Luận án thạc sĩ luật học: Chức năng lập pháp Quốc hội Việt Nam - Phạm Thị Tình, ĐH Luật HN

la lì BO GIÁI ) K VÀ ĐÀO TẠO - BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI —œ. Phạm Thị Tình WwZ\ CHỨC NĂNG LẬP PHÁP CỦA QUỐC HỘI NƯỚC CONG HOA Xà HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM ¿+ CHUYEN NGÀNH : LÝ LUẬN CHUNG VỀ NHÀ NƯỚC VÀ PHÁP LUẬT Mà SỐ: 5-05-01__ _ TRUONG ¢ĐH LUẬT ANC"| ¬y |THUVIEN GIAO VI LE ÊN pe | LUAN AN THAC SY: LUAT HOC NGƯỜI HƯỚNG DAN KHOA HỌC PGS. PTS Nguyên Dang Dung HA NOI - 1998 MỤC LUC Trang MỤC LỤC | PHẦN MỞ ĐẦU 2 Chương I: CHỨC NANG LẬP PHÁP CUA QUỐC HỘI VÀ VỊ TRÍ VAI TRÒ CỦA NÓ TRONG HOẠT ĐỘNG CỦA QUỐC HỘI VIỆT NAM. Sự xuất hiện của quốc hội và quyền lập pháp.

Chức năng lập pháp của Quốc hội Việt Nam và mối quan hệ của nó với các chức năng khác.- - - ¿56+ 12222251111 2151112111 111111111 111101101 E111 1 ru 19 Chương II: PHẠM VI VÀ TRÌNH TỰ LẬP PHÁP CỦA QUỐC HỘI. Pham vi văn bản quy phạm pháp luật do Quốc hội ban hành. Trình tự lập pháp của Quốc hội. Về công tác xây dựng pháp luật của Quốc hội trong thời gian qua.

43 Chương II: ĐỔI MỚI VÀ TANG CƯỜNG CHỨC NĂNG LẬP PHAP CUA QUỐC HỘI. Yêu cầu khách quan của việc đổi mới hoạt động lập pháp của- Quốc hội. Một số nguyên tắc cơ bản của việc đổi mới hoạt động lập pháp. Các biện pháp đổi mới hoạt động lập pháp của Quốc hội.

63 KẾT LUẬN 87 PHỤ LỤC one)| TAI LIEU THAM KHAO 97 LỜI CAM DOAN đốt xu cam doan tain an la cong birth nghtén cuts “toa toc độc tif, dang lao.ctta ban thin (ốc Kh nghicén ctu dé la nay, vin dé đ/ quấy (AC dia bén quan diém ca chit nghia Mac-Linin, gt22. đ?êm cua Dang cong san Vist Nam các quan diém ấy dig tô đoàn (ôn. độ nix Aha neice Cộng hoa xã hii chi nghia Vidl Nam. tổ lam +ð vin dé mang tinh đ đướn, uề Chee đến ti frac thu (ái, vad wt ly thing lin, bt lậu hal hg nhieu “hưng fhap nghién cite, Bang Gil ca buy nghi, quan điểm, tối: điêu (ưng tinh nghidm sam có của ban han dé lam 6g & van để ma đức nghién ottte.

PHAN MO DAU I- TÍNH CAP THIET CUA DE TÀI: ; Cùng với việc tang cường hiệu lực thực sự của Quốc hội, hoạt động lập pháp đang ngày càng được chú trọng. Nếu như trước đây hoạt động lập pháp của Quốc hội chủ yếu là để quy định tổ chức bộ máy Nhà nước, thì nay Quốc hội đang quan tâm xây dựng nhiều quy định pháp luật điều chỉnh các quan hệ trong mọi lĩnh vực đời sống xã hội. Bởi lẽ, hoạt động lập pháp chi phối mạnh, trực tiếp đến hoạt động hành pháp, tư pháp, nên được coi là một hoạt động ở đỉnh cao của quyền lực Nhà nước, hoạt động cơ bản điều chỉnh mọi quan hệ trong cuộc sống: Vi trí của quyền lập pháp không phải chỉ đến bây giờ mới được khẳng định trong tổ chức thực hiện quyền lực nhà nước của các quốc gia, mà ngay trong tư tưởng của những tác gia xây dựng học thuyết phân quyền đã thừa nhận: quyền lực Nhà nước phải được phân chia thành những loại quyền lực khác nhau, do các cơ quan nhà nước khác nhau nắm giữ: Trong đó, quyền cRlNarnẻj2es lập pháp về bản chất là quyền cao nhất trong các loại quyền lực, quyền lập pháp thể hiện ý chí chung của quốc gia nên quyền này phải do một cơ quan bao gồm nhiều nguoi xây dựng lên, còn quyền hành pháp thì thực hiện ý chí chung đó.Vi vậy, việc xuất hiện Nghị viện (Quốc hội) luôn gắn liền với việc ban hành các văn bản luật, chức năng lập pháp là một chức năng cơ bản, quan trọng, chức năng này quyết định sự tồn tại và phát triển của Nghị viện (Quốc hội) nói chung.’ „ Ở Việt Nam, lập pháp là một trong những hoạt động quan trọng và đặc trưng nhất của Quốc hội, kể từ khi thành lập Nhà nước dân chủ nhân dân cho tới nay. Chức năng này đã được thể hiện xuyên suốt qua các bản Hiến pháp 1946, 1959, 1980, và Hiến pháp 1992.

Qua mỗi Hiến pháp, chức năng lập pháp của Quốc hội được kế thừa, phát triển và ngày càng được làm rõ, quy định cụ thể hơn. Đặc biệt, từ Hiến pháp 1992 về mặt pháp lý cũng như trên thực tế, quyền lập pháp của Quốc hội đang từng bước được tiếp tục hoàn thiện. : Hoạt động lập pháp càng trở nên quan trọng trước thực tế sự phát triển kinh tế xã hội hiện nay. Trong thời kỳ đổi mới cũng đã và đang phát sinh ngày càng nhiều quan hệ trên mọi lĩnh vực nhất là lĩnh vực kinh tế cần được pháp luật điều chỉnh.

Việc phát triển nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần theo cơ chê thị trường, có sự quản lý của nhà nước, theo định hướng xã hội chủ nghĩa. Các quan hệ hợp tác giao lưu quốc tế ngày càng được mở rộng và tăng cường nhất là hoạt động đầu tư nước ngoài là yếu tố làm cho tính chất các quan hệ kinh tế- xã hội ngày càng phong phú, đa dạng và phức tạp. Yêu cầu xây dựng văn bản luật điều chỉnh các hoạt động kinh tế trở nên: bức xúc hơn. Bên cạnh lĩnh vực kinh tế, linh vực xây dung Nhà nước đang được quan tâm, chúng ta đang tiến hành từng bước vững chắc đổi mới về hệ thống chính tri mà nội dung chủ yếu là thực hiện cải cách nền hành chính quốc gia, cải cách tư pháp, đổi mới tổ chức và hoạt động của Quốc hội.

Đảm bảo cho các cơ quan Nhà nước thực hiện nhiệm vụ quyền hạn của mình một cách có hiệu quả. Vì vậy, việc tiếp tục nghiên cứu, khẩn trương. đưa ra những quy định đổi mới hoạt động lập pháp, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp đổi mới đất nước là cần thiết. «Dang ta luôn quan tâm lãnh đạo việc đẩy mạnh và nâng cao chất lượng hoạt động lập pháp.

Các Nghị quyết của Đảng đặc biệt là Nghị quyết 2, Nghị quyết 8 của Ban chấp hành Trung ương khoá VII “Về xây dựng và hoàn thiện Nhà nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam” và Nghị quyết Đại hội Dang lần thứ VIII đã xác lập các quan điểm co bản làm cơ sở quan trọng để đẩy mạnh hoạt động lập pháp của Quốc hội. Phấn đấu trong những năm tới dan dan có đủ các đạo luật điều chỉnh các lĩnh vực của đời sống xã hội theo đúng đường lối, quan điểm của Đảng, bảo đảm định hướng xã hội chủ nghĩa. Hơn nữa, nếu như trước đây do quan điểm về nhận thức, do tình hình chiến tranh không cho phép chúng ta quan tâm đến các công tác của Quốc hội. Kèm theo lý do trên là việc Quốc hội chưa xác định rõ vị trí, vài trò chức năng lập pháp vốn có của mình.

Chính vì lẽ đó, hệ thống pháp luật chưa hoàn chỉnh, chồng chéo, mâu thuẫn, vừa thiếu hụt vừa thừa, tính khả thi chưa cao. Hệ thống pháp luật chủ yếu là các văn bản quy phạm dưới luật do cơ quan quản lý nhà nước ban hành (Hội đồng Bộ trưởng, Bộ, Uỷ ban nhân dân). Hệ thông pháp luật trước đây chủ yếu dựa trên các văn bản pháp quy đều được thông qua từ thời điểm trước thể hiện cơ chế tập trung quan liêu bao cấp, không phù hợp công cuộc đổi mới hiện nay. Xuất phát từ yêu cầu xây dựng nhà nước pháp quyền và việc chuyển đổi hệ thống pháp luật của cơ chế tập trung bao cấp thành hệ thống pháp luật của cơ chế thị trường, đòi hỏi cần thiết phải tăng cường công tác nghiên cứu nhằm bảo đảm hoạt động lập pháp có hiệu quả.

Việc nghiên cứu chức năng lập pháp của Quốc hội Việt Nam là một công việc khó khăn bởi bản thân vấn đề phức tạp và có phạm vi rộng. Khoa học lập pháp là khoa học có nội dung tổng hợp, liên quan chặt chẽ với nhiều [nh vực, nhiều khoa học khác, là phương tiện chủ yếu của hoạt động lập pháp. Vấn đề này đã được một số tác giả đề cập, song cho tới nay việc nghiên cứu chức năng lập pháp của Quốc hội chỉ được xem xét trên từng khía cạnh nhất định, do đó việc hình thành các quan điểm khoa học để có điều kiện trao đổi còn hạn chế, tư liệu nghèo nàn. Với mong muốn tìm hiểu sâu hơn về chức năng lập pháp- một chức năng quan trọng của Nghị viện (Quốc hội) nói chung và Quốc hội Việt Nam nói riêng.

Chúng tôi chọn đề tài “Chức năng lập pháp của Quốc hội nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam” làm đề tài luận án cho mình không có tham vọng làm được một điều gì quá lớn so với yêu cầu. Hy vọng có thể nhận thức vấn đề này một cách đầy đủ, cụ thể, chính xác hơn cả về mặt lý luận và nhận thức nhằm phục vụ cho việc giảng dạy và học tập tại trường ‘Dai học Luật. Qua đó có thể góp thêm ý kiến dù là rất nhỏ bé vào việc nghiên cứu hiệu quả lập pháp nói riêng và hiệu quả hoạt động của Quốc hội nói chung là ý tưởng của sự lựa chọn. I- TINH HÌNH NGHIÊN CỨU DE TÀI: Một điểm nổi bật và khó khăn nhất cho tác giả của luận án là cho tới nay chưa có một tác giả và tác phẩm nào luận giải khoa học một cách toàn diện về chức năng lập pháp của Quốc hội.

Khi trình bày vấn đề này mỗi tác giả lại quan tâm nhấn mạnh đến từng khía cạnh cụ thể như: Việc phân định văn bản lập pháp và văn ban lập quy theo những căn cứ cơ bản nhất. Bàn về một số biện pháp tăng cường hoạt động lập pháp của Quốc hội. Xem xét tính chất và mức độ nghiên cứu mới chỉ là vấn đề nhỏ trong chế định Quốc hội được đề cập trong giáo trình Luật Hiến pháp Việt Nam của Trường Đại học Luật Hà Nội, Khoa Luật - Trường Đại học Tổng hợp, một số bài viết đăng trên sách, tạp chí. Có thể xem tài liệu sau: PTS Nguyễn Đăng Dung - “Quốc hội nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam”, NXB pháp lý 1992; PTS Phan Trung Lý “Một số vấn dé đổi mới và nâng cao chất lượng hoạt động lập pháp của Quốc hội”.

Tạp chí Nhà nước - pháp luật số 3 (107) 1997; PTS. Thái Vĩnh Thắng “Thể chế Nghị viện của các Nhà nước tu sản”. Tạp chí Luật học số 6-1995 và “T6 chức và hoạt động của Nghị viện Pháp” Tap chí Luật học số 3-1998; PTS. Dinh Văn Mậu “Những căn cứ cần có phân biệt lập pháp- lập quy” Tạp chí Luật học số 5-1997.

Nguyễn Văn Thảo “Quốc hội trong điều kiện phát triển của đất nước”.