Luận án thạc sĩ luật học: Bảo đảm quyền người dưới 18 tuổi phạm tội trong xét xử sơ thẩm vụ án hình sự - Nguyễn Thị Hiền Lương

333i VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI NGUYỄN THỊ HIỀN LƯƠNG BẢO ĐẢM QUYỀN CỦA NGƯỜI DƯỚI 18 TUỔI PHẠM TỘI TRONG XÉT XỬ SƠ THẨM VỤ ÁN HÌNH SỰ TỪ THỰC TIỄN QUẬN THỦ ĐỨC, THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC HÀ NỘI - năm 2020 HÀ NỘI năm luan an VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI NGUYỄN THỊ HIỀN LƯƠNG BẢO ĐẢM QUYỀN CỦA NGƯỜI DƯỚI 18 TUỔI PHẠM TỘI TRONG XÉT XỬ SƠ THẨM VỤ ÁN HÌNH SỰ TỪ THỰC TIỄN QUẬN THỦ ĐỨC, THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH Chuyên ngành: Luật hình sự và tố tụng hình sự Mã số: 8.04 LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS. LÊ NGUYÊN THANH HÀ NỘI, năm 2020 luan an LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực và chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Tác giả Nguyễn Thị Hiền Lương luan an MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN MỤC LỤC DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT DANH MỤC BIỂU ĐỒ DANH MỤC CÁC BẢNG PHẦN MỞ ĐẦU.

1 CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ BẢO ĐẢM QUYỀN CỦA NGƯỜI DƯỚI 18 TUỔI PHẠM TỘI TRONG XÉT XỬ SƠ THẨM VỤ ÁN HÌNH SỰ. Khái niệm và đặc điểm bảo đảm quyền của người dưới 18 tuổi phạm tội trong xét xử sơ thẩm. Khái niệm bảo đảm quyền của người dưới 18 tuổi phạm tội trong xét xử sơ thẩm. Đặc điểm bảo đảm quyền của người dưới 18 tuổi phạm tội trong xét xử sơ thẩm.

Nội dung bảo đảm quyền của người dưới 18 tuổi phạm tội trong xét xử sơ thẩm vụ án hình sự. Bảo đảm bằng pháp luật. Bảo đảm bằng hoạt động thực tiễn xét xử sơ thẩm. 24 CHƯƠNG 2 QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM HIỆN HÀNH VỀ BẢO ĐẢM QUYỀN CỦA NGƯỜI DƯỚI 18 TUỔI PHẠM TỘI TRONG XÉT XỬ SƠ THẨM VỤ ÁN HÌNH SỰ.

Bảo đảm nguyên tắc tiến hành tố tụng đối với người dưới 18 tuổi phạm tội. Bảo đảm thủ tục tố tụng thân thiện, bảo đảm quyền và lợi ích tốt nhất của người dưới 18 tuổi phạm tội. Bảo đảm quyền bào chữa. Bảo đảm quyền bất khả xâm phạm về thân thể, được pháp luật bảo hộ về sức khoẻ, danh dự và nhân phẩm của người dưới 18 tuổi phạm tội.

Bảo đảm giữ bí mật cá nhân. Bảo đảm quyền tham gia tố tụng của người đại diện, nhà trường, tổ chức. Các yếu tố bảo đảm thực hiện quyền của người dưới 18 tuổi phạm tội trong xét xử sơ thẩm theo pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam hiện hành. Bảo đảm về mặt tổ chức.

Bảo đảm về mặt pháp lý. Bảo đảm về mặt nhận thức. 46 Chương 3 THỰC TIỄN BẢO ĐẢM QUYỀN CỦA NGƯỜI DƯỚI 18 TUỔI PHẠM TỘI TRONG XÉT XỬ SƠ THẨM VỤ ÁN HÌNH SỰ TẠI QUẬN THỦ ĐỨC VÀ GIẢI PHÁP. Thực tiễn bảo đảm quyền của người dưới 18 tuổi phạm tội trong xét xử sơ thẩm vụ án hình sự tại quận Thủ Đức.

Những kết quả đạt được. Những hạn chế, vướng mắc và nguyên nhân. Giải pháp bảo đảm quyền của người dưới 18 tuổi phạm tội trong xét xử sơ thẩm vụ án hình sự nhìn từ thực tiễn quận Thủ Đức, Thành phố Hồ Chí Minh. Giải pháp hoàn thiện pháp luật.

Giải pháp tổ chức, thực hiện pháp luật tố tụng hình sự về xét xử sơ thẩm vụ án hình sự đối với người dưới 18 tuổi phạm tội. Giải pháp kiểm sát, giám sát, tuyên truyền. 79 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. 81 luan an DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT BLHS Bộ luật hình sự BLTTHS Bộ Luật tố tụng hình sự HĐXX Hội đồng xét xử HTND Hội thẩm nhân dân KSV Kiểm sát viên NBC Người bào chữa TAND Tòa án nhân dân TNHS Trách nhiệm hình sự TGTT Tham gia tố tụng THTT Tiến hành tố tụng TTHS Tố tụng hình sự VKS Viện kiểm sát luan an DANH MỤC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 3.1: Số lượng các tội phạm trong vụ án hình sự có người dưới 18 tuổi phạm tội đã được đưa ra xét xử trên địa bàn quận Thủ Đức (2015 – 2019) .2: Tỷ trọng mức hình phạt đã tuyên đối với người dưới 18 tuổi phạm tội trên địa bàn quận Thủ Đức (2015 – 2019).3: Biện pháp ngăn chặn được áp dụng đối với người dưới 18 tuổi phạm tội trên địa bàn quận Thủ Đức (2015 – 2019).4: Tỷ trọng trình độ học vấn của người dưới 18 tuổi phạm tội đã được xét xử trên địa bàn quận Thủ Đức (2015 – 2019).

63 luan an DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 3.1: Bảng thống kê tình hình giải quyết các vụ án hình sự có người dưới 18 tuổi phạm tội trên địa bàn quận Thủ Đức (2015 – 2019).2: Số lượng vụ án hình sự có người dưới 18 tuổi phạm tội đã được đưa ra xét xử trên địa bàn quận Thủ Đức (2015 – 2019).3: Tỷ trọng các loại tội phạm và tuổi của người phạm tội dưới 18 tuổi trong các vụ án hình sự có người phạm tội dưới 18 tuổi đã được đưa ra xét xử trên địa bàn quận Thủ Đức (2015 – 2019).4: Tỷ lệ Tòa án trả hồ sơ cho Viện kiểm sát để điều tra bổ sung trên địa bàn quận Thủ Đức (2015 – 2019). Kết quả các vụ án trả hồ sơ để điều tra bổ sung trên địa bàn quận Thủ Đức (2015 – 2019). 58 luan an PHẦN MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Người dưới 18 tuổi chưa có sự phát triển đầy đủ về thể chất và tinh thần.

Khả năng nhận thức về các vấn đề xã hội của người dưới 18 tuổi chưa đầy đủ nên dễ bị tổn thương, dễ bị lôi kéo, tác động dẫn đến hành vi vi phạm pháp luật hình sự. Hoạt động tố tụng được tiến hành nhằm bảo vệ quyền con người nhưng cũng chính trong hoạt động tố tụng này mà quyền con người dễ bị vi phạm nhất [20], dễ gây ra những tổn thương về thể chất, tinh thần đối với người dưới 18 tuổi. Trong tuyên ngôn quốc tế nhân quyền, Liên Hợp Quốc đã công bố rằng, trẻ em có quyền được đặc biệt săn sóc và giúp đỡ [19]. Do đó, bảo đảm quyền con người nói chung và bảo đảm quyền của người dưới 18 tuổi phạm tội nói riêng là giá trị quan trọng và là đối tượng bảo vệ của pháp luật TTHS.

Mục tiêu hướng đến của pháp luật TTHS là phòng ngừa và ngăn chặn vi phạm từ phía cơ quan tiến hành tố tụng, người tiến hành tố tụng nhằm bảo đảm không bỏ lọt người, lọt tội nhưng cũng không làm oan người vô tội. Thành phố Hồ Chí Minh là một trung tâm kinh tế dẫn đầu cả nước. Quận Thủ Đức có vị trí địa lý là quận ngoại thành, cửa ngõ phía đông bắc của Thành phố Hồ Chí Minh, có nhiều trục đường giao thông huyết mạch nối các tỉnh lân cận như Bình Dương, Đồng Nai. vào trung tâm thành phố.

Đồng thời, đây cũng là địa phương có nhiều trường đại học, khu chế xuất, khu công nghiệp, chợ đầu mối nông sản nên có nhiều lợi thế quan trọng trong phát triển kinh tế xã hội. Là địa phương được thành lập từ năm 1997 trên cơ sở tách ra từ huyện Thủ Đức, quận Thủ Đức có quỹ đất trống dồi dào, sự phát triển nhanh chóng của những khu dân cư 1 luan an tự phát, khu nhà trọ. dẫn đến số lượng dân nhập cư đông, trình độ dân trí có sự phân hóa nhiều, số lượng học sinh và những người trong độ tuổi học sinh nhưng không được đến trường chiếm tỷ lệ không nhỏ. Cùng với sự phát triển của kinh tế xã hội, tình hình phạm tội của người dưới 18 tuổi trên địa bàn quận Thủ Đức ngày càng diễn biến phức tạp và có chiều hướng gia tăng.

Thời gian qua, Tòa án nhân dân quận Thủ Đức đã thụ lý và giải quyết nhiều vụ án hình sự có người dưới 18 tuổi phạm tội, góp phần đảm bảo an ninh trật tự tại địa phương. Luật hình sự và luật TTHS của nước ta đã dành riêng một chương quy định các nguyên tắc xử lý, thủ tục tố tụng đặc biệt đối với đối tượng này. Ngoài mục đích răn đe, phòng ngừa tội phạm, pháp luật còn hướng đến việc giáo dục nhân cách, tạo cơ hội cho những nhận thức sai lầm của tuổi trẻ có cơ hội sửa sai, từ đó phát triển thành người có ích cho xã hội. Để thực hiện điều này, cần thiết phải bảo đảm quyền của người dưới 18 tuổi phạm tội trong tố tụng hình sự nói chung và trong xét xử sơ thẩm vụ án hình sự nói riêng.

Mặc dù luật TTHS đã quy định khá đầy đủ về quyền và cơ chế bảo đảm quyền của người dưới 18 tuổi phạm tội, việc thực thi các quyền này trong thực tế vẫn có một số hạn chế. Do đó, nghiên cứu nội dung và cơ chế bảo đảm quyền của người dưới 18 tuổi phạm tội trong xét xử sơ thẩm vụ án hình sự thông qua quy định của pháp luật và các hoạt động tố tụng thực tiễn trong xét xử sơ thẩm tại quận Thủ Đức, Thành phố Hồ Chí Minh để từ đó đề xuất các giải pháp đảm bảo quyền của người dưới 18 tuổi phạm tội trong xét xử sơ thẩm là một vấn đề cấp thiết đặt ra. Vì vậy tác giả chọn đề tài “Bảo đảm quyền của người dưới 18 tuổi phạm tội trong xét xử sơ thẩm vụ án hình sự từ thực tiễn quận Thủ Đức, Thành phố Hồ Chí Minh” để nghiên cứu. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài Ở Việt Nam đã có nhiều công trình khoa học nghiên cứu về cơ sở pháp lý của việc bảo đảm quyền của người dưới 18 tuổi phạm tội như: - GS.TS Võ Khánh Vinh – Bình luận khoa học Bộ Luật tố tụng hình sự, Nxb Công an nhân dân, Hà Nội, 2004; - Ths.

Đinh Văn Quế - Bình luận khoa học Bộ Luật Hình Sự 1999, Nxb Tổng Hợp, TP. Võ Thị Kim Oanh (chủ biên) – Đảm bảo quyền con người trong tư pháp hình sự Việt Nam, Nxb Đại học Quốc gia, Thành phố Hồ Chí Minh, 2010; - Đặng Thanh Nga, Trương Quang Vinh – Người chưa thành niên phạm tội, đặc điểm tâm lý và chính sách xử lý, Nxb Tư pháp, Hà Nội, 2011; - TS. Võ Thị Kim Oanh (chủ biên) – Bình luận những điểm mới cơ bản của Bộ Luật TTHS năm 2015, Nxb Hồng Đức, 2016; - PGS.