Luận án tiến sĩ Luật học về phòng ngừa tội cướp giật tài sản trên địa bàn TP.HCM giai đoạn 2008-2017

Tính cấp thiết của đề tài Trong những năm gần đây, tình hình phạm pháp hình sự trên địa bàn TP.HCM có những diễn biến hết sức phức tạp và có chiều hướng gia tăng, cơ cấu các loại tội phạm có sự thay đổi theo hướng chuyển dịch sang các loại tội có tính chất nghiêm trọng như tội giết người, cướp tài sản, CGTS, cố ý gây thương tích… trong đó tội CGTS ngày càng chiếm tỷ lệ lớn trong cơ cấu tội phạm nói chung và có xu hướng trẻ hóa về độ tuổi. Theo số liệu thống kê của VKSND các cấp, từ năm 2008 đến năm 2017 số vụ án CGTS được đưa ra xét xử sơ thẩm trên địa bàn TP.714 bị cáo, chỉ xếp sau tội trộm cắp tài sản trong nhóm các tội xâm phạm sở hữu có tính chất chiếm đoạt và là địa phương có số vụ và số bị cáo phạm tội CGTS được đưa ra xét xử cao nhất trong 6 tỉnh thành Đông Nam Bộ (xem bảng 3. Tuy nhiên đây mới chỉ là các con số được các cơ quan chức năng đưa vào thống kê tội phạm, thực tế còn một phần tội CGTS vì nhiều lý do khác nhau đã không bị phát hiện, xử lý mà đó chính là phần ẩn của tình hình tội này. Điều đó cho thấy tình hình tội CGTS trên địa bàn TP.HCM vẫn còn diễn biến rất phức tạp, tính chất mức độ nguy hiểm ngày càng cao, đặc biệt xuất hiện các băng nhóm CGTS gồm những đối tượng lưu manh chuyên nghiệp, có tiền án, tiền sự, nghiện hút ma túy liên tục gây án trên nhiều tuyến, địa bàn trọng điểm chỉ trong một thời gian ngắn với các phương thức, thủ đoạn hết sức manh động, táo bạo, trắng trợn và liều lĩnh.

Hậu quả do tội CGTS gây ra cho xã hội là rất nghiêm trọng, không chỉ gây thiệt hại về tài sản mà nhiều trường hợp khi bị phát hiện, truy đuổi các đối tượng cướp giật dùng cả hung khí tấn công, chống trả quyết liệt gây hậu quả chết người một cách thương tâm. Điều này đã tạo tâm lý hoang mang, bất an, lo lắng, gây mất niềm tin ở quần chúng nhân dân vào các cơ quan bảo vệ pháp luật, ảnh hưởng xấu đến hình ảnh văn minh, hiện đại, nghĩa tình mà Đảng, chính quyền và nhân dân Thành phố đang quyết tâm xây dựng. Trước sự “lộng hành” của nạn CGTS, Đảng bộ và chính quyền các cấp Thành phố đã quan tâm chỉ đạo các ban, ngành, đoàn thể, tổ chức xã hội tiến hành triển khai thực hiện nghiêm túc, quyết liệt, đồng bộ các biện pháp phòng ngừa tình hình tội này. Nhiều chủ trương chính sách của Đảng và Nhà nước về công tác đấu tranh 1 phòng, chống tội phạm đã được cụ thể hóa và đi vào thực tiễn với nhiều nội dung, hình thức phong phú, đa dạng như Chỉ thị số 48-CT/TW của Bộ Chính trị về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác phòng chống tội phạm trong tình hình mới; Nghị quyết số 63/2013/QH13 của Quốc hội về “tăng cường các biện pháp đấu tranh phòng chống tội phạm; Quyết định số 623/QĐ-TTg ngày 14/4/2016 của Chính Phủ về phê duyệt Chiến lược Quốc gia phòng, chống tội phạm giai đoạn 2016-2025 và định hướng đến năm 2030… Điều này góp phần quan trọng làm chuyển biến mạnh mẽ về nhận thức và hành động ở các chủ thể phòng ngừa trên toàn địa bàn Thành phố, đặc biệt là các cơ quan bảo vệ pháp luật.

Vì vậy, hoạt động phòng ngừa tình hình tội CGTS trong thời gian qua bước đầu đã thu được những kết quả đáng khích lệ, số vụ và số bị cáo phạm tội CGTS đã giảm theo từng năm, nhiều vụ CGTS đã được phát hiện, ngăn chặn kịp thời; công tác điều tra, truy tố, xét xử được thực hiện nghiêm túc, đúng người, đúng tội, đảm bảo tính răn đe của pháp luật. Tuy nhiên bên cạnh thành công, hoạt động phòng ngừa tình hình tội CGTS trên địa bàn TP.HCM vẫn còn bộc lộ những hạn chế, thiếu sót nhất định, chưa đáp ứng các yêu cầu, nhiệm vụ đặt ra; hiệu quả phòng ngừa đạt được chưa như mong muốn; tính chất, mức độ nguy hiểm của tội CGTS không hề suy giảm, gây ảnh hưởng xấu đến tình hình ANTT và sự phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội của địa phương. Những hạn chế, thiếu sót này xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, có thể kể đến như: việc phân tích, đánh giá thực trạng phòng ngừa tình hình tội CGTS trong thời gian qua chưa thật sự đầy đủ và chính xác; chưa xác định đúng đắn, toàn diện các nguyên nhân, điều kiện phát sinh, tồn tại, phát triển của tình hình tội này; một số chủ thể nhận thức chưa đầy đủ, toàn diện về vị trí, vai trò hoạt động phòng ngừa tình hình tội CGTS; trình độ, năng lực phòng ngừa ở một số chủ thể chưa đảm bảo yêu cầu đặt ra; cơ chế phối hợp giữa các lực lượng còn cứng nhắc, chưa cụ thể, rõ ràng; các biện pháp phòng ngừa áp dụng còn rời rạc, thiếu tính đồng bộ, thống nhất… Xuất phát từ lý do này, một trong những yêu cầu cấp thiết đặt ra hiện nay là cần có những công trình nghiên cứu làm sáng tỏ những vấn đề lý luận về phòng ngừa tình hình tội CGTS; khảo sát, phân tích, đánh giá tường tận thực trạng nhận thức, chủ thể, quan hệ phối hợp và các biện pháp phòng ngừa tình hình tội CGTS trên địa bàn TP.HCM trong thời gian qua. Từ đó đánh giá hiệu quả phòng ngừa đạt 2 được, chỉ ra những ưu điểm, hạn chế, thiếu sót và nguyên nhân của những hạn chế, thiếu sót đó; đồng thời xác định chính xác, đầy đủ, toàn diện các nguyên nhân, điều kiện mang tính đặc thù “địa lý học” của tình hình tội này trên địa bàn TP.HCM làm cơ sở, luận cứ khoa học cho việc kiến nghị, đề xuất các giải pháp nhằm tăng cường chất lượng và hiệu quả phòng ngừa tình hình tội CGTS trên địa bàn Thành phố trong thời gian đến.

Với những luận giải trên, tôi chọn đề tài “Phòng ngừa tình hình tội cướp giật tài sản trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh” làm luận án Tiến sĩ luật học. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 2. Mục đích nghiên cứu của luận án Mục đích nghiên cứu của luận án là thông qua việc tiếp cận một cách có hệ thống và toàn diện về hoạt động phòng ngừa tình hình tội CGTS trên địa bàn TP.HCM trên cả hai bình diện lí luận và thực tiễn, góp phần hoàn thiện lí luận về vấn đề này và đề xuất các giải pháp nhằm tăng cường chất lượng và hiệu quả phòng ngừa tình hình tội CGTS trên địa bàn TP. Nhiệm vụ nghiên cứu của luận án Để đạt được mục đích trên, luận án cần thực hiện một số nhiệm vụ cụ thể sau: - Tổng quan về tình hình nghiên cứu của các công trình trong và ngoài nước có liên quan đến hoạt động phòng ngừa tình hình tội CGTS; đánh giá khái quát phạm vi và mức độ nghiên cứu của những công trình này, xác định những kiến thức được kế thừa và làm rõ những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu trong luận án.

- Nghiên cứu, phân tích, làm sáng tỏ những vấn đề lý luận về phòng ngừa tình hình tội CGTS như khái niệm, đặc điểm, mục đích phòng ngừa tình hình tội CGTS, cơ sở, nguyên tắc, nội dung, biện pháp và chủ thể phòng ngừa tình hình tội CGTS; mối quan hệ giữa tình hình tội CGTS với phòng ngừa tình hình tội CGTS. - Phân tích, đánh giá thực trạng phòng ngừa tình hình tội CGTS trên địa bàn TP.HCM trong thời gian từ năm 2008 đến năm 2017. Đánh giá hiệu quả phòng ngừa đạt được thông qua việc phân tích, làm rõ tình hình tội CGTS như kết quả, sản phẩm của hoạt động phòng ngừa. Qua đó cần rút ra được các nguyên nhân, điều kiện của tình hình tội này.

3 - Tiến hành dự báo tình hình tội CGTS, các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động phòng ngừa và đề xuất các nhóm giải pháp nhằm tăng cường chất lượng, hiệu quả phòng ngừa tình hình tội CGTS trên địa bàn TP.HCM trong thời gian tới. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu của luận án 3. Đối tượng nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu của luận án là những vấn đề lý luận và thực tiễn hoạt động phòng ngừa tình hình tội CGTS trên địa bàn TP.HCM trong khoảng thời gian từ 2008 đến năm 2017. Phạm vi nghiên cứu Xét về nội dung, luận án nghiên cứu những vấn đề lý luận và thực tiễn hoạt động phòng ngừa tình hình tội CGTS trong phạm vi khoa học Tội phạm học thuộc chuyên ngành Tội phạm học và phòng ngừa tội phạm.

Về thời gian: Luận án sử dụng chất liệu nghiên cứu trong phạm vi 10 năm, từ năm 2008 đến năm 2017. Về không gian: Luận án nghiên cứu hoạt động phòng ngừa tình hình tội CGTS trên địa bàn 24 quận, huyện của TP. Phƣơng pháp luận và phƣơng pháp nghiên cứu của luận án 4. Phương pháp luận của luận án Để đạt được mục đích nghiên cứu, luận án sử dụng phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử Triết học Mác Lênin; tư tưởng Hồ Chí Minh; các quan điểm, chính sách của Đảng và Nhà nước ta về phòng ngừa tội phạm cũng như các quy định của pháp luật liên quan đến hoạt động phòng ngừa tình hình tội phạm nói chung, phòng ngừa tình hình tội CGTS nói riêng.

Phương pháp nghiên cứu Luận án sử dụng các phương pháp nghiên cứu cụ thể sau: Phương pháp hệ thống, nghiên cứu tài liệu: Thu thập, hệ thống, nghiên cứu các văn bản pháp lý, các công trình khoa học, tài liệu đã công bố, các báo cáo sơ kết, tổng kết, các bản án, số liệu thống kê của các cơ quan bảo vệ pháp luật, các ngành chức năng trên địa bàn TP.HCM có liên quan đến đề tài phòng ngừa tình hình tội CGTS làm nguồn tư liệu phục vụ nghiên cứu. Phương pháp này sử dụng nhiều nhất tại chương 1, 2, 3 của luận án. 4 Phương pháp thống kê, tổng hợp, phân tích: Xây dựng hệ thống các biểu mẫu theo các tiêu chí nhất định phù hợp với yêu cầu của luận án dựa trên việc thống kê, tổng hợp, phân tích số liệu thu thập từ các cơ quan chức năng. Từ đó phân tích, đánh giá tình hình, nguyên nhân, điều kiện và thực trạng hoạt động phòng ngừa tình hình tội CGTS trên địa bàn TP.HCM để đưa ra các đánh giá, luận cứ khoa học cho các giải pháp.

Phương pháp này chủ yếu được sử dụng tại chương 3, 4. Phương pháp so sánh: Phương pháp này chủ yếu được sử dụng để đánh giá những biến động của tình hình tội CGTS trên địa bàn TP.