Luận án: Chế độ tài sản của vợ chồng theo Luật Hôn nhân và Gia đình Việt Nam

thi =u - a ee =a ‘ plAo DỤC A ĐÀO TẠO BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠ,. HỌC LUẬT HÀ NỘI NGUYEN Vir. tN CU —“ TÀI SAN CUA V0 CHONG HON NHÂN VA GIA BINH VIỆT NAM Chuyén nganh : Luat dan su Mã so : 5.07 fHy VIE N as ĐAI 2C LUA TÍ N | EA 624 | LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC Người hướng dan khoa học: 1. Dink Trung Tung 2.TS Hà Thị Mai Hiên HẢ NỘI - 2905 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi.

Các số liệu nêu trong luận án là trung thực. Những kết luận khoa học cua luận án chưa từng duoc ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác. TÁC GIA LUẬN ÁN Nguyễn Văn Cừ MỤC LỤC Trang MỞ ĐẦU Chương 1: NHỮNG VAN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ CHE ĐỘ TÀI SAN CUA VO CHONG 1. Khái niệm, đặc điểm, vai trò, ý nghĩa của chế độ tài sản của vợ chồng 1.

Nội dung các loại chế độ tài sản của vợ chồng es) 1. Khái quát chế độ tài sản của vợ chồng trong pháp luật Việt 37 ‘Nam qua các thời kỳ lịch sử 1. Chế độ tài sản của vợ chồng trong pháp luật hôn nhân và gia 73 -đình của một số nước trên thế giới 'Chương 2: CHẾ ĐỘ TÀI SẢN CỦA VỢ CHONG THEO LUAT HON NHAN VA GIA DINH NAM 2000 ‘Tai sản chung của vo chềng 86 ¿ ai sản riêng của vợ, zhồng Chương 3: THUC TIEN AP DUNG VA MỘT SỐ KIẾN NGHỊ HOÀN “ THIEN CHẾ ĐỘ TAI SAN CUA VO CHONG 3] Chế độ tài sản của vợ chồng trong thực tiễn xét xử + 155 32 Một số kiến nghị nhằm hoàn thiện chế độ tài sáu cls vy chồng” 177 trong Luật hôn nhân và gia đình năm 2000 KET LUẬN 198 CAC CÔNG TRINE KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BO LIÊN QUAN ĐẾN 201 LUẬN ÁN DANH MỤC TÀI .U THAM KHAO 202 BANG CHU VIET TAT TRONG LUẬN ÁN BLDS Bộ luật dân sự CNXH Chủ nghĩa xã hội DLBK Bộ luật dân sự Bắc kỳ năm 1931 DLTK Bộ luật dân sự Trung kỳ năm 1936 DLGYNK Tập dân luật Giản yếu Nam kỳ năm 1883 HDTPTANDTC Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao HN&GĐ Hôn nhân và gia đình HVLL Hoàng Việt luật lệ LGD Luật Gia đình QTHL Quốc triều hình luật TAND Tòa án nhân dân TANDTC Tòa án nhân dân tối cao XHCN Xã hội chủ nghĩa MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của việc nghiên cứu đề tài Chế độ tài sản của vợ chồng bao gồm các qui định về vấn đề sở hữu tài sản của vợ chồng; căn cứ xác lập tài sản chung và tài sản riêng của vợ, chồng; quyền và nghĩa vụ của vợ chồng đối với các loại tài sản đó; các trường hợp và nguyên tắc chia tài sản chung của vợ chồng.

Những qui định về chế độ tài san của vợ chồng trong Luật Hôn nhân va gia đình (HN&GD) và hệ thống pháp luật Việt Nam đã có từ lâu; được nhà làm luật lựa chọn, "rit tia" theo thời gian, phù hợp với sự phát triển của các điều kiện kinh tế, văn hóa, xã hội, tập quán. mà ngày càng thêm hoàn thiện. Theo hệ thống pháp luật về HN&GD của Nhà nước ta từ năm 1945 đến nay đã có nhiều qui định về chế độ tài sản của vợ chồng: Từ chế độ cộng đồng toàn san của vợ chồng theo Luật HN&GD năm 1959, đến chế độ cộng đồng tao sản của vợ chồng theo Luật HN&GD năm 1986 và 2000. Pháp luật điều chỉnh về chế độ tài sản của vợ chồng vừa mang tính khách quan, vừa thể hiện ý chí chủ quan của Nhà nước.

Kế thừa và phát triển các qui định về chế độ tài san của vợ chồng trong pháp luật Việt Nam, Luật HN&GD năm 2000 của Nhà nước ta (các điều 27, 28, 29, 30, 31, 32, 33, 95) đã qui định chế độ cộng đồng tạo sản của vợ chồng tương đối cụ thể và có nhiều điểm mới. Thực hiện và áp dụng chế độ tài sản của vợ chồng những năm qua góp phần vào sự ổn định các quan hệ HN&GĐÐ, tạo co sở pháp lý thực hiện các quyền, nghĩa vụ về tài sản của vợ chồng. Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đã đạt được của pháp luật điều chỉnh vấn đề tài sản của vợ chồng, quá trình thực hiện và áp dụng Luật HN&GD năm 2000 về chế độ tài san của vợ chồng cho thấy còn khá nhiều bất cập và vướng mắc. Mặc dù, đã có khá ahiều văn bản của các cơ quan nhà nước có thẩm quyền qui định, hướng dẫn áp dụng về chế độ tài sản của vợ chồng, nhưng do tính chất phức tạp và rất "nhay cam" từ các quan hệ HN&GD nói chung, trong đó có các tranh chấp về tài sản giữa vợ và chồng.

Thực tiễn áp dụng đã có nhiều quan điểm, nhận thức, đánh giá khác nhau, chưa có sự thống nhất từ phía các cơ quan nhà nước có thẩm quyền và cá nhân thực thi pháp luật, liên quan đến chế độ tài sản của vợ chồng. Trong báo cáo fiổng kết và hướng dẫn đường lối xét xử của ngành Tòa án hàng năm, hầu như đều có các vấn đề về xác định và nguyên tắc chia tài sản giữa vợ chồng. Điều đó cho thấy các tranh chấp về tài sản giữa vợ chồng luôn là loại việc phức tạp, thường gặp nhiều khó khăn, vướng mắc khi áp dụng, hạn chế và có nhiều bất cập trong công tác thi hành án liên quan đến chế độ tài sản của vợ chồng. Nguyên nhân có nhiều, trong đó phải kể đến một số qui định của Luật HN&GD về chế độ tài sản của vợ chồng mới chỉ dừng lại ở tính chất định khung, nguyên tắc chung; các văn bản qui định chi tiết thi hành và hướng dẫn áp dụng chế độ tài sản của vợ chồng còn thiếu, chưa cụ thể, chưa theo kịp với sự phát triển kinh tế - xã hội trong điều kiện nền kinh tế thị trường có định hướng xã hội chủ nghĩa (XHCNY.

Bing dé tai: "Chế độ tài sản cua vợ chồng theo Luật Hôn nhân và gia đình Việt Nam", luận án lam sáng tỏ những qui định của pháp luật điều chỉnh chế độ tài sản của vợ chồng; cơ sở lý luận và thực tiễn của việc qui định về chế độ tài sản của vợ chồng và chỉ rõ những nội dung (điểm) mới, hợp lý và bất hợp lý, không thống nhất, chưa cụ thể của pháp luật điều chỉnh về chế độ tài sản của vợ chồng. Từ đó, luận án có các kiến nghị xác đáng nhằm hoàn thiện chế độ tài sản của vợ chồng theo Luật HN&GD Việt Nam. Tình hình nghiên cứu đề tài Trong khoa học pháp lý từ trước đến nay, ở nước ta, chưa có một công trình nào nghiên cứu chuyên sâu về chế độ tài sản của vợ chồng. Theo thời gian, bên cạnh những văn bản hướng dẫn áp dụng Luật HN&GD, mới chỉ có một số bài viết trên các Tạp chí Luật học, Tạp chí Tòa án nhân dân (TAND), Tạp chí Nhà nước và pháp luật.

nghiên cứu, đề xuất kiến nghị một số vấn đề liên quan đến chế độ tài sản của vợ chồng. Trong các giáo trình giảng dạy luật học tại các cơ sở đào tạo luật học ở nước ta những năm qua (giáo trình Luật dân sự Việt Nam, giáo trình Luật HN&GD Việt Nam, giáo trình kỹ năng giải quyết các vụ án dân sự.) cũng mới chỉ đề cập đến một lượng kiến thức cơ bản và khái quát về chế độ tài sản của vợ chồng trong chương trình đào tạo cử nhân luật hoặc cán bộ pháp lý. Một số sách tham khảo liên quan đến chế độ tài sản của vợ chồng (Hỏi đáp về Luật HN&GD của một số tác giả như Nguyễn Thế Giai, Nguyễn Ngọc Điệp hoặc Trần Văn Sơn.) cũng mới chỉ dé cập một lượng kiến thức cơ bản, phổ thông hoặc trích đăng phụ lục các văn bản liên quan đến vấn dé HN&GD. Hàng năm, tại các cơ sở đào tạo luật học ở nước ta, đã có một số khóa luận tốt nghiệp cử nhân luật hoặc luận án cao học luật nghiên cứu về chế độ tài sản của vợ chồng (Nguyễn Văn Huyên: "Chế độ tài sản của vợ chồng theo Luật Hôn nhân và gia đình năm 1986"; Nguyễn Hồng Hải: "Xác định tài sản của vợ chồng - một số vấn dé lý luận và thực tiễn").

Song, các khóa luận và luận án này mới chỉ chủ yếu đề cập nghiên cứu một số vấn đề về chế độ tài sản của vợ chồng dựa theo các văn bản hướng dẫn áp dụng Luật HN&GD của các cơ quan nhà nước có thẩm quyền: Nội dung cơ bản của các qui định của Luật HN&GD về chế độ tai sản của vợ chồng, nguyên tắc và căn cứ xác định tài sản của vợ chồng. Đã có một số cuốn sách tham khảo: "Một số vấn đề về pháp luật dân sự Việt Nam từ thế kỷ XV đến thời kỳ Pháp thuộc" của Viện Nghiên cứu Khoa học pháp lý - Bộ Tư pháp; "Chế độ hôn sản và thừa kế trong Luật dân sự Việt Nam" của Nguyễn Mạnh Bách. có liên quan đến chế độ tài sản của vợ chồng ở góc độ lịch sử phát triển và hệ thống hóa nội dung chế độ tài sản của vợ chồng trong pháp luật Việt Nam, cho đến trước ngày Luật HN&GD năm 2000 có hiệu lực thi hành (01/01/2001). Vừa qua, tác giả cùng với thạc sĩ Ngô Thị Hường viết cuốn sách tham khảo "Một số van dé lý luận và thực tiễn về Luật Hôn nhân và gia đình năm 2000”; “Bình luận Luật Hôn nhân và gia đình năm 2000" công trình khoa học đề tài cấp Viện (Viện Nghiên cứu Khoa học pháp lý - Bộ Tư pháp) đã được nghiệm thu.

Tuy vậy, những công trình này cũng mới chỉ dừng lại ở việc giải thích nội dung các điều của Luật HN&GD năm 2000 qui định về vấn đề tài sản của vợ chồng. Luận án là một công trình khoa học đầu tiên nghiên cứu riêng và chuyên sâu về chế độ tài sản của vợ chồng một cách toàn diện, có tính hệ thống trong kho tàng khoa học pháp lý Việt Nam. Mục đích, nhiệm vụ và phạm vỉ nghiên cứu của đề tài Mục đích của đề tài là dựa trên cơ sở lý luận để nghiên cứu các qui định của luật thực định về chế độ tài sản của vợ chồng, tìm hiểu thực tiễn áp dụng luật thực định để giải quyết các tranh chấp về tài sản giữa vợ và chồng trong hoạt động xét xử của Tòa án.