Luận án TS: Cơ chế pháp lý bảo đảm quyền tiếp cận công lý nạn nhân nữ bị XHTD ở Việt Nam

HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH ĐẶNG VIẾT ĐẠT CƠ CHẾ PHÁP LÝ BẢO ĐẢM QUYỀN TIẾP CẬN CÔNG LÝ CỦA NẠN NHÂN NỮ BỊ XÂM HẠI TÌNH DỤC Ở VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÀNH: LÝ LUẬN VÀ LỊCH SỬ NHÀ NƯỚC VÀ PHÁP LUẬT HÀ NỘI – 2020 HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH ĐẶNG VIẾT ĐẠT CƠ CHẾ PHÁP LÝ BẢO ĐẢM QUYỀN TIẾP CẬN CÔNG LÝ CỦA NẠN NHÂN NỮ BỊ XÂM HẠI TÌNH DỤC Ở VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÀNH: LÝ LUẬN VÀ LỊCH SỬ NHÀ NƯỚC VÀ PHÁP LUẬT Mã số: 938 01 06 Người hướng dẫn khoa học: 1. TRƯƠNG HỒ HẢI 2. LÊ ĐINH MÙI HÀ NỘI – 2020 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng và được trích dẫn đầy đủ theo quy định.

Tác giả luận án Đặng Viết Đạt ii MỤC LỤC Trang LỜI CAM ĐOAN. i DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT. iv DANH MỤC SƠ ĐỒ, BẢNG, BIỂU. vi MỞ ĐẦU.

1 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN CƠ CHẾ PHÁP LÝ BẢO ĐẢM QUYỀN TIẾP CẬN CÔNG LÝ CỦA NẠN NHÂN NỮ BỊ XÂM HẠI TÌNH DỤC. Tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước liên quan đến đề tài luận án. Đánh giá và những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu trong luận án. Câu hỏi nghiên cứu, giả thuyết khoa học và khung phân tích lý thuyết.

27 CHƯƠNG 2: LÝ LUẬN VỀ CƠ CHẾ PHÁP LÝ BẢO ĐẢM QUYỀN TIẾP CẬN CÔNG LÝ CỦA NẠN NHÂN NỮ BỊ XÂM HẠI TÌNH DỤC. Khái niệm, đặc điểm, vai trò cơ chế pháp lý bảo đảm quyền tiếp cận công lý của nạn nhân nữ bị xâm hại tình dục. Các yếu tố cấu thành, tiêu chí đánh giá và yếu tố ảnh hưởng đến cơ chế pháp lý bảo đảm quyền tiếp cận công lý của nạn nhân nữ bị xâm hại tình dục. Cơ chế pháp lý bảo đảm quyền tiếp cận công lý của nạn nhân nữ bị xâm hại tình dục ở một số quốc gia trên thế giới và giá trị tham khảo cho Việt Nam.

59 CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG CƠ CHẾ PHÁP LÝ BẢO ĐẢM QUYỀN TIẾP CẬN CÔNG LÝ CỦA NẠN NHÂN NỮ BỊ XÂM HẠI TÌNH DỤC Ở VIỆT NAM. Những ưu điểm trong cơ chế pháp lý bảo đảm quyền tiếp cận công lý của nạn nhân nữ bị xâm hại tình dục ở Việt Nam giai đoạn 2014-2019. Những nhược điểm trong cơ chế pháp lý bảo đảm quyền tiếp cận công lý của nạn nhân nữ bị xâm hại tình dục ở Việt Nam giai đoạn 2014-2019. Nguyên nhân những ưu, nhược điểm trong cơ chế pháp lý bảo đảm quyền tiếp cận công lý của nạn nhân nữ bị xâm hại tình dục ở Việt Nam giai đoạn 2014-2019.

129 iii CHƯƠNG 4: NHỮNG YÊU CẦU MỚI, QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CƠ CHẾ PHÁP LÝ BẢO ĐẢM QUYỀN TIẾP CẬN C NG LÝ CỦA NẠN NH N NỮ Ị XÂM HẠI TÌNH DỤC Ở VIỆT NAM. Những yêu cầu mới và quan điểm về hoàn thiện cơ chế pháp lý bảo đảm quyền tiếp cận công lý của nạn nhân nữ bị xâm hại tình dục ở Việt Nam hiện nay. Giải pháp hoàn thiện cơ chế pháp lý bảo đảm quyền tiếp cận công lý của nạn nhân nữ bị xâm hại tình dục ở Việt Nam. 161 DANH MỤC CÁC C NG TRÌNH ĐÃ C NG Ố CỦA TÁC GIẢ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN.

163 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. 183 iv DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT BLDS Bộ luật Dân sự BLHS Bộ luật hình sự BLHS năm 1999 Bộ luật hình sự năm 1999 (sửa đổi, bổ sung năm 2009) BLHS năm 2015 Bộ luật hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) BLTTHS Bộ luật Tố tụng hình sự CCPL Cơ chế pháp lý CCTP Cải cách tư pháp CEDAW Công ước xoá bỏ mọi hình thức phân biệt đối xử với phụ nữ năm 1979 CECODES Trung tâm nghiên cứu hỗ trợ cộng đồng CRC Công ước của Liên hợp quốc về quyền trẻ em năm 1989 ECHR Công ước châu Âu về Nhân quyền ĐBQH Đại biểu Quốc hội ĐTNCS Đoàn thanh niên cộng sản HĐND Hội đồng nhân dân HLHPL Hội liên hiệp Phụ nữ HTPL Hệ thống pháp luật HVVP Hành vi vi phạm ICCPR Công ước Quốc tế về các Quyền Dân sự và Chính trị năm 1966 LĐTBXH Lao động, Thương binh và Xã hội KT-XH Kinh tế - xã hội LHQ Liên hợp quốc MOLISA Bộ lao động, Thương binh và Xã hội NCS Nghiên cứu sinh NNN Nạn nhân nữ NNPQ Nhà nước pháp quyền Nghị quyết số Nghị quyết số 05/2017/NQ-HĐTP ngày 19/9/2017 của 05/2017/NQ-HĐTP Hội đồng Thẩm phán TANDTC ban hành một số biểu mẫu trong giai đoạn xét xử vụ án hình sự, xét lại bản án và quyết định đã có hiệu lực pháp luật của BLTTHS Nghị quyết số Nghị quyết số 06/2019/NQ-HĐTP ngày 01/10/2019 của 06/2019/NQ-HĐTP Hội đồng Thẩm phán TANDTC hướng dẫn áp dụng một số quy định các điều 141, 142, 143, 144, 145, 146, 147 của BLHS và việc xét xử vụ án XHTD người dưới 18 tuổi NSNN Ngân sách nhà nước v NXB Nhà xuất bản PLHS Pháp luật hình sự PNTEG Phụ nữ và trẻ em gái QCN Quyền con người QH Quốc hội QTCCL Quyền tiếp cận công lý Nghị quyết số 49-NQ/TW Nghị quyết số 49-NQ/TW ngày 02/6/2005 của Bộ Chính trị về Chiến lược CCTP đến năm 2020 NCS Nghiên cứu sinh TAND Toà án nhân dân TANDTC Toà án nhân dân tối cao TCCL Tiếp cận công lý TCN Trước công nguyên TNHS Trách nhiệm hình sự TTHS Tố tụng hình sự Thông tư số 01/2017/TT- Thông tư số 01/2017/TT-TANDTC ngày 28/7/2017 cả TANDTC Chánh án TANDTC quy định về phòng xử án Thông tư số 02/2018/TT- Thông tư số 02/2018/TT-TANDTC ngày 21/9/2018 cả TANDTC Chánh án TANDTC quy định chi tiết việc xử vụ án hình sự có người tham gia tố tụng là người dưới 18 tuổi thuộc thẩm quyền của Toà Gia đình và người chưa thành niên Thông tư số Thông tư liên tịch số 06/2018/TTLT-VKSNDTC- 06/2018/TTLT- TANDTC-BCA-BTP-BLĐTBXH ngày 21/12/2018 giữa VKSNDTC-TANDTC- VLSNDTC, TANDTC, Bộ Công an, Bộ Tư pháp, Bộ BCA-BTP-BLĐTBXH LĐTBXH về phối hợp thực hiện một số quy định của BLTTHS về thủ tục tố tụng đối với người dưới 18 tuổi UBTV Uỷ ban thường vụ UBND Uỷ ban nhân dân UDHR Tuyên ngôn Quốc tế Nhân quyền năm 1948 UNICEF Quỹ Nhi đồng Liên Hợp Quốc VCCI Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam XHTD Xâm hại tình dục VKSND Viện kiểm sát nhân dân VKSNDTC Viện kiểm sát nhân dân tối cao vi DANH MỤC SƠ ĐỒ, BẢNG, BIỂU Trang SƠ ĐỒ Sơ đồ 1. 1: Khung phân tích lý thuyết CCPL bảo đảm QTCCL của NNN bị XHTD ở Việt Nam. 1: Sơ đồ biểu diễn CCPL bảo đảm QTCCL của NNN bị XHTD.

1: Số vụ tấn công tình dục ở Hàn Quốc bị bắt. 1: Số lượng luật sư Việt Nam giai đoạn 201-2019. 2: Lựa chọn cách thức giải quyết vụ việc của người dân hi họ hay người thân của họ bị XHTD. 3: Thu nhập bình quân, số năm đi học và chỉ số phát triển con người ở Việt Nam.

1: Số vụ tấn công tình dục và hiếp dâm ở Nhật Bản. 1: Số vụ án liên quan đến XHTD PNT G giai đoạn (2014-2019). 2: Số vụ án và nạn nhân theo tội danh cả nước được x t xử sơ thẩm liên quan đến XHTD PNT G trong giai đoạn 2014-2019. 3: Hệ thống thể chế liên quan đến đảm bảo QTCCL của NNN bị XHTD ở Việt Nam.

4: Đánh giá của người dân và cán bộ thuộc các thiết chế tư pháp về một số nhận định liên quan đến năng lực thực thi nhiệm vụ cán bộ tư pháp. 5: Xâm hại tình dục theo quan điểm của cán bộ các thiết chế tư pháp. 6: Đánh giá của người dân và của cán bộ tư pháp về tính hiệu quả của các thiết chế tư pháp trong bảo đảm QTCCL của NNN bị XHTD. 7: Đánh giá của cán bộ tư pháp về số lượng và cơ cấu của đội ng cán bộ tại các bộ phận xử lý vụ án XHTD tại cơ quan đơn vị nơi họ đang công tác.

8: Đánh giá của cán bộ tư pháp về năng lực của đội ng cán bộ làm nhiệm vụ xử lý vụ án XHTD tại cơ quan đơn vị nơi họ đang công tác. 9: Đánh giá của cán bộ tư pháp về nguồn lực vật chất phục vụ cho việc giải quyết các vụ XHTD tại cơ quan công tác. 10: Số bị cáo và số vụ án liên quan đến XHTD đã thụ l và giải quyết trên địa bàn cả nước trong giai đoạn 2014-2019. 11: Xét xử phúc thẩm các vụ án XHTD trên địa bàn cả nước trong giai đoạn 2014-2019.

12: Đánh giá của người dân và của cán bộ tư pháp về tính hiệu quả trong hoạt động bảo vệ QTCCL của NNN bị XHTD của các thiết chế tư pháp. 1 : Nhận thức của người dân về các hành vi được xác định là vi phạm pháp luật theo BLHS. 14: Lựa chọn hành động của người dân nếu bị XHTD. 15: Tỷ lệ phụ nữ từ 20-24 tuổi kết hôn lần đầu trước 15 tuổi và trước 18 tuổi.

1 : ức độ hiểu biết của người dân về các thủ tục để bảo vệ quyền lợi của mình thông qua con đường tư pháp hình sự. 17: Đánh giá của cán bộ tư pháp (CB) và người dân (ND) về chi phí mà NNN bị XHTD phải chi trả trong quá trình xử lý vụ án. 18: Quan điểm của người dân về tác động của yếu tố văn hóa đến XHTD. 19: Vai trò ảnh hưởng của các nhóm nhân tố tác động đến lựa chọn giải quyết vụ việc thông qua con đường tư pháp hình sự.

1: ức độ tham gia các hóa đào tạo bồi dư ng của cán bộ thuộc các thiết chế tư pháp. 2: Các nhân tố tác động đến lựa chọn giải quyết vụ việc thông qua con đường tư pháp hình sự của người dân nếu họ là nạn nhân bị XHTD. Tính cấp thiết của đề tài luận án Quyền tiếp cận công lý (QTCCL) là một trong những quyền cơ bản của con người , đã được pháp luật quốc tế hiện đại ghi nhận , đây là hả năng của mỗi người yêu cầu nhà nước và xã hội tạo mọi điều kiện thuận lợi nhất để tìm kiếm và đạt được sự khắc phục và đền bù thoả đáng cho những bất công hay tổn thương mà họ gặp phải do chủ thể khác tranh chấp về quyền hoặc xâm phạm bất hợp pháp về quyền và lợi ích. Hiện nay, theo Luật nhân quyền quốc tế, bảo đảm QTCCL cho mọi người được thực hiện “thông qua bất cứ một cơ chế nào, thay vì chỉ thông qua những thiết chế tư pháp truyền thống ” [108, tr.