Luận án tiến sĩ: Pháp luật về quyền quản lý lao động của người sử dụng lao động tại Việt Nam

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI ĐÓ THỊ DUNG Chuyên ngành — : Luật Kinh tế Mã số : 62 38 01 07 LUẬN ÁN TIEN SĨ LUẬT HOC Người hướng dẫn khoa học: 1.TS NGUYEN HỮU CHÍ 2. TS TRAN THỊ THUY LAM HÀ NỘI - 2014 LỜI CAM ĐOAN lôi xin cam đoan day là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các tài liệu, số liệu tham khảo, trích dan trình bày trong luận án là trung thực. Những kết luận khoa học của luận án chưa từng được ai công bố trong bat kỳ công trình nghiên cứu nào khác.

Tác giả luận án D6 Thị Dung DANH MỤC CÁC CHỮ VIET TAT. BLLD Bộ luật lao động. ILO Tổ chức lao động quốc tế. NLD Người lao động.

NSDLD Người sử dụng lao động Nxb Nhà xuất bản .QLLĐ Quản lý lao động. VCCI Phòng thương mại và công nghiệp Việt Nam. XHCN Xã hội chủ nghĩa MỤC LỤC Trang MỞ ĐẦU Chương 1: TỎNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU ĐÈ TÀI 1. Tình hình nghiên cứu trong nước và nước ngoài 1.

Những vấn đề đã nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án và một số nhận xét, đánh giá 21 1. Những vẫn đề cơ bản cần giải quyết trong luận án 26 Chương 2: MOT SO VAN DE LÝ LUẬN VE QUYEN QUAN LY LAO DONG VA PHAP LUAT VE QUYEN QUAN LY LAO DONG CUA NGUOI SU DUNG LAO DONG 30 2. Quyền quan lý lao động của người sử dung lao động 30 2. Pháp luật về quyền quản lý lao động của người sử dụng lao động 45 Chương 3: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT HIỆN HANH VE QUYEN QUAN LÝ LAO ĐỘNG CUA NGƯỜI SỬ DUNG LAO DONG Ở VIỆT NAM 73 3.

Thực trạng pháp luật về quyên thiết lập công cụ quản lý lao động của người sử dụng lao động 73 3. Thực trạng pháp luật về quyên tô chức, thực hiện quản lý lao động của người sử dụng lao động 91 Chương 4: HOÀN THIỆN PHAP LUẬT VE QUYEN QUAN LÝ LAO DONG CUA NGƯỜI SỬ DUNG LAO ĐỘNG Ở VIỆT NAM 128 4. Phương hướng hoàn thiện pháp luật về quyền quản lý lao động của người sử dụng lao động 128 4. Dé xuất sửa đổi, bố sung một số quy định về quyền quản lý lao động của người sử dụng lao động 135 KẾT LUẬN 150 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ ĐƯỢC CÔNG BO LIÊN QUAN DEN LUẬN AN 154 DANH MUC TAI LIEU THAM KHAO LS PHU LUC MỞ ĐẦU 1.

Tính cấp thiết của đề tài Quản lý lao động là nhu cau tất yếu khách quan của bat cứ nền sản xuất nào trong xã hội có giai cấp. Bởi vì, để đạt được mục đích cuối cùng của quá trình sản xuất, nhất thiết phải có chủ thé đứng ra chỉ đạo các hoạt động chung của con người và hướng những hoạt động chung đó theo mục đích nhất định nhằm đạt được mục tiêu đã đặt ra. Xã hội càng phát triển, trình độ phân công, tổ chức lao động càng cao thì QLLD càng quan trong. Đối với quan hệ lao động trong nên kinh tế thị trường, ở tầm vĩ mô, QLLD là quyền của nhà nước, chủ sở hữu lớn nhất trong xã hội.

Nhà nước có quyên ban hành pháp luật, tô chức thực hiện và xử lý các hành vi vi phạm của các đơn vi, tô chức, cá nhân khi tham gia quan hệ lao động. Ở tầm vi mô, trong các đơn vị sử dụng lao động, quyền QLLĐ thuộc về NSDLĐ trong khuôn khổ quy định của pháp luật. Theo đó, NSDLD có quyền thực hiện những hoạt động trực tiếp trong việc tô chức, điều khiến NLD nhăm tao ra trật tự, kỷ cương chung trong don vị, từ đó góp phan tăng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả lao động. Trên thế giới, quyền QLLĐ của NSDLD ra đời từ rất sớm và luôn được pháp luật lao động của hau hết các quốc gia chú trọng.

Bởi đó là cơ sở pháp lý cần thiết được thiết lập dành cho chủ sử dụng lao động. Với quy định của pháp luật ngày càng hợp lý cộng với trình độ QLLĐ ngày càng cao của chủ sử dụng lao động, đã tạo điều kiện quan trọng đề thúc đây mạnh mẽ sự phát triển của nhiều tập đoàn kinh tế lớn cũng như sự phát triên nhanh chóng, vượt bậc về kinh tế - xã hội của nhiều nước. Ở Việt Nam, quyền QLLĐ của NSDLĐ được quy định trong pháp luật lao động từ khi giành được chính quyền Thang Tám năm 1945 đến nay. Qua nhiều lần sửa đổi, bố sung, pháp luật về quyền QLLĐ của NSDLD ngày càng hoàn thiện va thé hiện rõ nét trong BLLĐ được Quốc hội khóa XIII kỳ hop thứ 3 thông qua ngày 18/6/2012, có hiệu lực từ ngày 1/5/2013.

Trên cơ sở kế thừa va phát triển BLLĐ năm 1994 (sửa đổi, b6 sung năm 2002, 2006, 2007), BLLĐ năm 2012 tiếp tục thể chế đường lối đổi mới của Đảng và cụ thé hóa các quy định của Hiến pháp về lao động, sử dụng lao động và QLLD theo hướng ngày càng phù hợp hơn với nền kinh tế thị trường. Tinh chất hành chính hóa quan hệ lao động thông qua sự tham gia trực tiếp của nhà nước được chuyên dần sang tính chất dân sự hóa thông qua việc bảo đảm quyền tự định đoạt của các bên, nhất là quyền tự định đoạt của NSDLD trong QLLD ở đơn vi. So với trước, quyền QLLĐ của NSDLD được mở rộng hon, cả về phạm vi (chiều rộng) và nội dung (chiều sâu). Theo đó, NSDLĐ không chỉ có toàn quyền trong việc tuyên lao động, bồ trí công việc cho NLD, quyên ban hành các văn ban để t6 chức và điều hành lao động, quyền kiểm tra, giám sát quá trình lao động của NLD, quyên khen thưởng, xử ly kỷ luật lao động đôi với NLD như trước đây, mà họ còn được quyền QLLĐ khi thuê lại lao động của đơn vi khác hoặc cho đơn vi khác thuê lại lao động của mình, quyền cho NLD thôi việc vì lý do kinh tế.

Ngoài ra, trong hầu hết các nội dung quyền QLLĐ của NSDLĐ, pháp luật chỉ quy định chung mang tính nguyên tắc, từ đó trao toàn quyền cho NSDLD được làm những gi pháp luật không cấm. Quy định này có ý nghĩa rat lớn, quyết định sự thành công trong hoạt động sản xuất kinh doanh của đơn vị. Thực hiện tốt quyền QLLD là điều kiện quan trọng dé NSDLD sử dụng hiệu quả sức lao động, duy trì trật tự, nên nếp trong đơn vi, từ đó nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm, tăng sức canh tranh và tạo được vi trí, uy tín vững mạnh trên thi trường. Tuy nhiên, hoạt động sản xuất kinh doanh của các đơn vị sử dụng lao động ở Việt Nam trong những năm gần đây đang phải đôi mặt với thực tế rất khắc nghiệt, đó là năng suất, hiệu quả lao động rất thấp, phát triển không vững mạnh, khả năng cạnh tranh trên thị trường trong nước và thế giới không cao.

Điều đó có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân. Song phải thừa nhận một cách khách quan rang, trong mối tương quan với pháp luật khác, một số quy định của pháp luật về quyền QLLD của NSDLD chưa thực sự phù hợp và thiếu tính khả thi. Ý chí của Nhà nước trong việc thiên về bảo vệ NLD đã làm hạn chế phần nào quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm của NSDLĐ trong quan hệ lao động của nền kinh tế thị trường. Bởi vậy, với tư cách là một bên của quan hệ lao động, có vai trò quan trọng trong việc tạo ra của cải vật chất cho xã hội cũng như giải quyết việc làm cho NLD, nhưng so với NLD, các quyền của NSDLĐ liên quan đến QLLD, vẫn chưa được pháp luật lao động bảo đảm trên cơ sở công bằng, hai bên cùng có lợi.

Trong khi đó, một số quy định về quyền QLLĐ của NSDLĐ được đánh giá là khá mở rộng và bảo đảm quyên tự quyết của NSDLĐ trong quá trình tuyển chọn, sử dụng, chấm dứt việc sử dụng lao động thì thực tế NSDLĐ lại có xu hướng lạm quyên. Tình trạng NSDLD phân biệt NLD về vùng miền, loại hình dao tao. đã xâm phạm đến quyên và lợi ích của NLD, gây bức xúc trong dư luận xã hội. Tinh trang NSDLĐ điều chuyên NLD làm công việc khác, chấm dứt hợp đồng lao động, sa thai NLD, trừ lương NLD một cách tùy tiện, không tuân theo quy định của pháp luật xảy ra khá pho biến, làm ảnh hưởng đến thu nhập, việc làm của NLĐ và trật tự xã hội chung.

Hơn nữa, trong bối cảnh hội nhập quốc tế hiện nay, để thực hiện phương châm đặt ra của Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ XI là "mở rộng quan hệ hợp tác với các nước, day mạnh đầu tư nước ngoài", chính sách về lao động nói chung, chính sách đối với các đơn vị sử dụng lao động nói riêng của nhà nước không ngừng đổi mới theo xu hướng chung của thế giới. Đối với các đơn vị sử dụng lao động, nhà nước không chỉ nhằm bảo đảm quyên và lợi ich hợp pháp của NSDLĐ mà còn bảo đảm cho NSDLD thực hiện quyền "QLLD đúng pháp luật, dân chủ, công băng, văn minh" (khoản 2 Điều 4 BLLĐ). Từ những lý do đó, nên mặc dù BLLD mới được sửa đôi và có hiệu lực chưa lâu, song việc nghiên cứu các van dé lý luận, đánh giá thực trạng pháp luật về quyền QLLD của NSDLĐ va đưa ra các dé xuất sửa đôi, bổ sung quy định của pháp luật về quyền QLLĐ của NSDLĐ không bao giờ là sớm và luôn cần thiết trong khoa học pháp lý. Vì thế, tôi chọn vẫn đề: "Pháp luật về quyên quản lý lao động của người sử dụng lao động ở Việt Nam" đề làm đề tài nghiên cứu luận án tiến sĩ luật học của mình.

Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu Mục đích của luận án là nhằm nghiên cứu toàn diện, sâu sắc, có hệ thống một số van dé lý luận về quyền QLLĐ của NSDLD. Trên cơ sở quan điểm về lý luận được nghiên cứu, luận án tập trung phân tích thực trạng pháp luật về quyền QLLĐ của NSDLD theo quy định của BLLD năm 2012 và các văn bản hướng dan thi hành. Thông qua việc đánh giá những điểm bất cập của pháp luật hiện hành, luận án dé xuất sửa đối, bổ sung một số quy định về quyền QLLĐ của NSDLD ở Việt Nam theo hướng phù hợp với sự phát triển của thị trường lao động trong bối cảnh hội nhập sâu rộng với quốc tế và khu vực hiện nay. Từ mục đích đặt ra như trên, luận án tập trung vào các nhiệm vụ chính sau đây: Tư nhất, tông quan về tình hình nghiên cứu liên quan đến dé tài luận án.