tướng theo chiều hướng tinh vi, mở rộng quy mô thì quy định của BLHS mới đã bộc lộ một số bất cập.

Do đó việc xử lý, ngăn chặn tệ nạn CVLN trong giao dịch dân sự là nhiệm vụ quan trọng, cấp bách cần phải được giải quyết ngay góp phần thúc đẩy công cuộc phòng chống tội phạm kinh tế phục vụ cho sự nghiệp phát triển đất nước, bài trừ tệ nạn xã hội, đảm bảo an ninh kinh tế cho đất nước. CVLN trong giao dịch dân sự là một rào cản lớn trong phát triển nền kinh tế nước ta, vì vậy cần phải tăng cường phòng chống, xử lý nạn CVLN trong giao dịch dân sự để ổn định nền kinh tế. Tuy nhiên cơ sở lý luận về tội CVLN trong giao dịch dân sự trong pháp luật hình sự là gì? Pháp luật quy định và thực tiễn áp dụng pháp luật vào thực tế có phù hợp và hiệu quả không? Xung quanh tội CVLN trong giao dịch dân sự còn có những quan 2 luan an điểm lý luận và những quan hệ xã hội nào còn chưa được pháp luật cụ thể hóa? v. là những vấn đề cần được nghiên cứu, giải đáp.

Thành phố Hồ Chí Minh là một trong những đầu tàu kinh tế phía nam cũng như cả nước, nhưng sự phát triển đó cũng đồng thời kéo theo nhiều hệ lụy. Tình hình tội phạm nói chung, tình hình các tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế nói riêng ở thành phố Hồ Chí Minh diễn biến phức tạp, gây thiệt hại nhiều mặt cho đời sống xã hội. Các cơ quan tố tụng, đặc biệt là ngành TAND đã rất nỗ lực trong công tác điều tra, truy tố, xét xử tội phạm, thu được nhiều kết quả. Nhưng do nhiều nguyên nhân chủ quan lẫn khách quan, việc áp dụng các quy định của pháp luật hình sự để điều tra, truy tố, xét xử hành vi CVLN trong giao dịch dân sự vẫn tồn tại những hạn chế, đòi hỏi phải có thêm những giải pháp khắc phục.

Do đó, việc nghiên cứu một cách hệ thống, toàn diện tội CVLN trong giao dịch dân sự theo pháp luật hình sự Việt Nam nhằm củng cố, phát triển về mặt lý luận, làm rõ bất cập trong các quy định của pháp luật, bên cạnh đó chỉ ra những hạn chế, thiếu sót trong quá trình áp dụng pháp luật trên thực tiễn, trên cơ sở đó kiến nghị những giải pháp đảm bảo áp dụng đúng quy định của BLHS hiện hành về tội phạm này là có tính cấp thiết. Với những phân tích nêu trên, học viên đã chọn đề tài: “Tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự theo pháp luật hình sự Việt Nam - từ thực tiễn thành phố Hồ Chí Minh”. Tình hình nghiên cứu Tội CVLN trong giao dịch dân sự xảy ra tương đối phổ biến trong đời sống xã hội. Dù vậy, tính đến thời điểm thực hiện đề tài này, chưa có nhiều công trình khoa học chuyên nghiên cứu về tội phạm này dưới các phương diện, cấp độ khác nhau.

- Nghiên cứu về lý luận: Vấn đề được đề cập trong các giáo trình như: Giáo trình Luật hình sự Việt Nam của Đại học Luật Hà Nội, Đại học Luật 3 luan an TP.HCM, hay Giáo trình Luật hình sự Việt Nam do GS. Võ Khánh Vinh làm chủ biên, phát hành năm 2013 bởi Nhà xuất bản Khoa học xã hội. Tại các văn bản trên, các nhà nghiên cứu đều làm sáng tỏ về mặt lý luận và quy phạm pháp luật về Tội CVLN trong giao dịch dân sự nhưng chỉ ở mức độ khái quát, cơ bản nhất. Ngoài hệ thống giáo trình Luật hình sự, nghiên cứu quy định của BLHS về Tội CVLN trong giao dịch dân sự là các cuốn bình luận khoa học BLHS của nhiều tác giả, tiêu biểu là cuốn Bình luận khoa học BLHS năm 2015 được sửa đổi, bổ sung năm 2017 (phần các tội phạm) do GS.

Nguyễn Ngọc Hòa làm chủ biên, được Nxb. Tư pháp phát hành năm 2018. - Theo tìm hiểu của học viên, hiện tại chưa có công trình nghiên cứu khoa học chuyên sâu về tội phạm cụ thể này mà chủ yếu các tác giả nghiên cứu những khía cạnh khác nhau về Tội CVLN trong giao dịch dân sự trong các bài báo khoa học, như: bài viết “Tội cho vay lãi nặng - những bất cập của Bộ luật Hình sự và giải pháp khắc phục” của tác giả Nguyễn Văn Hương, Tạp chí Tòa án nhân dân số 19 năm 2004; bài viết “Về tội làm tiền giả, tội tàng trữ tiền giả, tội phá hủy tiền tệ, tội cho vay nặng lãi” của tác giả Phạm Thanh Bình, Tạp chí Nhà nước và Pháp luật số 132 năm 1999.