Luận án quyền được xét xử công bằng của người bị buộc tội trong pháp luật tố tụn

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT TP.HỒ CHÍ MINH NGUYỄN TRẦN NHƯ KHUÊ QUYỀN ĐƯỢC XÉT XỬ CÔNG BẰNG CỦA NGƯỜI BỊ BUỘC TỘI TRONG PHÁP LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC TP. HỒ CHÍ MINH - NĂM 2022 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT TP. HỒ CHÍ MINH NGUYỄN TRẦN NHƯ KHUÊ QUYỀN ĐƯỢC XÉT XỬ CÔNG BẰNG CỦA NGƯỜI BỊ BUỘC TỘI TRONG PHÁP LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM Ngành: Luật Hình sự và tố tụng hình sự Mã số: 9380104 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: GS. TS HỒ TRỌNG NGŨ TP.

HỒ CHÍ MINH - NĂM 2022 LỜI CAM ĐOAN Tôi cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của riêng tôi. Các số liệu, trích dẫn trong luận án đảm bảo độ tin cậy, chính xác và được trích dẫn theo đúng quy định. Các kết quả nêu trong luận án chưa được công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu khoa học nào. Tác giả Nguyễn Trần Như Khuê i MỤC LỤC Trang PHẦN MỞ ĐẦU.

1 TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU CỦA LUẬN ÁN. 7 PHẦN NỘI DUNG CỦA LUẬN ÁN. NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ QUYỀN ĐƯỢC XÉT XỬ CÔNG BẰNG CỦA NGƯỜI BỊ BUỘC TỘI TRONG TỐ TỤNG HÌNH SỰ. Khái niệm xét xử công bằng và quyền được xét xử công bằng của người bị buộc tội trong tố tụng hình sự.

Khái niệm xét xử công bằng…………………………. Khái niệm quyền được xét xử công bằng của người bị buộc tội. Cơ sở của quyền được xét xử công bằng của người bị buộc tội trong tố tụng hình sự………………………………………………………………. Cơ sở lý luận về quyền được xét xử công bằng của người bị buộc tội trong tố tụng hình sự……………………………….

Cơ sở pháp lý về quyền được xét xử công bằng của người bị buộc tội. Cơ sở thực tiễn của quyền được xét xử công bằng của người bị buộc tội. Nội dung quyền được xét xử công bằng của người bị buộc tội trong tố tụng hình sự…………………………………. Những quyền chung được thực hiện trong giai đoạn xét xử….

Những quyền riêng của người bị buộc tội………………………. 59 KẾT LUẬN CHƯƠNG 1……………………………………. QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM VỀ QUYỀN ĐƯỢC XÉT XỬ CÔNG BẰNG CỦA NGƯỜI BỊ BUỘC TỘI…………………………………………………………. Người bị buộc tội được xét xử bởi Thẩm phán, Hội thẩm độc lập, vô tư và có thẩm quyền…………………………………………………………….

Người bị buộc tội được xét xử kịp thời và xét xử công khai. Người bị buộc tội được bình đẳng trước pháp luật và trước Tòa án. Người bị buộc tội được suy đoán vô tội, không buộc phải đưa ra lời khai chống lại chính mình hoặc buộc phải nhận mình có tội………………. Người bị buộc tội được quyền tự bào chữa, nhờ người bào chữa.

Người bị buộc tội được quyền kháng cáo bản án, quyết định của Tòa án. Người bị buộc tội được quyền dùng tiếng nói và chữ viết của dân tộc mình và được hỗ trợ phiên dịch miễn phí. 100 KẾT LUẬN CHƯƠNG 2. THỰC TIỄN VÀ GIẢI PHÁP BẢO ĐẢM THỰC HIỆN QUYỀN ĐƯỢC XÉT XỬ CÔNG BẰNG CỦA NGƯỜI BỊ BUỘC TỘI.

Thực tiễn thực hiện quyền được xét xử công bằng của người bị buộc tội. Thực tiễn thực hiện quyền được xét xử trước một Tòa án độc lập, vô tư của người bị buộc tội. Thực tiễn thực hiện quyền được xét xử kịp thời và công khai của người bị buộc tội. Thực tiễn thực hiện quyền bình đẳng trước Tòa án, bình đẳng tranh tụng và quyền bào chữa của người bị buộc tội.

Thực tiễn thực hiện quyền được suy đoán vô tội của người bị buộc tội. Thực tiễn thực hiện quyền kháng cáo của người bị buộc tội. Thực tiễn thực hiện quyền được dùng tiếng nói và chữ viết của dân tộc mình và được hỗ trợ phiên dịch miễn phí. Những yêu cầu đối với các giải pháp nhằm bảo đảm thực hiện quyền được xét xử công bằng của người bị buộc tội.

Yêu cầu về cơ sở khoa học và thực tiễn của các giải pháp. Yêu cầu về cải cách tư pháp và hội nhập quốc tế của các giải pháp. Các giải pháp bảo đảm thực hiện quyền được xét xử công bằng của người bị buộc tội. Giải pháp hoàn thiện pháp luật và hướng dẫn áp dụng pháp luật.

Các giải pháp khác bảo đảm thực hiện quyền được xét xử công bằng của người bị buộc tội. 138 KẾT LUẬN CHƯƠNG 3. 150 DANH MỤC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT BLTTHS Bộ luật tố tụng hình sự CHXHCN Cộng hòa xã hội chủ nghĩa CQĐT Cơ quan điều tra ECtHR Tòa án nhân quyền Châu Âu HĐXX Hội đồng xét xử HRC Uỷ ban nhân quyền Liên Hợp Quốc ICCPR Công ước quốc tế về quyền dân sự và chính trị năm 1966 LHQ Liên hợp quốc TTHS Tố tụng hình sự THTT Tiến hành tố tụng TNHS Trách nhiệm hình sự VKS Viện kiểm sát DANH MỤC CÁC BẢNG Trang Bảng 1. Số vụ án và bị can đã bị xét xử sơ thẩm và phúc thẩm.

Số bị cáo trong các vụ án bị Tòa án cấp phúc thẩm sửa án, hủy án. Số vụ án, bị can, bị cáo đã khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử sơ thẩm. Số bị cáo được tuyên vô tội và bị cáo bị đình chỉ. Tỷ lệ hồ sơ bị trả để điều tra bổ sung ở giai đoạn truy tố và giai đoạn xét xử sơ thẩm.

Số vụ án xét xử phúc thẩm. 121 1 PHẦN MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Quyền con người nói chung và quyền của người bị buộc tội trong lĩnh vực tư pháp hình sự được pháp luật quốc tế và pháp luật của các quốc gia thừa nhận. Những văn kiện pháp lý quốc tế rất có ảnh hưởng đã ghi nhận những giá trị cốt lõi của quyền con người như UDHR (1948), ECHR (1950), ICCPR (1966) … Ở Việt Nam, quyền con người cũng đã được thể hiện rõ nét trong Hiến pháp và pháp luật Việt Nam.

Điều 14, Hiến pháp năm 2013 khẳng định: “1. Ở nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, các quyền con người, quyền công dân về chính trị, dân sự, kinh tế, văn hóa, xã hội được công nhận, tôn trọng, bảo vệ, bảo đảm theo Hiến pháp và pháp luật…”. Riêng các quyền con người trong lĩnh vực tư pháp hình sự được quy định tại Điều 31 của Hiến pháp năm 2013. Trên tinh thần đó, BLTTHS năm 2015 đã có những sửa đổi, bổ sung quan trọng nhằm bảo đảm đầy đủ hơn quyền con người, đặc biệt là quyền của người bị buộc tội.

Một trong những nguyên tắc mới đáng được chú ý trong BLTTHS năm 2015 là: “Nguyên tắc Tòa án xét xử kịp thời, công bằng, công khai” (Điều 25) (thay cho “nguyên tắc xét xử công khai” được quy định tại Điều 18 của BLTTHS năm 2003). Nguyên tắc này phù hợp với Khoản 2 Điều 31 Hiến pháp năm 2013: “Người bị buộc tội phải được Tòa án xét xử kịp thời trong thời hạn luật định, công bằng, công khai. Trong đó, việc ghi nhận nội dung “Tòa án xét xử công bằng” trở thành nguyên tắc cơ bản là quy định hoàn toàn mới trong BLTTHS năm 2015. Vì thế các chế định, các quy định của BLTTHS cũng được quy định cụ thể hơn nhằm bảo đảm thực hiện đầy đủ hơn nguyên tắc này.

Một trong những vấn đề của xét xử công bằng đó là Quyền được xét xử công bằng của người bị buộc tội được bảo đảm bởi nguyên tắc Tòa án xét xử công bằng. Đây không phải là quyền cụ thể trong BLTTHS mà là quyền lớn, có tính chất nền tảng, cốt lõi của người bị buộc tội trong các đạo luật nhân quyền quốc tế và được bảo đảm bởi một hệ thống các quyền cụ thể của người bị buộc tội trong pháp luật quốc gia như quyền được bào chữa, quyền tham gia tranh tụng bình đẳng, quyền được xét xử trước một phiên tòa vô tư có thẩm quyền, quyền kháng cáo… Về lý luận, thuật ngữ xét xử công bằng theo Điều 25 BLTTHS năm 2015 chưa được giải thích. Vì thế quyền được xét xử công bằng vẫn là một khái niệm mới ở Việt Nam và chưa được các nhà nghiên cứu bàn sâu để có sự thống nhất về nhận thức. 2 Ở góc độ thực tiễn, quyền được xét xử công bằng của người bị buộc tội cũng chưa được chú ý, chưa được bảo đảm thực hiện đầy đủ.

Tình trạng án oan, sai vẫn tồn tại; án bị kháng cáo, kháng nghị còn nhiều mà một trong những nguyên nhân là xét xử chưa bảo đảm công bằng. Người bị buộc tội cũng cảm nhận quyền được xét xử công bằng của mình chưa được thực hiện. Vì vậy, quyền được xét xử công bằng của người bị buộc tội cần được nghiên cứu sâu rộng để nâng cao hiệu quả hoạt động xét xử, đồng thời quyền và lợi ích hợp pháp của người bị buộc tội được bảo vệ. Hơn nữa, những nỗ lực cải cách tư pháp ở Việt Nam cũng nhằm hướng đến sự bình đẳng, công bằng trong tư pháp, đồng thời cũng hướng đến thực hiện những cam kết quốc tế qua việc từng bước nội luật hóa các các giá trị căn bản của luật pháp quốc tế vào pháp luật quốc gia, trong đó có quyền con người.

Vì thế tác giả chọn đề tài “Quyền được xét xử công bằng của người bị buộc tội trong pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam” làm luận án Tiến sĩ Luật học là có tính cấp thiết. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 2. Mục đích nghiên cứu Mục đích nghiên cứu đối với vấn đề trong luận án là nhằm góp phần hoàn thiện lý luận về quyền được xét xử công bằng của người bị buộc tội trong pháp luật TTHS Việt Nam. Trên cơ sở đó đánh giá thực tiễn và kiến nghị các giải pháp để bảo đảm thực hiện quyền này của người bị buộc tội.

Nhiệm vụ nghiên cứu Trên cơ sở mục đích nghiên cứu, nhiệm vụ nghiên cứu của Luận án như sau: - Phân tích những vấn đề lý luận về quyền được xét xử công bằng của người bị buộc tội. - Phân tích, đánh giá quy định của pháp luật TTHS Việt Nam về quyền được xét xử công bằng của người bị buộc tội. - Đánh giá thực tiễn bảo đảm quyền được xét xử công bằng của người bị buộc tội ở Việt Nam. - Kiến nghị các giải pháp nhằm bảo đảm thực hiện quyền được xét xử công bằng của người bị buộc tội.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài 3.