Luận án Tiến sĩ: Hình phạt chính không giam giữ trong Luật Hình sự Việt Nam

MỤC LỤC PHẦN MỞ ĐẦU. 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU. 11 PHẦN NỘI DUNG LUẬN ÁN. 15 CHƢƠNG 1: LÝ LUẬN VỀ HÌNH PHẠT CHÍNH KHÔNG GIAM GIỮ.1 Khái niệm, đặc trưng, mục đích và phân loại hình phạt .1 Khái niệm, các đặc trưng của hình phạt .2 Các đặc trưng của hình phạt.3 Mục đích của hình phạt .4 Phân loại hình phạt.2 Khái niệm, đặc điểm và cơ sở của hình phạt chính không giam giữ .1 Khái niệm hình phạt chính không giam giữ.2 Đặc điểm của hình phạt chính không giam giữ .3 Cơ sở của hình phạt chính không giam giữ .3 Vai trò, vị trí và ý nghĩa của hình phạt chính không giam giữ .4 Hình thức của hình phạt chính không giam giữ và phân biệt các hình phạt chính không giam giữ với các biện pháp cưỡng chế khác .1 Hình thức của hình phạt chính không giam giữ .2 Phân biệt các hình phạt chính không giam giữ với các biện pháp cưỡng chế khác.

22 Kết luận Chƣơng 1. 23 CHƢƠNG 2: QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM VÀ THỰC TIỄN ÁP DỤNG CÁC HÌNH PHẠT CHÍNH KHÔNG GIAM GIỮ.1 Quy định của pháp luật hình sự Việt Nam về các hình phạt chính không giam giữ .1 Sự phát triển trong quy định của pháp luật hình sự Việt Nam đến trước khi ban hành BLHS 2015 về các hình phạt chính không giam giữ .1 Quy định của pháp luật hình sự Việt Nam thời kỳ Phong kiến .2 Quy định của pháp luật hình sự Việt Nam trong giai đoạn từ năm 1945 đến trước khi ban hành BLHS năm 1985.3 Quy định của BLHS năm 1985 .4 Quy định của BLHS năm 1999 .2 Quy định của BLHS năm 2015 về các hình phạt chính không giam giữ .1 Quy định Phần chung BLHS năm 2015 về các hình phạt chính không giam giữ .2 Quy định của Phần các tội phạm BLHS năm 2015 về các hình phạt chính không giam giữ .3 Các hạn chế và nguyên nhân của các hạn chế trong quy định của BLHS năm 2015 về các hình phạt chính không giam giữ .2 Thực tiễn áp dụng các hình phạt chính không giam giữ34 2.1 Thực tiễn áp dụng các hình phạt cảnh cáo, phạt tiền, cải tạo không giam giữ và trục xuất .1 Thực tiễn áp dụng hình phạt cảnh cáo .2 Thực tiễn áp dụng hình phạt tiền .3 Thực tiễn áp dụng hình phạt cải tạo không giam giữ .4 Thực tiễn áp dụng hình phạt trục xuất .2 Các hạn chế và nguyên nhân của các hạn chế trong thực tiễn áp dụng các hình phạt chính không giam giữ. 38 Kết luận Chƣơng 2. 40 CHƢƠNG 3: KINH NGHIỆM CỦA PHÁP LUẬT HÌNH SỰ QUỐC TẾ VÀ MỘT SỐ NƢỚC VỀ HÌNH PHẠT CHÍNH KHÔNG GIAM GIỮ .1 Kinh nghiệm của pháp luật hình sự quốc tế về hình phạt chính không giam giữ .1 Những vấn đề chung về hình phạt chính không giam giữ trong pháp luật hình sự quốc tế .2 Kinh nghiệm của pháp luật hình sự quốc tế về quy định nguyên tắc và biện pháp bảo đảm áp dụng hình phạt chính không giam giữ .3 Kinh nghiệm của pháp luật hình sự quốc tế về quy định các hình phạt chính không giam giữ cụ thể .2 Kinh nghiệm của pháp luật hình sự một số nước về các hình phạt chính không giam giữ .1 Kinh nghiệm của pháp luật hình sự Hiệp chủng quốc Hoa Kỳ .2 Kinh nghiệm của pháp luật hình sự Cộng hòa Pháp .3 Kinh nghiệm của pháp luật hình sự Liên bang Nga.

47 Kết luận Chƣơng 3. 49 CHƢƠNG 4: KIẾN NGHỊ HOÀN THIỆN QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VÀ NÂNG CAO HIỆU QUẢ ÁP DỤNG CÁC HÌNH PHẠT CHÍNH KHÔNG GIAM GIỮ.1 Cải cách tư pháp và định hướng hoàn thiện nhằm nâng cao hiệu quả của các hình phạt chính không giam giữ .2 Các kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả của hình phạt chính không giam giữ .1 Kiến nghị hoàn thiện lý luận về hình phạt chính không giam giữ .2 Kiến nghị hoàn thiện quy định của pháp luật hình sự về các hình phạt chính không giam giữ .3 Kiến nghị nhằm nâng cao nhận thức và biện pháp bảo đảm thi hành các hình phạt chính không giam giữ .3 Kiến nghị những hướng nghiên cứu tiếp theo. 56 Kết luận Chƣơng 4. 59 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN NỘI DUNG LUẬN ÁN DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO KẾT LUẬN 1 PHẦN MỞ ĐẦU 1.

Tính cấp thiết của đề tài Trong hệ thống hình phạt của pháp luật hình sự Việt Nam, bốn hình phạt cảnh cáo, phạt tiền, cải tạo không giam giữ và trục xuất được xem là các hình phạt chính không giam giữ. Nghiên cứu về các hình phạt chính không giam giữ đáp ứng được tính cấp thiết về phương diện lý luận, pháp lý và thực tiễn. Về phương diện lý luận và pháp lý, luận án đáp ứng yêu cầu hoàn thiện hơn lý luận và quy định của BLHS về hình phạt chính không giam giữ. Về phương diện thực tiễn, luận án đáp ứng các yêu cầu của cải cách tư pháp, thực tiễn đấu tranh phòng chống tội phạm và yêu cầu hội nhập quốc tế.

Mục đích, mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu 2.1 Mục đích nghiên cứu Mục đích nghiên cứu đề tài “Hình phạt chính không giam giữ trong Luật Hình sự Việt Nam” là đề xuất các kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả áp dụng các hình phạt chính không giam giữ.2 Mục tiêu nghiên cứu Để đạt được mục đích đề xuất các kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả áp dụng các hình phạt chính không giam giữ, Luận án tập trung vào các mục tiêu nghiên cứu sau: 2 Thứ nhất, làm rõ lý luận về hình phạt chính không giam giữ như khái niệm, đặc trưng, cơ sở, vai trò, vị trí của hình phạt chính không giam giữ trên nền lý luận về hình phạt; Thứ hai, làm rõ những bất cập, hạn chế và nguyên nhân của các hạn chế trong trong quy định của BLHS năm 2015 và thực tiễn áp dụng các hình phạt chính không giam giữ dựa trên nền tảng lý luận về hình phạt chính không giam giữ; Thứ ba, đưa ra các kiến nghị nâng cao hiệu quả áp dụng các hình phạt này, bao gồm các kiến nghị nhằm hoàn thiện lý luận, quy định của pháp luật hình sự và các kiến nghị nhằm nâng cao nhận thức và các biện pháp bảo đảm thi hành các hình phạt chính không giam giữ.3 Nhiệm vụ nghiên cứu Để đạt được mục đích và mục tiêu nghiên cứu, luận án tập trung vào các nhiệm vụ nghiên cứu sau: Thứ nhất, nghiên cứu cơ sở lý luận về các hình phạt chính không giam giữ. Việc xây dựng cơ sở lý luận đầy đủ sẽ làm cơ sở cho việc nghiên cứu quy định của pháp luật hình sự về các hình phạt không giam giữ cụ thể. Nghiên cứu cơ sở lý luận các hình phạt chính không giam giữ phải dựa trên nền tảng nghiên cứu lý luận về hình phạt; Thứ hai, đánh giá quy định quy định của BLHS năm 2015 về hình phạt chính không giam giữ có so sánh, đối chiếu với quy định của BLHS năm 1999 và quy định của pháp luật hình sự Việt 3 Nam trong lịch sử. Qua đó làm rõ những bất cập, hạn chế trong trong quy định của BLHS năm 2015 về hình phạt chính không giam giữ; Thứ ba, đánh giá thực tiễn áp dụng các hình phạt chính không giam giữ, xác định những kết quả, thành tựu đã đạt được đồng thời làm rõ những bất cập, hạn chế và nguyên nhân của các bất cập, hạn chế đó trong thực tiễn áp dụng; Thứ tư, tham khảo quy định của pháp luật hình sự quốc tế và pháp luật hình sự một số nước như Hoa kỳ, Pháp và Nga để học hỏi kinh nghiệm, cách thức quy định phù hợp với điều kiện của Việt Nam.

Cuối cùng, đưa ra các kiến nghị cụ thể nhằm hoàn thiện lý luận, sửa đổi, bổ sung quy định của BLHS năm 2015 và các biện pháp bảo đảm nhằm nâng cao hiệu quả áp dụng các hình phạt chính không giam giữ. Phạm vi và đối tƣợng nghiên cứu 3.1 Phạm vi nghiên cứu Phạm vi nghiên cứu của Luận án tiến sĩ “Hình phạt chính không giam giữ trong Luật hình sự Việt Nam” được giới hạn như sau: Luận án nghiên cứu hình phạt dưới khía cạnh luật hình sự và chỉ giới hạn ở hình phạt chính không giam giữ quy định cho người phạm tội. Luận án tập trung nghiên cứu quy định của pháp luật hình sự Việt Nam về các hình phạt chính không giam giữ quy 4 định ở cả Phần chung và Phần các tội phạm trong BLHS năm 2015, có so sánh, đối chiếu với quy định của BLHS năm 1999, BLHS năm 1985 các văn bản pháp luật hình sự khác. Luận án cũng nghiên cứu quy định của pháp luật hình sự quốc tế về các hình phạt không giam giữ như Quy tắc Tokyo.

Ngoài ra, luận án còn khảo sát quy định của pháp luật hình sự Hoa Kỳ, BLHS Cộng hòa Pháp, BLHS Cộng hòa liên bang Nga. Luận án nghiên cứu thực tiễn áp dụng các hình phạt cảnh cáo, phạt tiền, cải tạo không giam giữ thể hiện ở các số liệu thống kê xét xử, báo cáo tổng kết của ngành Tòa án. Các số liệu nghiên cứu được khảo sát trên phạm vi toàn quốc kết hợp với nghiên cứu điển hình một số địa phương nhằm phân tích chuyên sâu số liệu thực tiễn xét xử. Luận án nghiên cứu quy định của BLHS năm 2015 có so sánh, đối chiếu với quy định của BLHS năm 1999 nên các số liệu nghiên cứu thực tiễn được khảo sát trong khoảng thời gian từ năm 2011 đến năm 2017.

Tuy BLHS năm 2015 có hiệu lực từ ngày 1/1/2018 nhưng một số quy định về hình phạt chính không giam giữ có thể được áp dụng trước thời điểm BLHS có hiệu lực nếu có lợi cho người phạm tội. Luận án cũng khảo sát ý kiến chuyên gia và những người làm công tác thực tiễn, phân tích một số bản án để minh chứng cho các nội dung được nghiên cứu.