Luận án Tiến sĩ: Xây dựng và Hoàn thiện Pháp luật Quản lý Chất thải Nguy hại ở Việt Nam

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUAT HÀ NOI VŨ THỊ DUYÊN THUỶ XÂY DỰNG VÀ HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT QUAN LY CHAT THAI NGUY HAI O VIỆT NAM LUAN AN TIEN SY LUAT HOC Chuyén nganh: Luat kinh té Mã số: 62 38 5001 Người hướng dẫn: GS. Lê Hồng Hạnh š as | | THUVIEN TRƯƠNG ĐẠI HOC LUATHA NO! HA NOI 2009 LỜI CAM ĐOAN lôi xin cam đoan đáy là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu trong luận án là trung thực. Những kết quả khoa học của luận án chưa từng được ai công bố trong bat kỳ công trình nào khác.

TÁC GIÁ LUẬN ÁN Vii Thị Duyên Thuy MUC LUC Lời nói đầu 01 Chương 1 Những vấn đề lý luận về quản lý chất thải nguy hại và pháp luật quản lý chất thải nguy hại LJ Những vấn đề lý luận về quản lý chất thải nguy hại 09 Những van đề lý luận về pháp luật quản ly chất thải nguy 40 hại Chương 2 Thực trạng pháp luật quản lý chất thải nguy hại ở Việt Nam Thực trạng các quy định pháp luật về quản lý chất thải 78 nguy hại tại nguồn i) t2 Thực trạng các quy định pháp luật về thu gom. vận 99 chuyên chat thải nguy hại 2.3 Thực trạng các quy định pháp luật về xử lý, tiêu huỷ chất 120 thải nguy hại Chương 3 Các giải pháp xây dựng và hoàn thiện pháp luật quản lý chất thải nguy hại ở Việt Nam đại Các yêu cầu của việc xây dựng và hoàn thiện pháp luật 147 quản lý chất thải nguy hại ở Việt Nam G2 to Các giải pháp xây dựng và hoàn thiện pháp luật quản lý 155 chất thải nguy hại ở Việt Nam i<ét luận 199 Những công trình khoa học liên quan đến luận án đã 201 được công bố Danh mục tài liệu tham khảo 202 Phụ lục 212 NHUNG TU VIET TAT TRONG LUẠN ÁN NHUNG TU VIET TAT BANG TIENG VIET CTNH Chat thai nguy hai DTM Danh giá tac động môi trường TN&MT Tài nguyên và Môi trường UBND Ủy ban nhân dân NHỮNG TỪ VIET TAT BẰNG TIENG ANH EU Liên minh Châu Âu (European Union) OECD Tổ chức hợp tác và phát triển kinh tế (Organization for Economic Cooperation and Development) PCB Tên một loại chất ô nhiễm hữu cơ khó phân huỷ (Polychlorinated Biphenyls) POP Chat 6 nhiễm hữu cơ khó phân huỷ (Persistant Organic Pollutants) RCRA Luật Bảo tồn và phục hồi tài nguyên (Resource Conservation and Recovery Act) UNEP Chương trình môi trường của Liên Hợp Quốc (United Nations Environmental Programme) LỜI NÓI ĐẦU 1. TÍNH CÁP THIẾT CỦA VIỆC NGHIÊN CỨU ĐÈ TÀI Ô nhiễm môi trường là thách thức lớn không chỉ đối với Việt Nam mà của toàn thé giới. Nguyên nhân cơ bản dẫn đến tình trạng này là do chất gây ô nhiễm từ các loại chất thải, đặc biệt là CTNH phát sinh trong quá trình tiến hành các hoạt động phát triển của con người.

Tại Việt Nam, theo Báo cáo hiện trạng môi trường Việt Nam năm 2005 của Bộ TN&MT thì CTNH, đặc biệt và chủ yếu là chất thải rắn nguy hại đang phát sinh rất đa dạng với số lượng không ngừng gia tăng theo tốc độ phát triển công nghiệp cũng như mức độ gia tăng dân số. Tống lượng chất thải răn nguy hại phát sinh trên địa bàn cả nước vào khoảng 275. Với tốc độ tăng trưởng công nghiệp như hiện nay, con số này được dự báo sẽ là hon | triệu tấn vào năm 2010 [70, tr. CTNH phát sinh chủ yếu ở các vùng kinh tế phát triển, các thành phó lớn (điển hình là vùng Đông Nam Bộ) và từ các nguồn khác nhau như từ các hoạt động công nghiệp, nông nghiệp, y tế, sinh hoạt.

Thách thức này càng trở nên lớn lao, không dễ giải quyết khi hiện tại, việc thu gom và xử lý CTNH trên địa bàn cả nước vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu phát triển và thực tế đó vẫn là nguyên nhân chính gây ra ô nhiễm môi trường không khí, nước, ảnh hưởng xấu đến môi trường cảnh quan đô thị, sức khoẻ cộng đồng. Điều này càng trở nên nan giải hơn khi Việt Nam đang bước vào tiến trình đây mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, khi các hoạt động phát triển sẽ diễn ra mạnh mẽ hơn và kéo theo số lượng khổng 16 các CTNH. Nghị quyết của Bộ Chính trị số 41/2004/NQ/TW ngày 15 tháng 11 năm 2004 về bảo vệ môi trường trong thời kỳ đây mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước đã xác định rõ: “Bảo vệ môi trường là vấn đề sống còn của nhân loại; là nhân tô bảo đảm sức khoẻ và chất lượng cuộc sống của nhân dân, góp phan quan trọng vào việc phát triển kinh tế xã hội, ổn định chính trị, an ninh quốc gia và thúc day hội nhập kinh tế quốc tế của nước ta”. Nhận thức rõ điều đó, trong những năm gần đây, Đảng và Nhà nước ta đã chú trọng đến vấn đề bảo I2 vệ môi trường trong tiến trình phát triển kinh tế, xã hội.

Hệ thống pháp luật về bảo vệ môi trường nói chung và pháp luật về quản lý CTNH nói riêng đã từng bước được xây dựng đáp ứng yêu cầu đó. Tuy vậy, cơ sở pháp lý cho các hoạt động quản lý CTNH ở nước ta vẫn còn nhiều thiếu hụt, bất cập, chưa đáp ứng được các đòi hỏi mà thực tiễn đang và sẽ đặt ra trong tiến trình phát triển bền vững đất nước. Việc nghiên cứu, đánh giá một cách hệ thống và toàn diện các quy định pháp luật về quản lý CTNH cũng như thực trạng quản lý CTNH băng pháp luật, từ đó dé ra những giải pháp cụ thể nhằm xây dựng, hoàn thiện và nâng cao hiệu quả áp dụng của chúng là yêu cầu cấp thiết đối với bảo vệ môi trường và phát triển bền vững. Chính vì ly do nay mà tôi đã chọn đề tài “Xây dung và hoàn thiện pháp luật quan lý chất thải nguy hại ở Việt Nam” làm luận án tiễn sỹ luật học của mình.

TINH HÌNH NGHIÊN CỨU DE TÀI Trên thế giới, đã có một số công trình nghiên cứu về quản lý CTNH được công bố. Nghiên cứu tông thé các van dé chung về quản lý CTNH có thé kế đến cuốn “Quan lý chất thải nguy hai” (Hazardous Waste Management) của nhóm tác giả Michee. La Grega, Philup. Evans do nhà xuất ban Mc.

Graw ấn hành năm 1994. Ngoài ra còn có một số công trình nghiên cứu về cơ sở kinh tế và chính trị cho việc xây dựng khung pháp luật quản lý CTNH như chuyên khảo “Quy định về các chất độc hại và chất thải nguy hai” (The regulation of toxic substances and hazardous wastes) của Cellia Campel — Mohn, Jan G.Laitos và John S. Applegate, nhà xuất bản Thomson West. Tại Việt Nam, việc nghiên cứu pháp luật quản lý CTNH cũng đã được tiến hành, song chỉ là những nghiên cứu đơn lẻ, lồng ghép trong các nội dung khác mà chưa được công trình khoa học nao nghiên cứu một cách hệ thống.

Dé cập chung về quan lý CTNH, có thé kể đến cuốn “Quản lý chất thải nguy hạt" của tác giả Nguyễn Đức Khién - Nhà xuất bản Xây dung Hà nội 2003: “Giáo trình quản ly chất thải nguy hại" của Đại học quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh — Nhà xuất ban Xây dung năm 2006. Trong các công trình này, pháp luật quản lý CTNH chỉ được đề cập sơ lược dưới góc độ là cơ sở pháp ly cho các hoạt động quản ly CTNH. Năm 2004, Luận văn thạc sỹ của Nguyễn Hoà Binh với đề tài: “Điều tra, đánh giá tình hình quản lý chất thai rắn nguy hại của Việt Nam và dé xuất một số giải pháp quan lý có hiệu qua” đã tập trung đánh giá hiện trang quản ly chất thải ran nguy hại. Trong công trình nghiên cứu nay, tác giả có đề cập đôi chút đến yêu cầu hoàn thiện pháp luật quản lý chất thải răn nguy hại, song khá mờ nhạt và chỉ với tư cách là một trong số rất nhiều giải pháp cần thực hiện để quản lý hiệu quả chat thải ran nguy hại ở nước ta.

Các công trình nghiên cứu chuyên sâu về quản lý CTNH từ góc độ pháp lý thì không nhiều. Bên cạnh một số khoá luận tốt nghiệp của các sinh viên Trường Dai học Luật Hà Nội và Trường Đại học Luật Thành phố Hồ Chí Minh, một số nhà khoa học đã có những bài viết đăng trên các tạp chí chuyên ngành, nhưng những bài viết này mới chỉ dừng lại ở việc đánh giá hay gợi mở một vài khía cạnh của pháp luật quản lý CTNH. Có thể kế đến một số bài viết về vấn dé này như: Bài viết của tác giả Nguyễn Hoà Bình đăng trên tạp chí Bảo vệ môi trường năm 2000 và 2002 của Cục Môi trường “Một số công việc cần triển khai thực hiện quy chế quản lý chất thải nguy hại ở Việt Nam”; “Thực hiện Công ước Basel về kiểm soát vận chuyền xuyên biên giới chất thải nguy hai”; bài viết của tác giả Lê Kim Nguyệt “Một cơ chế phù hợp cho quản ly chất thải nguy hại ở Việt Nam" đăng trên Tap chí Nghiên cứu lập pháp tháng 11 năm 2002; bài viết của TS. Nguyễn Văn Phương với tiêu đề “Khái niệm chất thải và quy định về xuất, nhập khẩu chất thải của Cộng hoà liên bang Đức ” trong cuỗn “Bảo vệ môi trường và phát triển bên vững” do nhà xuất bản Khoa học và Kỹ thuật ấn hành năm 2008.

Mới đây, Đề tài nghiên cứu khoa học cấp trường mã số LH-08- 16/DHL của Trường Đại học Luật Hà Nội “Hoàn thiện pháp luật về quản lý chất thai” năm 2008 cũng đề cập van đề hoàn thiện pháp luật quản lý CTNH ở Việt Nam, nhưng đó chỉ là một nội dung nhỏ trong mỗi quan hệ tổng thể với các nội dung khác của pháp luật quản lý chất thải. Nói cách khác, các công trình nghiên cứu pháp luật quản lý CTNH đã công bố ở Việt Nam trong thời gian qua không nhiều và chi dé cập một hoặc một vai nội dung pháp lý của quản lý CTNH. Ở tầm luận án tiến sỹ. chưa có một luận án nào nghiên cứu chuyên sâu về pháp luật quản lý CTNH.

Từ cái nhìn bao quát đó có thể khăng định: cho đến nay, chưa có công trình nào đi sâu nghiên cứu một cách toàn diện các van dé lý luận va thực tiễn về quản lý CTNH bang pháp luật cùng những giải pháp xây dựng và hoàn thiện pháp luật quản lý CTNH. Do vậy, đây là công trình đầu tiên nghiên cứu pháp luật quản lý CTNH ở nước ta với cấp độ luận án tiến sỹ Luật học.