Luận án Tiến sĩ Luật: Đấu tranh phòng chống tội phạm hủy hoại rừng tại các tỉnh Tây Nguyên

LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu trong luận án đều đƣợc trích dẫn nguồn trung thực. Những kết luận khoa học của Luận án đƣợc kết luận là của riêng mình trên cơ sở có sự kế thừa phát triển của những công trình đã nghiên cứu, nhằm đƣa ra những luận cứ khoa học và thực tiễn, từ đó có những giải pháp phù hợp cho việc ngăn chặn ngăn chặn tình hình tội hủy hoại rừng trên địa bàn các tỉnh Tây Nguyên TÁC GIẢ LUẬN ÁN Nguyễn Văn Nghiệp DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT BCA Bộ công an BLHS Bộ luật hình sự CQĐT Cơ quan điều tra DCTD Di cƣ tự do HVPT Hành vi phạm tội Nxb Nhà xuất bản QLBVR Quản lý bảo vệ rừng QLNN Quản lý nhà nƣớc THTP Tình hình tội phạm TAND Tòa án nhân dân TPMT Tội phạm môi trƣờng TNHH Trách nhiệm hữu hạn TNHH MTV Trách nhiệm hữu hạn một thành viên UBND Ủy ban nhân dân VKSND Viện kiểm sát nhân dân DANH MỤC BẢNG VÀ BIỂU ĐỒ Bảng 1: Diện tích rừng trên địa bàn các tỉnhTây Nguyên (2007 - 2013). 151 Bảng 2: Số vụ và số ngƣời phạm tội bị xét xử về tội hủy hoại rừng trên địa bàn Tây Nguyên giai đoạn 2007 – 2014.

153 Bảng 3: So sánh tình hình tội hủy hoại rừng với tình hình tội phạm nói chung trên địa bàn Tây Nguyên giai đoạn 2007 – 2014. 154 Bảng 4: Số vụ, số bị cáo phạm tội của bình quân 01 tội danh trong BLHS so với tội hủy hoại rừng trên địa bàn Tây Nguyên (2007 – 2014). 155 Bảng 5: So sánh tình hình tội hủy hoại rừng trên địa bàn các tỉnh Tây Nguyên với cả nƣớc giai đoạn 2007 – 2014. 156 Bảng 6: Hệ số của tình hình tội hủy hoại rừng trên địa bàn các tỉnh Tây Nguyên giai đoạn 2007 – 2014.

158 Bảng 7: Hệ số tình hình tội hủy hoại rừng theo từng tỉnh ở Tây Nguyên giai đoạn 2007 – 2014. 159 Bảng 8: Mật độ của tình hình tội hủy hoại rừng trên địa bàn các tỉnh Tây Nguyên giai đoạn 2007 – 2014. 160 Bảng 9: Hệ số tiêu cực của tình hình tội hủy hoại rừng ở các tỉnh Tây Nguyên giai đoạn (2007 – 2014):. 160 Bảng 10: Diễn biến của tình hình tội hủy hoại rừng trên địa bàn các tỉnh Tây Nguyên giai đoạn 2007 – 2014.

161 Bảng 11: Thống kê tình hình xét xử tội hủy hoại rừng tại các địa phƣơng giai đoạn 2007 – 2014. 163 Bảng 12: Diện tích rừng của các tỉnh Tây Nguyên. 164 Bảng 13: Số vụ khởi tố, truy tố và xét xử tội hủy hoại rừng trên địa bàn các tỉnh Tây Nguyên từ năm 2007 – 2014. 165 Bảng 14: Số vụ, số ngƣời phạm tội bị khởi tố điều tra với số vụ, số ngƣời phạm tội bị đƣa ra xét xử.

Số vụ phá rừng với số vụ bị khởi tố trên địa bàn huyện Tuy Đức giai đoạn 2010 – 2013. Số vụ phá rừng với số vụ xét xử trên địa bàn huyện EaKar – tỉnh Đắc Lắc từ năm 2007 – 2013. Số vụ hủy hoại rừng trên địa bàn tỉnh Đắc Lắc từ năm 2007 – 2012. Diện tích rừng trên địa bàn các tỉnh Tây Nguyên.

Số vụ và số ngƣời phạm tội bị xét xử về tội Hủy hoại rừng trên địa bàn các tỉnh Tây Nguyên từ năm 2007 – 2014. Số vụ phạm tội hủy hoại rừng của Tây Nguyên so với cả nƣớc giai đoạn 2007 – 2014. Diễn biến của tình hình tội hủy hoại rừng trên địa bàn các tỉnh Tây Nguyên giai đoạn 2007 – 2014. 161 Biểu đồ 5: Cơ cấu của tình hình tội hủy hoại rừng theo độ tuổi ngƣời phạm tội.

162 Biểu đồ 6: Cơ cấu tình hình tội hủy hoại rừng theo nghề nghiệp phạm tội. 162 Biểu đồ 7: Cơ cấu tình hình tội hủy hoại rừng theo trình độ học vấn. Cơ cấu theo chế tài hình sự đƣợc áp dụng đối với ngƣời phạm tội hủy hoại rừng trên địa bàn Tây Nguyên từ 2007 – 2014. 165 MỤC LỤC MỞ ĐẦU.

1 CHƢƠNG 1:TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VỀ TỘI HỦY HOẠI RỪNG TRÊN ĐỊA BÀN CÁC TỈNH TÂY NGUYÊN. Tình hình nghiên cứu ở Việt Nam. Tình hình nghiên cứu trên thế giới. Đánh giá về tình hình nghiên cứu.

17 CHƢƠNG 2: TÌNH HÌNH TỘI HỦY HOẠI RỪNG Ở TÂY NGUYÊN. Khái quát về tình hình tội hủy hoại rừng ở Tây Nguyên. Phần hiện của tình hình tội hủy hoại rừng trên địa bàn các tỉnh Tây Nguyên. Phần ẩn của tình hình tội hủy hoại rừng ở Tây Nguyên.

38 CHƢƠNG 3:NGUYÊN NHÂN VÀ ĐIỀU KIỆN CỦA TÌNH HÌNH TỘI HỦY HOẠI RỪNG TRÊN ĐỊA BÀN CÁC TỈNH TÂY NGUYÊN. Khái quát về nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội hủy hoại rừng ở Tây Nguyên. Các nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội hủy hoại rừng ở Tây Nguyên 43 CHƢƠNG 4: PHÒNG NGỪA TÌNH HÌNH TỘI HỦY HOẠI RỪNG Ở TÂY NGUYÊN. Dự báo tình hình tội hủy hoại rừng ở Tây Nguyên.

Khái quát lí luận về phòng ngừa tình hình tội hủy hoại rừng trên địa bàn các tỉnh Tây Nguyên. Thực trạng phòng ngừa tình hình tội hủy hoại rừng trên địa bàn các tỉnh Tây Nguyên. Các giải pháp tăng cƣờng phòng ngừa tình hình tội hủy hoại rừng ở Tây Nguyên. Tính cấp thiết của đề tài Tây Nguyên là vùng cao nguyên gồm 5 tỉnh Kon Tum, Gia Lai, Đắk Lắk, Đắk Nông và Lâm Đồng, phía bắc giáp tỉnh Quảng Nam, phía đông giáp các tỉnh Quảng Ngãi, Bình Định, Phú Yên, Khánh Hòa, Ninh Thuận, Bình Thuận, phía nam giáp các tỉnh Đồng Nai, Bình Phƣớc, phía tây giáp với các tỉnh Attapeu (Lào) và Ratanakiri và Mondulkiri (Campuchia).

Tổng diện tích lên tới 54.639 km2, dân số khoảng 5,4 triệu ngƣời. Với độ cao khoảng 500m đến 2.000m so với mặt nƣớc biển Tây Nguyên là một địa bàn chiến lƣợc quan trọng của Việt Nam và vùng Đông Nam Á. Đây là nơi tiếp giáp của ba nƣớc Đông Dƣơng với dãy Trƣờng Sơn nhƣ là một xƣơng sống chính. Tây Nguyên là một vùng rộng lớn có nguồn tài nguyên thực vật phong phú, đặc biệt là rừng và cây công nghiệp.

Do nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa với trữ lƣợng mƣa hàng năm tƣơng đối cao nên Tây Nguyên là một trong các khu vực ở Việt Nam còn nhiều diện tích rừng với thảm sinh vật đa dạng, trữ lƣợng lâm sản phong phú và tiềm năng lớn. Tây nguyên có thể coi là mái nhà của miền Trung, có chức năng phòng hộ rất lớn. Từ trƣớc đến nay, rừng luôn đƣợc xem là lá phổi xanh của thế giới giúp điều hoà khí hậu, cân bằng sinh thái cho môi trƣờng. Nếu nhƣ tất cả các thực vật trên trái đất tạo ra 53 tỷ tấn sinh khối (ở trạng thái khô tuyệt đối là 64%) thì rừng chiếm 37 tỷ tấn (70%) và các cây rừng sẽ thải ra 52,5 tỷ tấn (hay 44%) dƣỡng khí [103].

Bên cạnh đó, rừng còn góp phần làm dịu bớt nhiệt độ của luồng khí nóng ban ngày, duy trì đƣợc độ ẩm, bổ sung khí cho không khí và ổn định khí hậu toàn cầu bằng cách đồng hoá cacbon và cung cấp oxy. Tuy nhiên, trong những năm gần đây, ở nhiều địa phƣơng trên cả nƣớc nói chung và ở các tỉnh Tây Nguyên nói riêng, tình hình hủy hoại rừng diễn ra ngày càng nghiêm trọng. Hành vi lấn rừng, phá rừng làm kinh tế của ngƣời dân đã ảnh hƣởng nặng nề đến môi trƣờng và đời sống con ngƣời. Rừng bị chặt phá trƣớc tiên là để lấy đất trồng cây công nghiệp, xây dựng, cho mục đích nông nghiệp nhƣ: trồng cà 1 phê, trồng cao su và phát triển trồng những cây lƣơng thực, công nghiệp khác, hay phá rừng để làm các khu du lịch, vui chơi, giải trí… Vì vậy, hiện nay nhìn chung rừng ở nƣớc ta đang bị suy giảm nghiêm trọng, đặc biệt là ở khu vực các tỉnh Tây Nguyên.

Tình trạng đó đã tạo ra hàng loạt tác động tiêu cực và thách thức sự phát triển kinh tế, xã hội và môi trƣờng, nhƣ: gây lũ lụt, hạn hán, gây khó khăn trong việc cung ứng lâm sản, làm giảm diện tích đất trồng khiến tình trạng nghèo đói và thất nghiệp ở nhiều khu vực càng đáng lo ngại hơn, đặc biệt suy thoái rừng làm phá vỡ các hệ sinh thái quan trọng khác… Hiện nay trong xu thế của quá trình hội nhập kinh tế mang tính toàn cầu và khu vực, sự cạnh tranh gay gắt giữa các quốc gia, giữa các doanh nghiệp với nhau đã tạo nên sự chuyển biến lớn về kinh tế đồng thời kéo theo đó là rất nhiều biến động về môi trƣờng. Tác động của mặt trái kinh tế thị trƣờng làm cho tình hình tội phạm trong một số lĩnh vực gia tăng, trong đó có tội phạm về môi trƣờng nói chung và tội hủy hoại rừng nói riêng đang là vấn nạn đáng lo ngại không chỉ của các tỉnh Tây Nguyên mà trên cả nƣớc nói chung. Trong những năm gần đây, rừng Tây Nguyên bị giảm sút nghiêm trọng cả về diện tích và tính đa dạng sinh học. Theo báo cáo của Chi Cục Kiểm Lâm 5 tỉnh Tây Nguyên thì từ năm 2007 đến 2014 diện tích rừng đã bị giảm hơn 30%.

Đây là một thực trạng đáng báo động từ nhiều năm nay. Trong gần 10 năm qua, các cơ quan chức năng đã bắt và xử lý hơn 9.000 vụ vi phạm lâm luật (trong đó có cả tội hủy hoại rừng), ngoài ra còn nhiều vụ hủy hoại rừng không đƣợc đƣa ra xét xử. Với diễn biến ngày càng phức tạp, hành vi phạm tội ngày càng tinh vi thì hậu quả của việc hủy hoại rừng đã ảnh hƣởng không nhỏ đến tình hình kinh tế, văn hóa, xã hội cũng nhƣ đời sống của ngƣời dân trên địa bàn các tỉnh Tây Nguyên, đồng thời cũng ảnh hƣởng lớn đến tình hình chung của cả nƣớc. Hiện nay hiểu biết của ngƣời dân về tội hủy hoại rừng và về tác động của việc hủy hoại rừng đến tình hình kinh tế - xã hội vẫn còn hạn chế, đồng thời các giải pháp phòng ngừa tình hình tội hủy hoại rừng ở Tây Nguyên vẫn chƣa đạt hiệu quả 2 mong muốn.