Luận án TS Luật: Vai trò chính quyền cấp tỉnh trong KTMT định hướng XHCN Việt Nam

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI KHOA LUẬT NGUYỄN THỊ THU HÀ VAI TRÒ CỦA CHÍNH QUYỀN CẤP TỈNH TRONG NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XHCN Ở VIỆT NAM HIỆN NAY Chuyên ngành: Lý luận và lịch sử Nhà nước và pháp luật Mã số: 62.01 TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC HÀ NỘI - 2007 Công trình được hoàn thành tại Khoa Luật, ĐHQGHN Người hướng dẫn khoa học: PGS.Nguyễn Đăng Dung Phản biện 1: PGS. Lê Minh Thông Phản biện 2: PGS. Võ Khánh Vinh Phản biện 3: PGS. Nguyễn Văn Động Luận án sẽ được bảp vệ trước Hội đồng cấp nhà nước chấm Luận án tiến sĩ họp tại Đại học Quốc gia Hà Nội Vào hồi………giờ………ngày…….

Có thể tìm hiểu Luận án tại: -Thư viện Quốc gia Việt Nam -Trung tâm Thông tin - Thư viện, Đại học Quốc gia Hà Nội DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT STT CHỮ VIẾT ĐẦY ĐỦ CHỮ VIẾT TẮT 1. Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh PCI 2. Chủ nghĩa xã hội CNXH 3. Doanh nghiệp nhà nƣớc DNNN 4.

Doanh nghiệp tƣ nhân DNTN 5. Diễn đàn hợp tác Châu Á - Thái Bình Dƣơng APEC 6. Dự án nâng cao năng lực cạnh tranh cấp tỉnh VN VNCI 7. Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất GCN QSD đất 8.

Hội đồng nhân dân HĐND 9. Ngân hàng thế giới WB 10. Thành phố trực thuộc trung ƣơng TPTTTW 11. Tổ chức thƣơng mại thế giới WTO 12.

Tổng thu nhập quốc dân GDP 13. Tƣ bản chủ nghĩa TBCN 14. Phòng Thƣơng mại và Công nghiệp Việt Nam VCCI 15. Uỷ ban nhân dân UBND 16.

Xã hội chủ nghĩa XHCN 4 MỤC LỤC TÊN ĐỀ MỤC Trang TRANG PHỤ BÌA 1 LỜI CẢM ƠN 2 LỜI CAM ĐOAN 3 DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT 4 MỤC LỤC 5 PHẦN MỞ ĐẦU 8 Chương1: NHỮNG THAY ĐỔI CƠ BẢN TRONG VAI TRÒ CỦA CHÍNH QUYỀN CẤP TỈNH KHI ĐẤT NƢỚC CHUYỂN SANG NỀN KINH TẾ THỊ TRƢỜNG ĐỊNH HƢỚNG XHCN 1.Kinh tế thị trƣờng và vai trò của Nhà nƣớc trong nền kinh tế thị trƣờng định hƣớng XHCN 21 1. Vị trí pháp lý của chính quyền cấp tỉnh trong hệ thống chính quyền Việt Nam 36 1. Trong nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung, chính quyền cấp tỉnh thụ động thực hiện các chỉ tiêu, kế hoạch mà chính quyền trung ương giao 39 1. Trong thời kỳ đổi mới, chính quyền cấp tỉnh là một cấp chính quyền có quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm trên cơ sở chính sách, pháp luật của trung ương và điều kiện cụ thể của địa phương 42 1.

Những nội dung cơ bản về vai trò của chính quyền cấp tỉnh trong nền kinh tế thị trƣờng định hƣớng XHCN 50 5 1. Chính quyền cấp tỉnh - cấp quan trọng nhất trong hệ thống chính quyền địa phương trong việc triển khai thực hiện chính sách, pháp luật của trung ương về phát triển kinh tế địa phương 56 1. Là cấp quan trọng nhất trong việc khắc phục những khuyết tật của kinh tế thị trường tại địa phương 66 Kết luận Chƣơng 1 70 Chương 2: THỰC TRẠNG VAI TRÒ CỦA CHÍNH QUYỀN CẤP TỈNH TRONG NỀN KINH TẾ THỊ TRƢỜNG ĐỊNH HƢỚNG XHCN Ở VIỆT NAM HIỆN NAY 2. Trong việc triển khai thực hiện chính sách, pháp luật của trung ƣơng về phát triển kinh tế địa phƣơng 72 2.

Trong việc khắc phục những khuyết tật của kinh tế thị trƣờng tại địa phƣơng 108 2. Những nhân tố tác động đến quá trình hiện thực hoá vai trò của chính quyền cấp tỉnh trong bối cảnh hiện nay 119 Kết luận Chƣơng 2 125 Chương 3: QUAN ĐIỂM, GIẢI PHÁP KHẮC PHỤC TỒN TẠI VÀ PHÁT HUY VAI TRÒ CỦA CHÍNH QUYỀN CẤP TỈNH TRONG NỀN KINH TẾ THỊ TRƢỜNG ĐỊNH HƢỚNG XHCN Ở VIỆT NAM HIỆN NAY 3. Sự cần thiết tất yếu phải khắc phục tồn tại và phát huy vai trò của chính quyền cấp tỉnh trong bối cảnh đổi mới và hội nhập 127 3. Quan điểm của Đảng và Nhà nƣớc về phát huy vai trò của chính quyền cấp tỉnh hiện nay ở Việt Nam 129 6 3.

Một số giải pháp cơ bản 131 3. Phân cấp quản lý phù hợp với điều kiện, khả năng của mỗi cấp chính quyền, với thực tiễn của mỗi khu vực, mỗi vùng lãnh thổ 131 3. Nâng cao năng lực cạnh tranh cấp tỉnh 135 3. Bảo đảm tiến bộ và công bằng xã hội vì mục tiêu phát triển con người 144 3.4 Đổi mới công tác tổ chức - nhân sự của chính quyền cấp tỉnh nhằm đáp ứng yêu cầu của kinh tế thị trường 146 KẾT LUẬN 161 DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN 164 TÀI LIỆU THAM KHẢO 165 PHỤ LỤC 184 7 PHẦN MỞ ĐẦU 1.

Tính cấp thiết của đề tài Với 64 tỉnh, TPTTTW, chính quyền cấp tỉnh ngày càng khẳng định rõ vị trí và vai trò của mình, đặc biệt trong nền kinh tế thị trƣờng định hƣớng XHCN. Cùng với sự chuyển mình của đất nƣớc, các tỉnh, thành phố đã và đang thể hiện đƣợc vị thế và tiềm năng, tận dụng tối đa nội lực để phát triển. Những cái tên nhƣ Bình Dƣơng, Đà Nẵng, Cần Thơ, Biên Hoà, Đồng Nai… đã khẳng định một sức trẻ vƣơn lên trong thời kỳ đổi mới. Tuy nhiên, bên cạnh đó, cũng có những tỉnh, thành phố có khá nhiều lợi thế để phát triển nhƣng dƣờng nhƣ lại có bƣớc tiến chậm hơn trong điều kiện mới.

Phải chăng, điều đó đã bộc lộ rõ nét nhất, đầy đủ nhất thực trạng về mô hình của chính quyền cấp tỉnh nói riêng và chính quyền địa phƣơng nói chung ở một số nơi kéo dài hàng chục năm của thời kỳ bao cấp đã chƣa theo kịp với cơ chế thị trƣờng và hội nhập thế giới? Cùng một mặt bằng về chế độ chính sách, có sự tƣơng đồng về nguồn lực, lợi thế, tại sao địa phƣơng này làm tốt, địa phƣơng khác làm chƣa tốt hoặc không tốt? Có tác giả đã cho rằng, bài học rút ra phải chăng từ tính tự chủ, năng động, sáng tạo của đội ngũ cán bộ lãnh đạo chính quyền địa phƣơng? Ở những nơi làm không tốt, lãnh đạo còn mang nặng tƣ tƣởng bao cấp, ỷ lại, trông chờ vào ngân sách và trợ giúp của cấp trên, một số nơi còn do cục bộ địa phƣơng, mất đoàn kết [172, tr. Rõ ràng, trong thời kỳ đổi mới, sự năng động, sáng tạo, linh hoạt của đội ngũ cán bộ lãnh đạo nói chung và lãnh đạo cấp tỉnh nói riêng có ý 8 nghĩa vô cùng quan trọng. Tuy nhiên, bên cạnh đội ngũ cán bộ lãnh đạo, không thể không chú ý đến đội ngũ cán bộ, công chức địa phƣơng nói chung. Hiệu quả hoạt động của các cấp chính quyền địa phƣơng đến đâu, có đáp ứng đƣợc những yêu cầu của nền kinh tế thị trƣờng định hƣớng XHCN hay không, một phần lớn phụ thuộc vào đội ngũ cán bộ, công chức này.

Trong khi có những tỉnh, thành phố khá mạnh dạn trong việc tạo lập môi trƣờng đầu tƣ hấp dẫn, thậm chí có những quy định "vƣợt rào" trong ƣu đãi đối với các nhà đầu tƣ thì cũng có những tỉnh thiếu sức hút đầu tƣ. Bình Dƣơng luôn là tỉnh dẫn đầu cả nƣớc về môi trƣờng đầu tƣ và thực tế cũng cho thấy đây là tỉnh có tốc độ phát triển mạnh trong khu vực và của cả nƣớc. Vậy chính quyền tỉnh Bình Dƣơng đã có những chính sách, biện pháp gì nhằm thu hút đầu tƣ, xây dựng môi trƣờng cạnh tranh lành mạnh, rộng mở, trong khi một số tỉnh, thành phố khác vẫn chƣa tìm ra đƣợc hƣớng đi thích hợp trong phát triển kinh tế, phù hợp với điều kiện đặc thù của địa phƣơng? Hơn nữa, sự đi lên của mỗi tỉnh, thành phố còn phụ thuộc vào khá nhiều những yếu tố chủ quan và khách quan khác nhau, vào chính quyền địa phƣơng và cả chính quyền trung ƣơng. Mỗi vùng miền, địa phƣơng đều nắm giữ những vị trí then chốt về kinh tế, chính trị xã hội, an ninh quốc phòng tạo nên sức mạnh của quốc gia.

Do vậy, bên cạnh chính sách chung cho các tỉnh, thành phố thì trung ƣơng cũng có những chính sách, quy định cụ thể cho những tỉnh, thành phố nắm giữ vị trí trọng yếu. Nhƣ vậy, trong sự phát triển chung của địa phƣơng không chỉ có mối liên hệ giữa chính quyền cấp tỉnh với hệ thống kinh tế - xã hội của tỉnh, thành phố mà đó còn là quan hệ giữa trung ƣơng với chính quyền cấp tỉnh, giữa chính quyền các tỉnh, thành phố và chính quyền cấp tỉnh với chính quyền cấp huyện, cấp xã. Tuy nhiên, khi nói về sự phát triển của tỉnh, thành phố, ngƣời ta bàn đến nhiều hơn vai trò của chính quyền cấp tỉnh. 9 Cũng cần phải khẳng định rằng, trong công cuộc đổi mới hiện nay, dù là chính quyền cấp trung ƣơng hay địa phƣơng, trong mối quan hệ giữa bộ máy chính quyền với hệ thống kinh tế - xã hội, thì cũng chỉ có vai trò trên những giới hạn nhất định.

Kinh tế thị trƣờng phát triển theo những quy luật tất yếu khách quan nhƣ quy luật giá cả, quy luật cung cầu, quy luật cạnh tranh. Vì vậy, trong cơ chế thị trƣờng đó, nếu biết vận dụng đúng những quy luật căn bản của thị trƣờng, đồng thời khắc phục những điểm yếu của nó, công cuộc đổi mới sẽ thành công. Nhà nƣớc nói chung và chính quyền cấp tỉnh nói riêng chỉ đóng vai trò là ngƣời tạo môi trƣờng thuận lợi để các chủ thể kinh tế tự do hoạt động theo khuôn khổ pháp luật mà không thể can thiệp trực tiếp vào các hoạt động kinh tế, quản lý trực tiếp các đơn vị kinh tế. Điều này cho thấy sự khác biệt, chuyển biến căn bản trong vai trò của Nhà nƣớc nói chung và chính quyền cấp tỉnh nói riêng khi đất nƣớc chuyển từ nền kinh tế bao cấp, kế hoạch hóa tập trung sang nền kinh tế thị trƣờng định hƣớng XHCN.

Kinh tế thị trƣờng luôn có tính hai mặt. Khả năng kích thích sự phát triển của cơ chế thị trƣờng là một nguyên nhân dẫn đến sự gia tăng các vi phạm pháp luật. Lợi ích của Nhà nƣớc, quyền, lợi ích hợp pháp của các doanh nghiệp, ngƣời lao động, ngƣời tiêu dùng…có thể bị xâm phạm ở nhiều mức độ khác nhau, hoặc trực tiếp hoặc gián tiếp. Buôn bán hàng nhập lậu, gian lận thƣơng mại…diễn ra ngày một phức tạp, quy mô và tinh vi hơn.

Thậm chí, một số cán bộ, công chức đã có những hành vi tiếp tay cho các đối tƣợng phạm pháp để trục lợi. Không ít doanh nghiệp đã thừa nhận có thƣơng lƣợng với cán bộ thuế để giảm thuế.