Luận án TS: J.S. Mill về tự do và ý nghĩa thực hiện quyền con người VN

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH NGUYỄN THỊ XIÊM QUAN ĐIỂM JOHN STUART MILL VỀ TỰ DO VÀ Ý NGHĨA CỦA NÓ ĐỐI VỚI VIỆC THỰC HIỆN QUYỀN CON NGƢỜI Ở VIỆT NAM HIỆN NAY Ngành: Triết học Mã số: 9229001 LUẬN ÁN TIẾN SĨ TRIẾT HỌC Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: PGS. Đặng Hữu Toàn PGS. Tƣờng Duy Kiên HÀ NỘI, 2019 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi dưới sự hướng dẫn của PGS. Đặng Hữu Toàn và PGS.

Tường Duy Kiên, có kế thừa một số kết quả liên quan đã được công bố. Các số liệu, tài liệu trong luận án là trung thực, đảm bảo tính khách quan và có nguồn gốc, xuất xứ rõ ràng. Tôi hoàn toàn chịu trách nhiệm trước Hội đồng khoa học về luận án của mình. Tác giả luận án LỜI CẢM ƠN Tôi xin cảm ơn những người thân yêu trong gia đình đã luôn gần gũi, chia sẻ, cảm thông và động viên kịp thời để tôi có thể tập trung mọi nguồn lực cho việc hoàn thành chương trình học của mình.

Đặc biệt, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới tập thể cán bộ hướng dẫn: PGS. Đặng Hữu Toàn và PGS.TS Tường Duy Kiên; Ban Giám đốc Học viện Báo chí và Tuyên truyền, Khoa Triết học và các nhà khoa học tham gia đào tạo NCS khóa 2015 - 2018 đã giúp đỡ tận tình, đã truyền cho tôi ngọn lửa đam mê nghiên cứu khoa học. Cuối cùng, tôi xin được cảm ơn các bạn bè, đồng nghiệp đã nhiệt tình tiếp sức và tạo thuận lợi để hoàn thành nhiệm vụ học tập, nghiên cứu của mình. Tôi xin trân trọng cảm ơn! Hà Nội, ngày tháng năm 2019 Tác giả luận án MỤC LỤC PHẦN MỞ ĐẦU.

Tính cấp thiết của đề tài. Mục đích và nhiệm vụ của luận án. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu.

Đóng góp mới của luận án. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn. Kết cấu của luận án. 6 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI.

Những công trình nghiên cứu về điều kiện và tiền đề hình thành triết học của J. Những công trình nghiên cứu về quan điểm của J.Mill về tự do. Những công trình nghiên cứu về ý nghĩa quan điểm của J.Mill về tự do đối với việc thực hiện quyền con người ở Việt Nam hiện nay. Những vấn đề luận án cần tiếp tục nghiên cứu.

21 Chƣơng 1: ĐIỀU KIỆN VÀ TIỀN ĐỀ HÌNH THÀNH TRIẾT HỌC VỀ TỰ DO CỦA JOHN STUART MILL. Điều kiện lịch sử hình thành quan điểm về tự do trong triết học J. Tình hình kinh tế nước Anh trong thế kỷ XIX. Đặc điểm xã hội nước Anh trong thế kỷ XIX.

Tình hình chính trị nước Anh thế kỷ XIX. Tiền đề lý luận hình thành quan điểm về tự do trong triết học J. Triết học lý thuyết của J. Quan điểm triết học về tự do và lý luận nhận thức của J.

Nguyên tắc vị lợi của Jemery Bentham (1748 - 1832). Quan điểm của Wilhelm von Humboldt (1767 - 1853) về sự phát triển cao nhất, hài hòa nhất mọi năng lực của con người với tư cách mục tiêu của nhân loại. Triết học thực chứng của Auguste Comte (1798 - 1857). Học thuyết chính trị của Alexis de Tocqueville (1805–1859).

Quá trình hình thành và hoàn thiện quan điểm về tự do trong triết học J. Cuộc đời, sự nghiệp của J. Quá trình hình thành quan điểm về tự do trong triết học J. 61 Tiểu kết chương 1.

71 Chƣơng 2: NHỮNG NỘI DUNG CƠ BẢN VỀ TỰ DO TRONG TRIẾT HỌC CỦA JOHN STUART MILL. Cách tiếp cận của J.Mill về tự do. Quan điểm của J.Mill về các quyền tự do dân sự (quyền tự do cá nhân). Tự do tư tưởng, tự do quan điểm và biểu đạt.

Tự do tín ngưỡng và tôn giáo. Tự do sở thích, tự do đặt kế hoạch cho cuộc sống. Quyền tự do của cá nhân trong mối quan hệ với xã hội. Quan điểm của J.Mill về cơ chế thực hiện quyền con người.

Hình thức chính thể lý tưởng bảo đảm thực hiện các quyền và tự do dân chủ về chính trị. Thể chế chính trị dân chủ và hình thức thực hiện dân chủ thông qua quyền bầu cử của công dân. Giá trị và hạn chế quan điểm của J.Mill về tự do. Giá trị quan điểm của J.Mill về tự do.

Giá trị tư tưởng của quan điểm về quyền tự do cá nhân. Giá trị tư tưởng của quan điểm về các quyền và tự do dân chủ về chính trị. Giá trị tư tưởng của quan điểm về giáo dục trong việc thực hiện quyền tự do cho người dân và mở rộng nền dân chủ. Giá trị tư tưởng của quan điểm về giải phóng phụ nữ.

Hạn chế trong quan điểm của J.Mill về tự do. Chủ trương đấu tranh cho quyền tự do của con người nhưng lại không bảo về sự bình đẳng của các dân tộc có quyền tự do, độc lập. Tính chủ quan và thiếu nhất quán trong quan điểm về tự do. Hạn chế từ lập trường giai cấp và từ việc hạ thấp vai trò của quần chúng nhân dân.

131 Tiểu kết chương 2. 133 Chƣơng 3: Ý NGHĨA QUAN ĐIỂM TRIẾT HỌC CỦA JOHN STUART MILL VỀ TỰ DO ĐỐI VỚI VIỆC THỰC HIỆN QUYỀN CON NGƢỜI Ở VIỆT NAM HIỆN NAY. Quan điểm về quyền con người trong thế giới đương đại. Khái niệm về quyền con người.

Lịch sử phát triển của tư tưởng nhân quyền. Thực trạng thực hiện quyền con người ở Việt Nam hiện nay nhìn từ quan điểm của J.Mill về quyền tự do con người. Nhà nước bảo đảm các quyền bầu cử, ứng cử và tham gia quản lý Nhà nước và xã hội. Nhà nước bảo đảm quyền tự do ngôn luận, tự do báo chí và thông tin.

Nhà nước bảo đảm quyền tự do hội họp và lập hội. Nhà nước bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo. Một số bài học rút ra về vấn đề quyền con người trong triết của J.Mill về tự do. Bài học về việc bảo đảm các quyền tự do cá nhân.

Bài học về việc xây dựng hình thức chính thể bảo đảm các quyền tham gia vào đời sống chính trị của người dân. Bài học về việc bảo đảm quyền bình đẳng giới. 171 Tiểu kết chương 3. 177 DANH MỤC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN.

180 CHÚ THÍCH. 181 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. 188 1 PHẦN MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Tự do là khát vọng, là niềm mơ ước muôn thuở của con người.

Đây cũng là vấn đề bản chất, cũng là một trong những đặc trưng quan trọng của chủ nghĩa xã hội.Mác đã khẳng định mục đích của Chủ nghĩa cộng sản là giải phóng con người, đem lại tự do cho con người và “tự do của mỗi người là điều kiện cho sự phát triển tự do của tất cả mọi người” [84, tr. Đem lại tự do cho con người để con người được tự do phát triển toàn diện. Theo đó, có thể nói, tự do là giá trị nhân văn quan trọng bậc nhất trong tư tưởng của các nhà sáng lập chủ nghĩa Mác. Khi nào, ở đâu mà người ta quên mất vấn đề tự do, hạn chế tự do của con người nghĩa là đã vô tình rời bỏ mục tiêu xã hội chủ nghĩa.

Ở Việt Nam, tự do và độc lập là mục tiêu đấu tranh, là nguồn sức mạnh làm nên thắng lợi vĩ đại của cả dân tộc Việt Nam trong cách mạng giải phóng dân tộc. Trong bản “Tuyên ngôn độc lập” khai sinh ra nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nhấn mạnh rằng, chính dân tộc ta, bằng cuộc đấu tranh bền bỉ trong suốt 80 năm đã khôi phục được những quyền vốn có của con người, trong đó có tự do – những giá trị bị thực dân Pháp chà đạp nhân danh khai hóa văn minh. Lý tưởng “Tự do cho đồng bào tôi, độc lập cho Tổ quốc tôi” đã được Người khẳng định “đấy là tất cả những gì tôi muốn, đấy là tất cả những gì tôi hiểu” [127, tr. Tự do cho mỗi người và tự do cho cả cộng đồng dân tộc không chỉ là khẩu hiệu hành động của dân tộc Việt Nam, mà còn là nguồn cổ vũ lớn lao cho các dân tộc bị áp bức trên toàn thế giới đứng lên đấu tranh giành lại quyền tự do, độc lập cho dân tộc, quyền và những tự do cơ bản cho người dân.

Cuộc đấu tranh bảo vệ và phát triển quyền và những tự do cơ bản của con người là cuộc đấu tranh cho giá trị nhân văn, cho dân tộc phát triển. 2 Trong lịch sử tư tưởng nhân loại đã có nhiều tác gia bàn về vấn đề này, trong đó, tiêu biểu có J.Mill đã viết rất nhiều tác phẩm và gây được tiếng vang lớn. Trong đó, “Chính thể đại diện” (Representative government), “Bàn về tự do” (On Liberty) và “Thuyết vị lợi” (Utilitarianism) là những tác phẩm tiêu biểu của J.Mill trong bộ sách Những cuốn sách vĩ đại của thế giới phương Tây (Great Books Of The Western World , Encyclopedia Britanica, 1994).Mill đều toát lên nội dung chủ đạo: tự do của mỗi người tìm thấy giới hạn của mình trong tự do của người khác; đem lại sự tự do cho mỗi người để có được sự phồn vinh của tất cả mọi người và cuối cùng là nhằm có được sự tiến bộ xã hội. Ông nghiên cứu các quyền tự do dân sự và quyền tự do chính trị.

Những đóng góp tư tưởng của J.Mill để lại dấu ấn rõ rệt trong triết học phương Tây. Tuy nhiên, xét về mặt hạn chế, triết học của J.Mill đứng trên lập trường của giai cấp tư sản, là học thuyết bảo vệ trật tự xã hội của chủ nghĩa tư bản.Mill chưa thể đoạn tuyệt hẳn với một số hạn hẹp có tính lịch sử, nhưng điều đó không thể ngăn cản ông trở thành nhà tư tưởng dũng cảm, tiến bộ trong lịch sử tư tưởng triết học. Do đó, nghiên cứu tư tưởng triết học của ông là công việc nhằm chắt lọc những giá trị, tinh hoa văn hóa của nhân loại. Nghiên cứu những tư tưởng tiến bộ của J.Mill về tự do là một trong những định hướng đó.