Luận án tiến sĩ pháp luật bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất nông nghiệp tại Việt Nam - Phạm Thu Thủy

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI PHẠM THU THỦY PHÁP LUẬT VỀ BổI THƯỜNG KHI NHÀ NƯỨC THU HỒI DAT NONG NGHIEP 0 VIỆT NAM LUAN AN TIEN Si LUAT HOC HÀ NỘI - 2014 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI PHẠM THU THỦY PHÁP LUẬT VỀ BổI THƯỜNG KHI NHÀ NƯỨC THU HỒI DAT NONG NGHIEP 0 VIỆT NAM Chuyên ngành — : Luật Kinh tế Mã số : 62.07 LUAN AN TIEN Si LUAT HOC Người hướng dẫn khoa học: 1. NGUYEN QUANG TUYEN 2. PHAM HUU NGHI HÀ NỘI - 2014 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các kết quả số liệu nêu trong luận án là trung thực, có nguôn gốc rõ ràng, chính xác của các cơ quan chức năng đã công bố.

Những kết luận khoa học của luận án là mới và chưa có tác giả công bố trong bắt cứ công trình khoa học nào. Tác giả luận án Phạm Thu Thủy MỤC LỤC MỞ ĐẦU TONG QUAN TINH HINH NGHIEN CUU DE TAI LUAN AN Chuong 1: NHUNG VAN DE LY LUAN VE BOI THUONG KHI NHA NUOC THU HOI DAT NONG NGHIEP VA PHAP LUAT VE BOI THUONG KHI NHÀ NƯỚC THU HÒI ĐÁT NÔNG NGHIỆP Ở VIỆT NAM 1. Lý luận về thu hồi đất nông nghiệp 1. Khái niệm, đặc điểm của đất nông nghiệp 1.

Khái niệm thu hồi đất nông nghiệp 1. Nhu cầu cần thiết khách quan của việc thu hồi đất nông nghiệp cho quá trình công nghiệp hóa hiện đại hóa đất nước 1. Lý luận về bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất nông nghiệp 1. Luận giải thuật ngữ “bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất” 1.

Khái niệm bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất nông nghiệp 1. Khái niệm hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất nông nghiệp 1. Cơ sở lý luận của việc bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất nông nghiệp 1. Lý luận về pháp luật bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất nông nghiệp 1.

Sự cần thiết khách quan của pháp luật điều chỉnh về bồi thường khi Nhà nước thu hỗồi đất nông nghiệp 1. Khái niệm, đặc điểm và các yếu tô chi phối tới pháp luật về bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất nông nghiệp 1. Cơ cầu pháp luật điều chỉnh về bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất nông nghiệp 1. Lược sử hình thành và phát triển pháp luật về bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất nông nghiệp 1.

Giai đoạn trước khi ban hành Luật Đất đai năm 1993 1. Giai đoạn từ khi ban hành Luật Đắt đai năm 1993 đến trước khi ban hành Luật Đắt đai năm 2003 1. Giai đoạn từ khi có Luật Đất đai năm 2003 đến nay 1. Kinh nghiệm và thực tiễn pháp lý của một số nước trên thế giới về bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất nông nghiệp và những gợi mớ cho Việt Nam 1.

Kinh nghiệm của Trung Quốc 1. Kinh nghiệm của Hàn Quốc 1. Kinh nghiệm của Singapore 1. Một số gợi mở cho Việt Nam trong quá trình xây dựng và hoàn thiện pháp luật về bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất nông nghiệp Trang 22 22 22 27 30 31 31 35 38 40 43 43 46 50 54 54 55 58 61 61 63 66 Chương 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VE BOI THUONG KHI NHÀ NƯỚC THU HÒI ĐÁT NÔNG NGHIỆP Ở VIỆT NAM 2.

Nội dung pháp luật về bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất nông nghiệp 2. Các quy định về nguyên tắc bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất nông nghiệp 2. Các quy định về điều kiện bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất nông nghiệp 2. Các quy định cụ thé về bồi thường đất và bồi thường tài sản khi Nhà nước thu hồi đất nông nghiệp 2.

Các quy định về hỗ trợ cho người có đất nông nghiệp bị thu hồi 2. Các quy định về trình tự, thủ tục thu hồi đất và bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất nông nghiệp 2. Nội dung các quy định pháp luật về giải quyết khiếu nại, tổ cáo về bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất nông nghiệp 2. Một số vấn đề đặt ra từ thực tiễn thi hành pháp luật về thu hồi và bồi thường đối với đất nông nghiệp Chương 3: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VÀ NÂNG CAO HIEU QUA THUC THI PHAP LUAT VE BOI THUONG KHI NHA NUOC THU HOI DAT NONG NGHIEP O VIET NAM 3.

Định hướng hoàn thiện pháp luật về bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất nông nghiệp ớ Việt Nam 3. Giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật về bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất nông nghiệp ở Việt Nam 3. Nhóm giải pháp hoàn thiện các quy định pháp luật về bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất nông nghiệp 3. Nhóm giải pháp hoàn thiện các quy định pháp luật về hỗ trợ và giải quyết việc làm cho người nông dân khi Nhà nước thu hồi đất nông nghiệp 3.

Nhóm giải pháp nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật về bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất nông nghiệp KÉT LUẬN DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐÉN LUẬN ÁN ĐÃ ĐƯỢC CÔNG BÓ DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 72 72 72 81 88 97 102 111 114 124 124 129 130 144 151 160 164 165 DANH MUC CAC TU VIET TAT CNH - HDH : Công nghiệp hóa, hiện đại hóa CT : Chinh tri GCNQSDĐ : Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất GPMB : Giải phóng mặt bằng KT : Kinh té LDD : Luat Dat dai SDD : Sử dụng đất TLSX : Tư liệu sản xuất THD : Thu hồi đất UBND : Ủy ban nhân dân XH : Xã hội MỞ ĐÀU 1. Tính cấp thiết của đề tài Việt Nam là một nước có nghề trồng lúa nước truyền thông với khoảng 70% dân số là nông dân. Đất nông nghiệp là tư liệu sản xuất đặc biệt không gì có thể thay thế được trong sản xuất nông, lâm nghiệp. Trong thế giới hiện đại, vấn đề an ninh lương thực đang là một trong những thách thức mang tính toàn cầu.

An ninh lương thực gắn liền với đất nông nghiệp. Vì vậy, việc bảo vệ chặt chẽ đất nông nghiệp là vấn đề có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Tuy nhiên, trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, nhu cầu khách quan đặt ra là phải chuyền một tỉ lệ đất nông nghiệp thích hợp sang đất xây dựng các khu công nghiệp, khu kinh tế, khu đô thị mới và xây dựng cơ sở hạ tằng,.phục vụ sự nghiệp phát triển đất nước. Để giải quyết yêu cầu này, Nhà nước thực hiện thu hồi đất của người sử dụng đất nông nghiệp.

Thu hồi đất không đơn giản chỉ là việc làm chấm dứt quyền sử dụng đất của tô chức, hộ gia đình, cá nhân đối với một diện tích đất nông nghiệp nhất định. Hành động này đề lại những hậu quả về kinh tế - xã hội cần kịp thời giải quyết nhằm duy trì sự ổn định chính trị, xã hội. Thực tế cho thấy đây là công việc khó khăn, phức tạp và thường phát sinh tranh chấp, khiếu kiện về đất đai gay gắt, nóng bỏng. Bởi lẽ, nó “đụng chạm” trực tiếp đến những lợi ích thiết thực không chỉ của người sử dụng đất mà còn của Nhà nước, của xã hội và lợi ích của các doanh nghiệp, chủ đầu tư.

Chỉ khi nào Nhà nước giải quyết hài hòa lợi ích của các chu thé này thì việc thu hồi đất mới không tiềm ẩn nguy cơ khiếu kiện, tranh chấp kéo dài gây mắt ồn định chính trị - xã hội. Dẫu vậy, không phải trong bất kỳ trường hợp thu hồi đất nào, Nhà nước, người sử dụng đất và các nhà đầu tư cũng tìm được “tiếng nói” đồng thuận; bởi lẽ, người bị thu hồi đất chịu ảnh hưởng nặng nề nhất từ việc thu hồi đất nông nghiệp, họ là người bị mất đất sản xuất nông nghiệp - mắt tư liệu sản xuất quan trọng nhất, trở thành người thất nghiệp và đời sống gia đình rơi vào hoàn cảnh khó khăn, v. Hơn nữa, thu hồi đất nông nghiệp còn đặt ra thách thức mà xã hội phải giải quyết, đó là việc giảm sút diện tích đất nông nghiệp sẽ ảnh hưởng lớn đến an ninh lương thực quốc gia, làm giảm sản lượng gạo xuất khẩu hàng năm. Nhận thức được những thách thức do việc thu hồi đất nông nghiệp gây ra cho sự phát triển bền vững của đất nước, Đảng và Nhà nước ta đã có nhiều quan điểm, đường lối, chính sách và ban hành pháp luật về bồi thường khi thu hồi đất nông nghiệp nhằm giải quyết hài hòa lợi ích của người sử dụng đất, lợi ích của xã hội và lợi ích của nhà đầu tư.

Mặc dù vậy, thực tế thi hành pháp luật đất đai nói chung và thi hành các quy định về bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất nói riêng vẫn bộc lộ những hạn chế, thiếu sót. Theo đánh giá của Thanh tra Chính phủ, khiếu kiện liên quan đến bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất vẫn chiếm khoảng 70% tổng số các vụ việc khiếu kiện về đất đai. Điều này có nguyên nhân từ hệ thống pháp luật về thu hồi đất và bồi thường có những nội dung còn chưa phù hợp với thực tiễn, như các quy định về giá đất bồi thường; quy định về cơ chế thu hồi đất sử dụng vào mục đích kinh tế; quy định về thời điểm xác định giá bồi thường, hỗ trợ và tái định cư v. Để khắc phục những hạn chế này, cần có sự đánh giá một cách toàn diện cả về lý luận và thực tiễn thực trạng pháp luật về bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất nông nghiệp để đưa ra các giải pháp hoàn thiện.

Điều này lại càng có ý nghĩa trong bối cảnh các quy định về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất nói chung và thu hồi đất nông nghiệp nói riêng vừa được sửa đổi, bổ sung theo quy định của Luật Đất đai năm 2013 sẽ có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01/07/2014. Với ý nghĩa đó, tôi lựa chọn đề tài: “Pháp luật về bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất nông nghiệp ở Việt Nam” làm luận án tiến sĩ luật học. Mục đích nghiên cứu và nhiệm vụ của luận án 2. Mục đích nghiên cứu Mục đích nghiên cứu đề tài: “Pháp luật về bôi thường khi Nhà nước thu hồi đất nông nghiệp ở Việt Nam” là tạo ra một công trình nghiên cứu lý luận và thực tiễn cấp tiến sĩ, có tính hệ thống về những cơ sở pháp lý của việc Nhà nước bồi thường khi thu hồi đất nông nghiệp.