Luận án tiến sĩ: Nội luật hóa Công ước chống tra tấn vào lấy lời khai, hỏi cung bị can trong BLTTHS Việt Nam - Trịnh Duy Thuyên

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT TP. HỒ CHÍ MINH TRỊNH DUY THUYÊN NỘI LUẬT HÓA QUY ĐỊNH CỦA CÔNG ƯỚC LIÊN HỢP QUỐC VỀ CHỐNG TRA TẤN ĐỐI VỚI LẤY LỜI KHAI, HỎI CUNG BỊ CAN TRONG BỘ LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC TP. HỔ CHÍ MINH NĂM 2021 luan an BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT TP. HỒ CHÍ MINH TRỊNH DUY THUYÊN NỘI LUẬT HÓA QUY ĐỊNH CỦA CÔNG ƯỚC LIÊN HỢP QUỐC VỀ CHỐNG TRA TẤN ĐỐI VỚI LẤY LỜI KHAI, HỎI CUNG BỊ CAN TRONG BỘ LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM CHUYÊN NGÀNH LUẬT HÌNH SỰ VÀ TỐ TỤNG HÌNH SỰ MÃ SỐ: 9.04 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC PGS.

NGUYỄN THỊ PHƯƠNG HOA TP. HỒ CHÍ MINH NĂM 2021 luan an LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các thông tin nêu trong luận án là trung thực. Các trích dẫn trong luận án đều được chú thích đầy đủ và chính xác.

Các kết quả nghiên cứu luận án chưa được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác Tác giả luận án Trịnh Duy Thuyên luan an DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT 1. BLTTHS: Bộ luật tố tụng hình sự. BLHS : Bộ luật hình sự. CAT : Công ước Chống tra tấn và các hình thức trừng phạt hay đối xử tàn ác, vô nhân đạo hoặc hạ nhục con người 1984.

CTOC : Công ước chống tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia. CQĐT : Cơ quan điều tra. CHLB : Cộng hòa liên bang 7. ĐTV : Điều Tra viên.

ĐƯQT : Điều ước quốc tế. HCBC : Hỏi cung bị can. KSV : Kiểm sát viên. LLK : Lấy lời khai.

PACE : Luật Cảnh sát và chứng cứ hình sự 1984. VAHS : Vụ án hình sự 14. VKSND : Viện kiểm sát nhân dân. luan an MỤC LỤC Trang PHẦN MỞ ĐẦU.

01 TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU CỦA LUẬN ÁN………….…… 06 Chương 1: Lý luận về nội luật hóa quy định của Công ước Liên hợp quốc về chống tra tấn đối với lấy lời khai, hỏi cung bị can trong Bộ luật tố tụng hình sự Việt Nam……………………….1 Khái niệm, đặc điểm của tra tấn……….1 Khái niệm, đặc điểm của tra tấn trong các văn kiện quốc tế và nghiên cứu nước ngoài……………………………………………….2 Khái niệm, đặc điểm của tra tấn theo quan điểm các nhà nghiên cứu Việt Nam………………………………………………………….2 Khái niệm, đặc điểm của lấy lời khai, hỏi cung bị can…………………….1 Khái niệm, đặc điểm lấy lời khai…….2 Khái niệm, đặc điểm hỏi cung bị can…………………….3 Khái niệm, nguyên tắc và ý nghĩa nội luật hóa quy định của Công ước Liên hợp quốc về chống tra tấn đối với lấy lời khai, hỏi cung bị can trong Bộ luật tố tụng hình sự Việt Nam………………………………….1 Khái niệm nội luật hóa quy định của Công ước Liên hợp quốc về chống tra tấn đối với lấy lời khai, hỏi cung bị can trong Bộ luật tố tụng hình sự Việt Nam……………….2 Nguyên tắc nội luật hóa quy định của Công ước Liên hợp quốc về chống tra tấn đối với lấy lời khai, hỏi cung bị can trong Bộ luật tố tụng hình sự Việt Nam.3 Ý nghĩa nội luật hóa quy định của Công ước Liên hợp quốc về chống tra tấn đối với lấy lời khai, hỏi cung bị can trong Bộ luật tố tụng hình sự Việt Nam 44 Chương 2: Đánh giá quy định về lấy lời khai, hỏi cung bị can trong Bộ tố tụng hình sự Việt Nam so với quy định của Công ước Liên hợp quốc về chống tra tấn …………………….1 Quy định của Công ước Liên hợp quốc về chống tra tấn về nghĩa vụ của quốc gia thành viên phòng ngừa tra tấn có liên quan đến lấy lời khai, hỏi cung bị can………………………………….2 Những kết quả đạt được trong quy định của Bộ luật tố tụng hình sự Việt Nam về lấy lời khai, hỏi cung bị can so với Công ước Liên hợp quốc về chống tra tấn……………………….3 Những hạn chế trong quy định của Bộ luật tố tụng hình sự Việt Nam về lấy lời khai, hỏi cung bị can so với Công ước Liên Hợp quốc về Chống tra tấn……………………………………….… 63 Chương 3: Đánh giá thực tiễn áp dụng quy định phòng ngừa tra tấn đối với lấy lời khai, hỏi cung bị can trong Bộ luật tố tụng hình sự Việt Nam so với quy định của Công ước Liên hợp quốc về chống tra tấn…………….1 Những kết quả đạt được trong thực tiễn phòng ngừa tra tấn của Bộ luật tố tụng hình sự Việt Nam trên cơ sở quy định của Công ước Liên hợp quốc về chống tra tấn…………………………………….2 Những hạn chế trong thực tiễn áp dụng quy định phòng ngừa tra tấn đối với lấy lời khai, hỏi cung bị can trong Bộ luật tố tụng hình sự Việt Nam trên cơ sở quy định của Công ước Liên hợp quốc về chống tra tấn……………….1 Hạn chế trong thực tiễn áp dụng quy định phòng ngừa tra tấn đối với lấy lời khai, hỏi cung bị can trong bộ luật tố tụng hình sự Việt Nam trên cơ sở nghĩa vụ thứ nhất của Công ước Liên Hợp quốc về chống tra tấn. Hạn chế trong thực tiễn áp dụng quy định phòng ngừa tra tấn đối với lấy lời khai, hỏi cung bị can trong bộ luật tố tụng hình sự Việt Nam trên cơ sở quy định nghĩa vụ thứ ba của Công ước Liên Hợp quốc về chống tra tấn……… 96 3. Hạn chế trong thực tiễn áp dụng quy định phòng ngừa tra tấn đối với lấy lời khai, hỏi cung bị can trong bộ luật tố tụng hình sự Việt Nam trên cơ sở nghĩa vụ thứ tư của Công ước Liên Hợp quốc về chống tra tấn. Hạn chế trong thực tiễn áp dụng quy định phòng ngừa tra tấn đối với lấy lời khai, hỏi cung bị can trong bộ luật tố tụng hình sự Việt Nam trên cơ sở nghĩa vụ thứ năm của Công ước Liên Hợp quốc về chống tra tấn.

Hạn chế trong thực tiễn áp dụng quy định phòng ngừa tra tấn đối với lấy lời khai, hỏi cung bị can trong bộ luật tố tụng hình sự Việt Nam trên cơ sở nghĩa vụ thứ sáu của Công ước Liên Hợp quốc về chống tra tấn. 100 Chương 4: Kinh nghiệm lập pháp nước ngoài về nội luật hóa quy định của Công ước Liên hợp quốc về chống tra tấn đối với lấy lời khai, hỏi cung bị can.1 Cơ sở lựa chọn pháp luật tố tụng hình sự một số quốc gia đã tham gia Công ước Liên Hợp quốc về chống tra tấn để nghiên cứu học tập kinh nghiệm.2 Kinh nghiệm nước ngoài trong việc nội luật hóa quy định Công ước Liên hợp quốc về chống tra tấn đối với lấy lời khai, hỏi cung bị can.Liên Bang Nga.Cộng Hòa Liên bang Đức. Vương quốc Anh .3 Kinh nghiệm lập pháp cho Việt Nam về phòng ngừa tra tấn. 120 Chương 5 : Kiến nghị về nội luật hóa quy định của Công ước Liên Hợp quốc về chống tra tấn đối với quy định lấy lời khai, hỏi cung bị can trong Bộ luật tố tụng hình sự Việt Nam……………………………………….1 Cơ sở kiến nghị nội luật hóa quy định của Công ước Liên Hợp quốc về chống tra tấn đối với quy định về lấy lời khai, hỏi cung bị can trong Bộ luật tố tụng hình sự Việt Nam……………………………………………… 123 5.

Một số kiến nghị nội luật hóa quy định của Công ước liên hợp quốc về chống tra tấn đối với lấy lời khai, hỏi cung bị can trong Bộ luật tố tụng hình sự Việt Nam……………………………………. Kiến nghị để bảo đảm thực hiện nghĩa vụ thứ nhất, nghĩa vụ thứ ba, nghĩa vụ thứ năm, nghĩa vụ thứ sáu………….2 Kiến nghị để bảo đảm thực hiện nghĩa vụ thứ tư……………………. 138 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC luan an 1 PHẦN MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Ngày 28/11/2014, Quốc hội khóa XIII, kỳ họp thứ 8 đã thông qua Nghị quyết số 83/2014/QH13 phê chuẩn Công ước Liên Hợp quốc về chống tra tấn và các hình thức trừng phạt hay đối xử tàn ác, vô nhân đạo hoặc hạ thấp nhân phẩm1 (Công ước Liên Hợp quốc về chống tra tấn).

Đây là một trong những ĐƯQT đa phương quan trọng về quyền con người, thể hiện ý chí của nhân loại yêu chuộng hòa bình, mong muốn sớm loại bỏ các hành vi tra tấn, đối xử tàn bạo, vô nhân đạo ra khỏi đời sống xã hội. Sự kiện này, có ý nghĩa quan trọng đối với hoạt động bảo vệ nhân quyền, thể hiện chính sách nhân đạo của Đảng và Nhà nước Việt Nam. Qua đó, góp phần triển khai, thi hành có hiệu quả Hiến pháp năm 2013 về bảo đảm quyền con người, quyền công dân. Đồng thời đây là bước đi cụ thể trong quá trình chủ động hội nhập quốc tế, khẳng định Việt Nam là thành viên tích cực và có trách nhiệm với cộng đồng quốc tế.

Khoản 1, Điều 2 Công ước Liên Hợp quốc về chống tra tấn quy định “mỗi quốc gia thành viên phải thực hiện các biện pháp cụ thể về lập pháp, hành pháp, tư pháp hoặc các biện pháp hiệu quả khác nhằm phòng ngừa mọi hành vi tra tấn trên bất cứ khu vực lãnh thổ nào thuộc quyền tài phán của mình.”2 Căn cứ vào tình hình thực tế, Việt Nam nội luật hoá các quy định của Công ước Liên Hợp quốc về chống tra tấn vào hệ thống pháp luật quốc gia (trong đó có BLTTHS), để tổ chức triển khai thực hiện, phòng ngừa tra tấn, đặc biệt là khi tiến hành các hoạt động tố tụng như: bắt, tạm giữ, ghi lời khai, hỏi cung, giam giữ. Thực tiễn cho thấy, tra tấn có khả năng xảy ra trong môi trường khép kín, giữa một bên là đại diện quyền lực cơ quan nhà nước cần thu thập thông tin với một bên đang bị nghi ngờ đã thực hiện hành vi phạm tội. Do đó, LLK, HCBC ở giai đoạn điều tra, là những hoạt động có khả năng xảy ra tra tấn, khi cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng thu thập chứng cứ. Đánh giá các quy định của Công ước Liên Hợp quốc về chống tra tấn đối với quy định LLK, HCBC trong BLTTHS năm 2015.

Tác giả 1 Vào ngày 07/11/2013, Việt Nam đã ký Công ước Liên Hợp quốc về chống tra tấn và các hình thức trừng phạt hay đối xử tàn ác, vô nhân đạo hoặc hạ nhục nhân phẩm. Sau khi được Quốc hội phê chuẩn, ngày 05/2/2015, Việt Nam nộp văn kiện phê chuẩn cho Tổng thư ký Liên Hợp quốc và chính thức trở là thành viên của Công ước này. 2 Article 2, Convention against Torture “1. Each State Party shall take effective legislative, administrative, judicial or other measures to prevent acts of torture in any territory under its jurisdiction”.

luan an 2 nhận thấy, bên cạnh những điểm tương đồng, thì vẫn còn một số điểm hạn chế chưa phù hợp để phòng ngừa tra tấn.