Luận án Dương Thị Thanh Mai: Giáo dục pháp luật qua tư pháp Việt Nam (Tòa án, Luật sư)

BỘ GIÁO DỰC VÀ ÀO TẠO HỌC VIÊN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HO CHÍ MINH D¯ NG THỊ THANH MAI GIÁO DỤC PHÁP LUẬT QUA HOẠT DONG T¯ PHÁP Ở VIỆT NAM (BANG THỰC TIEN CUA TOA AN VA LUẬT SU) Chuyên ngành: Ly luận Nhà n°ớc va pháp quyền Mã số > 5.01 LUẬN AN PHO TIEN S( KHOA HỌC LUẬT HOC Ng°ời h°ớng dẫn khoa học: PGS. TRAN NGOC DUONG _ THU VIÊN TRUONG ẠI HỌ C LUATHA NỘI [PHONGbọc ỌC 44 44 HÀ NỘI, 1996 LO! CAM DOAN Tôi xin cam oan ây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực và ch°a từng °ợc ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Tác giả luận án ' (a Duong Thi Thanh Mai MỤC LỤC IV) PHẾ TH.

esmka neem ance arma eR SR KERA A RT Trang 2 CHUONG1 : Giáo dục pháp luật qua hoạt ộng tu pháp - * hình thức ặc thù của giáo dục pháp luật 1.1/ Khái niệm và vai trò của giáo dục pháp luật trong quá trình xây dựng nhà n°ớc pháp quyền Việt nam.2/ Khái niệm và các ặc tr°ng của giáo dục pháp luật qua Heat Ồng ful PHA suasssesiaoenoiankdndinnhiHnEdikatntranintRttigfk 0 AEH0N5340 00384 RRRTrang 36 CH¯ NG2 : Thực tiễn giáo dục pháp luật qua hoạt ộng t° pháp 2.1/ Thực tiễn giáo dục pháp luật qua hoạt ộng của Toà án.2/ Thực tiễn giáo dục pháp luật qua hoạt ộng của luật s°. Trang 98 H¯ NG3 : Ph°¡ng h°ớng và các giải pháp nang cao hiệu quả giáo dục pháp luật qua hoạt ộng t° pháp 3.1/ Cải cách t° pháp và những òi hỏi khách quan nâng cao hiệu quả giáo dục pháp luật qua hoạt ộng t° pháp.2/ Ph°¡ng h°ớng và các giải pháp nâng cao hiệu quả giáo duc pháp luật qua hoạt ộng t° pháp .--------- Trang 126 Ket TAM 1. Trang 161 Danh muc tai liéu tham khao MỞ ẦU “Ngh) cho cùng, vấn dé tu pháp, cing nh° mọi vấn ề khác, trong lúc này, là vấn dé ở ời và làm ng°ời" - -H6 Chí Minh [4.174] “ Con ng°ời tốt về chính trị, cá phẩm hạnh về chính trị là con ng°ời yêu luật pháp của n°ớc mình và hành ộng với tình yêu ó "- - Montesquieu [32,tr.38] 1/ TÍNH CAP THIET CUA Ề TÀI : Một trong những quan iểm co ban của Dang ta về tiếp tục xây dựng và hoàn thiện nhà n°ớc CHXHCN Việt nam hiện nay là "Tng c°ờng pháp chế XHCN, xây dựng Nhà n°ớc pháp quyền Việt nam quản lí xã hội bằng pháp luật ồng thời coi trọng giáo dục, nâng cao ạo ức " [53, tr. Muốn xây dựng Nifa n°ớc pháp quyền thành công thì bên cạnh iều kiện cần là ban hành một hệ thống pháp luật tốt, ầy ủ, ồng bộ, còn phải có diéu kiện du, ó là °a hệ thống pháp luật ó vào cuộc sống, làm cho mọi thành viên của xã hội ều biết ến, ều hiểu °ợc các qui ịnh, òi hỏi của pháp luật ể họ sống và làm việc theo pháp luật.

Một thành quả của m°ời nm ổi mới là Nhà n°ớc ta ã ban hành hàng trm vn bản pháp luật từ Hiến pháp 1992, các Bộ luật ến các vn bản pháp qui nhằm tạo lập môi tr°ờng pháp lí thuận lợi, ổn ịnh chọ sự tồn tại và phát trién các quan hệ xã hội ang thay ổi sâu sắc trong iều kiện chuyển ổi nền kinh tế theo c¡ chế quản lí hành chính, quan liêu, bao cấp sang c¡ chế thị tr°ờng theo ịnh h°ớng XHCN. Treng lúc ó, việc tổ chức thực hiện pháp luật (tức là quá trình °a hệ thống pháp luật ã °ợc ổi mới i vào cuộc sống và trở thành hiện thực ) lại ch°a tiến kịp với quá trình xây dựng. ban hành pháp luật và trở thành cản trở lớn nhất trên con °ờng tiến tới thực thi các nguyên tắc c¡ bản của Nhà n°ớc pháp quyền. Sự không ồng bộ giữa hai quá trình ó là một trong những nguyên nhân dẫn ến tình trạng mà nh° Tổng Bí th° ỗ M°ời tại Hội nghị lần thứ 8 của BCHTU ảng Cộng sản Việt nam (khoá VII) ã nhận ịnh :" Bộ máy Nhà n°ớc ngày một phinh ra, công kênh, chồng chéo với nhiều tầng nấc, hiệu lực, hiệu quả quan lí, iều hành.

thấp, tình trạng coi th°ờng phép n°ớc, bất chấp pháp luật, kỉ c°¡ng, nạn hối lộ, buôn lậu diễn ra khá nghiêm trọng cả trong bộ máy nhà n°ớc, cả ngoài xã hội. ó là nỗi nhức nhối nhất thiết không thể cho phép tồn tại trong chế ộ mới của chúng ta” [53,tr. Giáo dục pháp luật là sự tác ộng có hệ thống, có mục tiêu của Nhà n°ớc nói chung và của các c¡ quan nhà n°ớc, tổ chức kinh tế, tổ chức xã hội - nghề nghiệp nói riêng có vai trò ặc biệt quan trọng trong việc °a hệ thống pháp luật ã °ợc ổi mới i vào cuộc sống trên c¡ sở hình thành, nâng cao ý thức pháp luật và thói quen sống theo pháp luật của mỗi công dân và toàn xã hội. Tuy nhiên cho ến nay, giáo dục pháp luật ch°a °ợc tiến hành ồng bộ trên tất cả các l)nh vực của hoạt ộng Nhà n°ớc mà chủ yếu chỉ mới °ợc ịnh h°ớng trong hoạt ộng của các ph°¡ng tiện thông tin ại chúng hay trong hệ thống giáo dục ở các nhà tr°ờng.

Việc ịnh h°ớng giáo dục pháp luật trong hoạt ộng lập pháp, hành pháp, t° pháp ch°a °ợc quan tâm chi dao ding mức. Trong khi ó, sự nghiệp ổi mới chi ra réag, trong quá trình phát triển các quan hệ kinh tế thị tr°ờng và mở rộng dân chủ hoá ời sống xã hội , việc giáo dục pháp luật không thể chỉ dừng ở mức cung cấp, phổ biến các thông tin pháp luật chung chung cho mọi ối t°ợng nh° ã qua. Giáo dục pháp luật còn phải áp ứng các nhu cầu hiểu biết a dạng của từng ng°ời dân về pháp luật, ặc biệt là khi họ phải giải quyết những vấn ẻ pháp lí cụ thể. Xé? rừ phía công dan, nhu cầu hiểu biết pháp luật một cách cụ thể, chính xác và thiết thực dé bảo vệ lợi ích hợp pháp của mình, ể tổ chức công việc làm n, ể mở rộng quan hệ giao dịch xã hội ang là òi hỏi cấp thiết của từng cá nhân, từng gia ình và từng tập thể.

Giáo dục pháp luật qua hoạt ộng t° pháp chính là một trong những hình thức có thể áp ứng hữu hiệu nhu cầu ó. Có thể nói, bằng sự ịnh h°ớng giáo dục pháp luật trong các phiên toà công khai, trong các hoạt ộng giúp ỡ pháp lí của các tổ chức nh° luật s°, công chứng, thi hành án, hoà giải. mà pháp luật i vào nhận thức, tinh cảm của từng ng°ời, từng gia ình, từng nhóm cá nhân một cách sâu sắc, có sức thuyết phục h¡n theo ph°¡ng châm " Trm nghe không bằng một thấy". Ý ngh)a của bản thân việc áp dụng úng ắn pháp luật ể xử lí một sự việc cụ thể sẽ °ợc tng lên gấp bội nhờ vào sự tác ộng ịnh h°ớng của các c¡ quan, tổ chức t° pháp trong việc giải thích, cung cấp thông tin, bồi d°ỡng tình cảm, lòng tin ối với pháp _ luật.

Việc bảo vệ quyền con ng°ời, quyền công dan qua các hoạt ộng t° pháp trên c¡ sở của sự hiểu biết và hành ộng tự giác của chính ng°ời lao ộng cing dang là-òi hỏi bức thiết xé: từ phía Nhà n°ớc và chính các c¡ quan tu pháp. Việc tng c°ờng sự giao tiếp giữa các c¡ quan t° pháp với cộng ồng thông qua các hoạt ộng thông tin, giáo dục sẽ góp phần làm cho quan hệ giữa công dân với hệ thống t° pháp trở nên gắn bó, hiểu biết, tin cậy h¡n, tạo nên môi tr°ờng tâm lí thuận lợi cho việc công dân tiếp nhận và thi hành các quyết ịnh của các c¡ quan t° pháp, mật khác, tạo iều kiện dé công dân thực thi. quyền kiểm tra, giám sát hoạt ộng t° pháp, qua ó góp phần nâng cao hiệu quả của chính các c¡ quan, tổ chức t° pháp. Giáo dục pháp luật qua hoạt ộng t° pháp, do vậy , là một biện pháp quan trọng ẻ thực hiện mục tiêu của công cuộc cải cách t° pháp nhằm xây dựng một nén t° pháp trong sạch, vững mạnh, hiệu quả, vừa thực sự trở thành biểu t°ợng tôn nghiêm của công lí và công bằng vừa gần gii dân.

là n¡i giúp cho mỗi ng°ời dân có thể học cách sử dụng úng ắn quyền và ngh)a vụ của mình ể ở ời và làm ng°ời, ể biết yêu pháp luật và hành ộng với tình yêu ó. Mặc dù giáo dục pháp luật qua hoạt ộng t° pháp có ý ngh)a quan trọng và ang là òi hỏi khách quan, cấp thiết nh° vậy nh°ng cả về mặt lí luận lẫn thực tién ều ch°a °ợc quan tâm nghiên cứu một cách sâu sắc, có hệ thống _ và toàn diện. Chính vì lí do ó mà “Giáo dục pháp luật qua hoạt ộng t° pháp ở Việt nam” °ợc lựa chọn làm ề tài của luận án này. 2/ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU Ề TÀI | Việc nghiên cứu về giáo duc pháp luật d°ới góc ộ khoa học pháp lí ở n°ớc ta °ợc tiến hành có phần chậm so với yêu cầu ” Nhà n°ớc quản lí xã hội bằng pháp luật và không ngừng tng c°ờng pháp chế XHCN " ã °ợc ghi nhận từ Hiến pháp 1980.

Tr°ớc những nm 90, chỉ có một số vấn dé lí luận và thực tiễn về giáo dục pháp luật °ợc một vài nhà nghiên cứu Việt nam ặt ra khá sớm trong các công trình tiến hành tại n°ớc ngoài nh° :" Ý thức pháp luật XHCN và giáo dục pháp luật cho nhân dân lao ộng (ở Việt nam )" (Nghiên cứu lí luận), Luận án Phó tiến s) Luật học của Nguyễn ình Lộc, " Giáo duc pháp luật cho ng°ời lao ộng trong iều kiện ổi mới của Việt nam", Luận án phó tiến s) Luật học của Trần Ngọc °ờng. Một số nội dung và hình thức riêng lẻ của giáo dục pháp luật nh° day và học pháp luật trong các tr°ờng phổ thông, day nghề °ợc các c¡ quan chỉ ạo giáo dục và t° pháp tiến hành nghiên cứu d°ới góc ộ khoa học giáo dục từ cuối những nm 80 ể hình thành nên môn học " Giáo dục công dan" trong tr°ờng phổ thông và một ch°¡ng "Pháp luật ” trong môn học Chính tri tại các tr°ờng dạy nghề.