Luận án tiến sĩ luật học: Bảo đảm quyền con người trong pháp luật phong kiến Việt Nam - GS.TS

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT CAT Công ước chống tra tấn và các hình thức trừng phạt và đối xử tàn bạo, vô nhân đạo hay hạ nhục khác (Convention against Torture and Other Cruel, Inhuman or Degrading Treatment or Punishment) GS.TS Giáo sư, tiến sĩ ICCPR Công ước quốc tế về các quyền dân sự, chính trị (International Convenant on civil and Political Rights – ICCPR) KHXH Khoa học xã hội Nxb Nhà xuất bản UDHR Tuyên ngôn thế giới về quyền con người, 1948 (Universal Declaration of Human Rights) XHCN Xã hội chủ nghĩa MỤC LỤC MỞ ĐẦU. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài. Nhận xét về tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài.

Những vấn đề đặt ra liên quan đến chủ đề luận án. NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ BẢO ĐẢM PHÁP LÝ VỀ QUYỀN CON NGƯỜI. Khái niệm, nội dung và các thuộc tính của bảo đảm pháp lý về quyền con người 27 2. Đặc điểm bảo đảm quyền con người trong pháp luật phong kiến Việt Nam.

Các yếu tố ảnh hưởng đến bảo đảm quyền con người trong pháp luật phong kiến Việt Nam. THỰC TRẠNG BẢO ĐẢM QUYỀN CON NGƯỜI TRONG PHÁP LUẬT PHONG KIẾN VIỆT NAM. Thực trạng quy định về quyền con người trong pháp luật phong kiến Việt Nam. Thực trạng các quy định bảo vệ quyền con người trong pháp luật phong kiến Việt Nam.

Thực trạng các quy định nhằm hỗ trợ thực hiện quyền con người trong pháp luật phong kiến Việt Nam. GIÁ TRỊ ĐƯƠNG ĐẠI, BÀI HỌC KINH NGHIỆM VÀ PHƯƠNG HƯỚNG KẾ THỪA, KHẮC PHỤC VẤN ĐỀ BẢO ĐẢM QUYỀN CON NGƯỜI TRONG PHÁP LUẬT PHONG KIẾN VIỆT NAM. Giá trị đương đại và phương hướng kế thừa những ưu điểm của pháp luật bảo đảm quyền con người trong thời kỳ phong kiến Việt Nam. Những hạn chế của pháp luật phong kiến Việt Nam trong việc bảo đảm quyền con người và bài học rút ra với việc hoàn thiện pháp luật bảo đảm quyền con người ở Việt Nam hiện nay.

149 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. Tính cấp thiết của đề tài luận án Quyền con người là một trong những thành tựu phát triển của xã hội loài người, là một giá trị trong hệ các giá trị của nhân loại. Mức độ tôn trọng và bảo đảm quyền con người đã trở thành một trong những tiêu chí quan trọng để đánh giá sự tiến bộ của một xã hội. Hiện nay, trong bối cảnh các quốc gia trên thế giới đang mở rộng giao lưu, hợp tác về nhiều mặt thì việc xây dựng một nền văn hóa quyền con người mang tính toàn cầu đi kèm với những cơ chế bảo đảm là điều hết sức cần thiết và có ý nghĩa lớn.

Tuy vậy, trong quá trình giao lưu, hội nhập cũng cần khẳng định một vấn đề có tính nguyên tắc là: tất cả các quyền con người đều mang tính phổ biến đồng thời có tính đặc thù, và nhấn mạnh “phải luôn luôn ghi nhớ ý nghĩa của tính đặc thù dân tộc. Đó là điều hoàn toàn đúng đắn và cần thiết khi nghiên cứu về bảo đảm quyền con người ở Việt Nam. Quyền con người vốn dĩ là sản phẩm mang tính lịch sử, được biểu hiện dưới các sắc thái khác nhau cùng với những đặc thù, khác biệt về truyền thống văn hóa, chế độ chính trị và trình độ phát triển kinh tế của mỗi quốc gia. Pháp luật quy định quyền con người vì vậy cũng phải giữ gìn và phát huy truyền thống dân tộc, hơn nữa “nhà làm luật không thể vay mượn, trong những pháp chế ngoại lai những điều luật không phù hợp với khung cảnh xã hội và nguyện vọng của dân chúng.7] Trong quá trình hội nhập với quốc tế và khu vực, làm sao chúng ta có thể tiếp thu, có thể vận dụng được những tinh hoa văn hóa chính trị pháp lí trên thế giới, học hỏi được những kinh nghiệm nước ngoài nhưng vẫn có thể giữ được những cái gì là bản sắc, là cốt tinh, là giá trị riêng có giúp cho chúng ta tạo nên được những dấu ấn riêng để hòa nhập mà không hòa tan.

Cách thức mà cha ông ta đã hội nhập với khu vực và quốc tế từ nhà nước và pháp luật trong quá khứ chính là những bài học kinh nghiệm giúp chúng ta có thể vận dụng và kế thừa trong bối cảnh hiện nay. Để góp phần giải quyết những nhiệm vụ đặt ra, việc nghiên cứu kinh nghiệm thực tiễn trong lập pháp của cha ông để kế thừa và đúc rút những bài học bổ ích cho 1 đất nước ngày hôm nay là việc làm cần thiết vì "những trang Cổ luật Việt Nam chính là những trang sử vinh quang ghi chép sức sống dũng mãnh của các chế độ gia đình và xã hội, cũng như các phong tục lành mạnh của dân tộc mà chúng ta cần phải tìm hiểu"[58, tr. Trong đó, việc nghiên cứu, kế nối những giá trị đương đại của pháp luật phong kiến Việt Nam thời kỳ độc lập tự chủ chắc chắn sẽ góp phần tích cực, tạo điều kiện cho việc phát triển bền vững, nâng cao hiệu quả giáo dục, thực thi pháp luật, bảo đảm quyền con người ở Việt Nam hiện nay. Đây còn là việc làm thiết thực thể hiện quyết tâm thực hiện thắng lợi Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI Đảng Cộng Sản Việt Nam, đó là: “Tiếp tục xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa tốt đẹp của dân tộc”.

Xuất phát từ những ý nghĩa, giá trị đó, nên nhà nước và pháp luật phong kiến Việt Nam đã trở thành đối tượng được nghiên cứu khá sớm ở nước ta. Nhìn chung, các công trình khoa học đã chỉ ra một cái nhìn tổng quan về sự phát triển của nhà nước và pháp luật phong kiến Việt Nam. Tuy nhiên, do nhiều lý do khác nhau, các công trình chưa có điều kiện đi sâu nghiên cứu và đặt trọng tâm vào việc tìm hiểu pháp luật thời kỳ này với việc bảo đảm quyền con người trong một tổng thể thống nhất gắn chặt với các điều kiện chính trị - kinh tế - văn hóa xã hội mà nó ra đời để từ đó chỉ ra những giá trị đương đại của cổ luật đối với vấn đề bảo đảm pháp lý về quyền con người. Vì vậy, đây là những vấn đề cần được làm sáng tỏ và cũng là lí do NCS đã quyết định lựa chọn chủ đề Bảo đảm quyền con người trong pháp luật phong kiến Việt Nam để triển khai nghiên cứu trong quy mô luận án tiến sĩ luật học với mong muốn góp phần giải mã một cách toàn diện và có hệ thống các nội dung liên quan đến chủ đề được lựa chọn.

Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 2. Mục đích nghiên cứu Mục đích tổng quát của luận án là nhằm xây dựng các luận cứ khoa học cho việc đề xuất một hệ thống giải pháp nhằm tiếp thu, kế thừa các giá trị đương đại và bài học kinh nghiệm về bảo đảm quyền con người trong pháp luật phong kiến Việt Nam trong bối cảnh xây dựng Nhà nước pháp quyền ở Việt Nam hiện nay. Nhiệm vụ: Để thực hiện mục tiêu này, luận án tập trung vào giải quyết các nhiệm vụ sau: Thứ nhất, hệ thống hóa nhận thức lý luận về bảo đảm pháp lý về quyền con người nói chung. Trên cơ sở đó làm sáng tỏ những vấn đề lý luận cơ bản về bảo đảm pháp lý về quyền con người trong chế độ phong kiến Việt Nam và chỉ ra những yếu tố tác động đến bảo đảm quyền con người trong pháp luật phong kiến Việt Nam.

Thứ hai, tìm hiểu, đưa ra những ý kiến đánh giá thực trạng bảo đảm quyền con người trong pháp luật phong kiến Việt Nam. Từ đó chỉ ra những giá trị tiến bộ, nhân văn vị con người đồng thời cũng cho thấy những hạn chế do yếu tố thời đại, lịch sử đến vấn đề bảo đảm quyền con người của thời kỳ này. Thứ ba, đề xuất hệ thống giải pháp kế thừa các giá trị bảo đảm quyền con người trong pháp luật phong kiến Việt Nam cũng như những hạn chế và giải pháp khắc phục những hạn chế của lịch sử. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 3.

Đối tượng nghiên cứu Luận án tập trung nghiên cứu những vấn đề lý luận về bảo đảm pháp lý về quyền con người và thực trạng bảo đảm quyền con người trong pháp luật phong kiến Việt Nam. Phạm vi nghiên cứu - Phạm vi nội dung: Có nhiều hình thức bảo đảm quyền con người, tuy nhiên trong khuôn khổ quy mô của luận án tiến sĩ luật học, luận án giới hạn nghiên cứu về mặt bảo đảm pháp lý. Trên cơ sở đó làm sáng tỏ các khía cạnh lý luận, thực trạng bảo đảm quyền con người trong pháp luật phong kiến Việt Nam và đề xuất các giải pháp kế thừa các giá trị từ cổ luật trong vấn đề bảo đảm pháp lý về quyền con người. Nội dung điều chỉnh của pháp luật phong kiến Việt Nam về bảo đảm quyền con người được phân tích qua các bộ luật được pháp điển hóa qua các triều đại phong kiến thời kỳ độc lập tự chủ của dân tộc.

- Phạm vi không gian: Luận án triển khai nghiên cứu đánh giá trên phạm vi không gian lãnh thổ của nhà nước phong kiến Đại Việt. 3 - Phạm vi thời gian: Đề tài nghiên cứu nội dung điều chỉnh của pháp luật phong kiến Việt Nam được xây dựng ở thời kỳ nhà nước phong kiến độc lập tự chủ (giai đoạn 938 - 1885) trong đó tập trung nhiều ở giai đoạn triều Hậu Lê (1428 – 1789) là giai đoạn phát triển rực rỡ nhất trên nhiều phương diện, đặc biệt là về phương diện tổ chức bộ máy nhà nước, xây dựng, thực thi, bảo vệ pháp luật và bảo đảm quyền con người. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu 4. Cách tiếp cận và phương pháp luận Để bảo đảm tính khoa học và tính chính trị của kết quả nghiên cứu, luận án dựa trên cơ sở lý luận sau: - Các quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin về quyền con người.

- Tư tưởng Hồ Chí Minh về quyền con người, đặc biệt là tư tưởng Hồ Chí Minh về nhân quyền có nguồn gốc từ truyền thống tương thân, tương ái và yêu nước của người Việt Nam; tư tưởng của Người về nhân quyền có nguồn gốc từ truyền thống văn hóa của Nho giáo và Phật giáo phương Đông. - Quan điểm và chính sách của Đảng và Nhà nước Việt Nam về quyền con người. - Lý luận của luật nhân quyền quốc tế về quyền con người - Lý thuyết xã hội học pháp luật và Luật học so sánh.