Cơ chế ba bên trong giải quyết tranh chấp lao động Việt Nam - Nguyễn Xuân Thu

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI NGUYÊN XUÂN THU CƠ CHẾ BA BÊN TRONG VIỆC GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP LAO ĐỘNG Ở VIỆT NAM Chuyên ngành: Luật kinh tế Mã số: 62 38 50 01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC c Người hướng dẫn khoa học: THUVIEN |” 5 TRUONG ĐẠI HỌC IAT HÀ NỘI 1. Lưu Bình Nhưỡng {1S 2. Đăng Quang Phương LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của riêng tôi. Các số liệu nêu trong Luận án là trung thực.

Những kết luận khoa học của Luận án chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Tác giả Luận án Nguyễn Xuân Thu MỤC LỤC Trang NHUNG TỪ VIET TAT TRONG LUẬN AN LOI NOI DAU Chương 1: NHUNG VAN ĐỀ LÍ LUẬN VE CƠ CHE BA BEN TRONG VIEC GIAI QUYET TRANH CHAP LAO DONG 1. Tổng quan về cơ chế ba bên 1] 1. Khái quát về cơ chế ba bên trong việc giải quyết tranh chấp lao 46 động Kết luận chương 1 76 Chương 2: THỰC TRẠNG VẬN DỤNG CƠ CHẾ BA BÊN TRONG VIỆC GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP LAO ĐỘNG Ở VIỆT NAM 2.

Vận dụng cơ chế ba bên trong hoạt động xây dựng pháp luật về 78 giải quyết tranh chấp lao động 2. Vận dụng cơ chế ba bên trong việc thiết lập tổ chức, cơ quan 90 giải quyết và trong quá trình giải quyết tranh chấp lao động Kết luận chương 2 132 Chương 3: HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VÀ NÂNG CAO HIỆU QUA VẬN DỤNG CƠ CHẾ BA BÊN TRONG VIỆC GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP LAO ĐỘNG Ở VIỆT NAM 3. Những yêu cầu cơ bản của việc hoàn thiện pháp luật và nâng cao 135 hiệu quả vận dụng cơ chế ba bên trong việc giải quyết tranh chấp lao động ở Việt Nam 3. Các giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả vận 145 dụng cơ chế ba bên trong việc giải quyết tranh chấp lao động ở Việt Nam Kết luận chương 3 187 KẾT LUẬN 189 CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU KHOA HỌC CỦA TÁC GIÁ CÓ LIÊN 192 QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 193 NHỮNG TU VIET TAT TRONG LUẬN ÁN NHỮNG TỪ VIẾT TẮT BẰNG TIẾNG VIỆT: 1.

BLLĐ: Bộ luật lao động của nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 1994 (đã được sửa đổi, bổ sung năm 2002, 2006, 2007) 2.HGLĐCS: Hoà giải lao động cơ sở 3. HGV: Hoa giai vién 4. LDLD: Liên đoàn Lao động 5. LDTBXH: Lao động - Thương binh và Xã hội 6.

NLD: Người lao động 7. NSDLĐ: Người sử dụng lao động 8. Nxb: Nhà xuất bản 9. UBND: Uy ban nhan dan 10.

TAND: Toa án nhân dân 11. TTLD: Trọng tài lao động NHỮNG TỪ VIẾT TÁT BẰNG TIẾNG ANH: 12. ILO: Tổ chức lao động Quốc tế (International Labour Organization) 13. VCA: Liên minh các Hợp tác xã Việt Nam 14.

VCCI: Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam 15. VINASME: Hiệp hội các Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam LỜI NÓI ĐẦU 1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA VIỆC NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI Cơ chế ba bên là sản phẩm tất yếu của nền đại công nghiệp, là nét đặc sắc trong tổ chức và hoạt động của ILO bởi mô hình tổ chức và cách thức tác động giải quyết các vấn đề về quan hệ lao động (quan hệ công nghiệp) của tổ chức này chính là hiện thân của sự vận hành cơ chế ba bên. Từ việc xây dựng chính sách, pháp luật có liên quan tới quyền lợi của các bên (nhất là quyền lợi của NLĐ), cho đến việc thực thi cũng như giải quyết các vấn đề phát sinh, kể cả giải quyết tranh chấp lao động và đình công, đều có thể nhờ đến sự can thiệp của cơ chế ba bên ở những mức độ và cách thức khác nhau.

Ở các quốc gia có nền kinh tế thị trường và quan hệ lao động phát triển, vai trò của cơ chế ba bên trong lĩnh vực lao động - xã hội là không thể phủ nhận. Uỷ ban quan hệ lao động, Hội đồng lương hay Toà án công nghiệp, Toà án TTLD.tai nhiều nước thuộc khối ASEAN được tổ chức theo cơ cấu ba bên đã giải quyết các vấn đề thuộc mối quan hệ lao động một cách hiệu quả ngay từ những năm giữa thế kỷ XX. Trong khi đó, ở Việt Nam, cơ chế ba bên còn là vấn đề khá mới mẻ. Có thể nói, cơ chế này mới được Nhà nước cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam vận dụng khi xây dựng và triển khai thực hiện BLLĐ.

Cho đến nay, van còn những ý kiến khác nhau trong giới khoa học pháp lí về việc có cần hay không sự can thiệp của cơ chế ba bên vào lĩnh vực lao động nói chung, giải quyết tranh chấp lao động nói riêng. Có lẽ bởi người ta vẫn đang hoài nghi về hiệu quả của nó. Tranh chấp lao động cũng là một khái niệm mới được pháp luật Việt Nam thừa nhận một cách rộng rãi kể từ khi nước ta chuyển sang nên kinh tế hàng hoá nhiều thành phần, vận hành theo cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa. Cùng với sự vận động của nền kinh tế chuyển đổi, tranh chấp lao động xảy ra có xu hướng ngày càng nhiều về số lượng, lớn về quy mô và phức tạp về tính chất.

Nhà nước đã áp dụng nhiều biện pháp và cơ chế khác nhau để giải quyết tranh chấp lao động. Trong số đó, ít nhiều Nhà nước đã vận dụng cơ chế ba bên, dù mới ở mức độ sơ khai, thậm chí nhiều khi chưa đúng với ban chất của nó. Nhung dù ở mức độ nào, dù với nhận thức và sự vận dụng có thể chưa đầy đủ thì cũng cho thấy chúng ta đã bắt đầu nhìn nhận vai trò của cơ chế ba bên trong lĩnh vực lao động nói chung và giải quyết tranh chấp lao động nói riêng. Day chính là nền tảng quan trọng để có thể ứng dụng cơ chế ba bên một cách sâu rộng hơn ở nước ta trong thời gian tới.

Song, trên bình diện chung nhất có thể thấy, những vấn dé lí luận về cơ chế ba bên trong việc giải quyết tranh chấp lao động ở nước ta vẫn đang bị bỏ ngỏ, pháp luật và thực tiễn vận dụng cơ chế ba bên trong giải quyết tranh chấp lao động chưa thực sự rõ nét. Vì vậy, để hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả vận dụng cơ chế ba bên trong giải quyết tranh chấp lao động ở nước ta phải bắt đầu từ việc giải quyết vấn đề nhận thức về cơ chế ba bên tới những hành động cụ thể và thiết thực cho nó. Day quả thực là công việc không hề đơn giản, thậm chí còn có thể nói là cực kỳ phức tạp. Vì thế, nó đòi hỏi sự hợp lực của nhiều cấp, nhiều ngành, mà trước hết là của các nhà khoa học pháp lí và các nhà hoạt động thực tiễn trong lĩnh vực này.

Nghiên cứu dé tài "Cơ chế ba bên trong việc giải quyết tranh chấp lao động ở Việt Nam" sẽ góp sức cùng giải quyết vấn đề này nhằm thiết lập và duy trì môi trường lao động hài hoà, ổn định vì lợi ích của các bên và vì sự phát triển chung của xã hội. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI Trên thế giới, cơ chế ba bên trong lĩnh vực lao động nói chung và giải quyết tranh chấp lao động nói riêng được thừa nhận từ thực tế đời sống. Vì vậy, dường như không tìm thấy những công trình khoa học có tính học thuật về vấn đề này. Từ các nguồn thông tin mà nghiên cứu sinh có thể tiếp cận cho thấy chưa có công trình khoa học nào của các nước nghiên cứu về cơ chế ba bên trong việc giải quyết tranh chấp lao động ở Việt Nam đã được công bố.

Tại Việt Nam, việc nghiên cứu về cơ chế ba bên đã được tiến hành, song chỉ là những nghiên cứu đơn lẻ, lồng ghép trong các nội dung khác mà chưa có công trình khoa học nào nghiên cứu một cách có hệ thống về cơ chế ba bên cũng như việc vận dụng cơ chế ba bên trong giải quyết tranh chấp lao động. Một số nhà khoa học đã có những bài viết đăng trên các tạp chí chuyên ngành, song những bài viết này mới chỉ dừng lại ở mức độ phác thảo nhận thức ban đầu về cơ chế ba bên hoặc đề cập vai trò, sự cần thiết và một vài giải pháp cơ bản cho việc vận hành cơ chế ba bên trong lĩnh vực lao động ở Việt Nam. Tiêu biểu nhất phải kể đến những bài viết của PGS.TS Phạm Công Trứ đăng trên các số tap chí Nhà nước và Pháp luật, như: Co chế ba bên trong nền kinh tế thị trường (tháng 1/1997); Cơ chế ba bên của ILO: khái niệm và cơ sở pháp lí (tháng 6/2006); Cơ chế ba bên của ILO: cơ sở lí luận (tháng 12/2006); Lợi thế của cơ chế ba bên của ILO: hợp tác để phát triển trong sự hài hoà, ổn định và bên vững (tháng 1/2008), Cơ chế ba bên: các lĩnh vực hợp tác hữu hiệu (tháng 5/2008). Tiếp đến là các bài viết của TS Lưu Bình Nhưỡng (Một số vấn đề lí luận, pháp lí và điều kiện phát triển cơ chế ba bên ở Việt Nam đăng trên tạp chí Luật học số 12/2006; Việc giải quyết tranh chấp lao động tập thể và đình công đăng trên tạp chí Nghiên cứu lập pháp số 10/2006.), TS Đào Thị Hang (Co chế ba bên và khả năng thực thi trong pháp luật lao động Việt Nam đăng trên tạp chí Nhà nước và Pháp luật tháng 1/2005) và Th§ Nguyễn Hữu Chí (Vai trò của Công đoàn trong cơ chế ba bên và giải quyết tranh chấp lao động đăng trên tạp chí Nhà nước và Pháp luật tháng 10/2001).

Bên cạnh đó, một số bản báo cáo và tham luận của các chuyên gia Việt Nam va ILO trong các cuộc hội thảo và các văn kiện dự án về quan hệ lao động thực hiện tại Việt Nam có đề cập cơ chế ba bên và việc vận dụng cơ chế này trong giải quyết tranh chấp lao động ở những góc độ khác nhau.