Luận án tiến sĩ luật học: Chức năng quản lý môi trường nhà nước - Phục vụ phát triển bền vững tại Việt Nam

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI BÙI XUÂN PHÁI LUẬN VĂN TIEN SĨ LUẬT HOC HÀ NỘI - 2016 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI BÙI XUÂN PHÁI Chuyên ngành : Ly luận và lich sử nhà nước và pháp luật Mã số : 62 38 01 01 LUẬN ÁN TIEN SĨ LUAT HOC Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Nguyễn Thị Hồi PGS.TS Lê Văn Long HÀ NỘI - 2016 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu nêu trong luận an là trung thực. Những kế! luận khoa học của luận án chưa từng được ai công bố trong bat kỳ công trình nào khác. TÁC GIÁ LUẬN ÁN Bùi Xuân Phái MỤC LỤC Trang MỞ ĐẦU Chương 1: TONG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÁC VAN DE CÓ LIÊN QUAN ĐÉN ĐÈ TÀI Ld Các công trình nghiên cứu về môi trường, quản lý môi trường, phát triển bền vững, chức năng nhà nước và hoạt động quan lý môi trường của nhà nước 1.2 Các công trình nghiên cứu về hoạt động quản lý môi trường đáp 16 ứng yêu cầu của phát triển bền vững ở Việt Nam 1.

Nhận xét về các công trình nghiên cứu và những vấn đề đặt ra cho 23 luận án Chương 2: QUAN LÝ MOI TRƯỜNG - MỘT CHỨC NANG CUA NHÀ 26 NƯỚC ĐÁP UNG YÊU CÂU PHÁT TRIEN BEN VỮNG Ở VIỆT NAM HIỆN NAY 2. Khái niệm môi trường và quản lý môi trường 26 2. Khái niệm phát triển bền vững và các yêu cầu của phát triển bền 29 vững ở Việt Nam 2. Khái niệm chức năng nhà nước 34 2.4 Khái niệm và đặc điểm của chức năng quản lý môi trường của Nhà 37 nước đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững ở Việt Nam 2.

Sự cần thiết phải thực hiện chức năng quản lý môi trường của Nhà 43 nước dap ứng yêu cầu phát triển bền vững ở Việt Nam hiện nay 2. Các yếu tố ảnh hưởng đến việc thực hiện chức năng quản lý môi 51 trường của Nhà nước đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững ở Việt Nam Chương 3: NỘI DUNG, PHƯƠNG THỨC, BO MAY THỰC HIỆN CHỨC 67 NĂNG QUAN LY MOI TRUONG CUA NHÀ NƯỚC ĐÁP UNG YEU CAU PHAT TRIEN BEN VUNG O VIET NAM 3. Nội dung chức nang quản lý môi trường của Nha nước dap ứng yêu 67 câu phát triên bên vững 3e. Phuong thức thực hiện chức nang quan ly môi trường cua Nha nước 78 đáp ứng yêu cau phát triển bền vững 3.

Bộ máy thực hiện chức năng quản lý môi trường của Nhà nước đáp 82 ứng yêu cầu phát triển bền vững ở Việt Nam Chương 4: THUC TRANG VÀ NGUYÊN NHÂN CUA THỰC TRẠNG 86 THỰC HIỆN CHỨC NANG QUAN LÝ MOI TRƯỜNG CUA NHÀ NƯỚC ĐÁP UNG YÊU CAU PHAT TRIEN BEN VUNG O VIET NAM HIEN NAY 4. Thực trang thực hiện chức năng quan ly môi trường của Nha nước 86 đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững ở Việt Nam 4. Nguyên nhân của thực trạng thực hiện chức năng quản lý môi 120 trường của Nhà nước ở Việt Nam Chương 5: ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP THỰC HIỆN CHỨC NĂNG 126 QUAN LÝ MOI TRUONG CUA NHÀ NƯỚC ĐÁP UNG YEU CAU PHAT TRIEN BEN VUNG O VIET NAM TRONG THOI GIAN TOI 5. Dinh hướng thực hiện chức nang quan lý môi trường của Nhà nước 126 đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững ở Việt Nam trong thời gian tới 5.

Giải pháp thực hiện chức năng quản lý môi trường của Nhà nước 132 đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững ở Việt Nam trong thời gian tới KET LUẬN 155 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐÉN ĐÈ 157 TÀI ĐÃ ĐƯỢC CÔNG BÓ DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 158 DANH MỤC CÁC TU VIET TAT BVMT : Bao vệ môi trường DMC : Đánh giá tác động môi trường chiến lược DTM : Đánh giá tác động môi trường QLMT : Quản lý môi trường PTBV : Phát triển bền vững XHCN : Xã hội chủ nghĩa MỞ DAU 1. Tính cấp thiết của việc thực hiện đề tài Nhiều nền văn minh rực rỡ mà loài người tạo ra hiện chỉ còn là đối tượng nghiên cứu của lịch sử, của khảo cô học và có lẽ chỉ còn được khai thác với tư cách là những điểm tham quan, du lịch để hoài niệm về quá khứ. Phải chăng nhân loại đang có nguy cơ đi vào vết xe đồ của lịch sử? Những thảm hoa do thiên nhiên hay do con người trực tiếp hoặc gián tiếp gây ra đang có xu hướng ngày càng phức tạp mà nếu không có giải pháp xử lý thỏa đáng, có thể loài người sẽ phải gánh chịu những thảm họa môi trường còn khủng khiếp hơn so với những gì đã và đang xảy ra. Phát triển kinh tế - xã hội đã nâng cao mức sống của con người hiện tại nhưng cũng kéo theo rất nhiều van dé nay sinh, trong đó ô nhiễm và suy thoái môi trường nỗi lên như một vấn đề vừa phức tạp về tính chất, vừa rộng lớn về quy mô, ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống hiện tại và lâu dài tới các thế hệ tương lai, đến mục tiêu phát triển bền vững (PTBV).

Tốc độ tăng trưởng kinh tế liệu có thể tiếp tục được duy trì, cuộc sông của con người liệu có được bảo đảm nếu như môi trường không được quản lý, bảo vệ? Sự mắt cân bang giữa tăng trưởng kinh tế trước mắt với lợi ích lâu dai, với xã hội, với môi trường, giữa lợi ích của các thế hệ hiện tại với các thế hệ tương lai không được giải quyết một cách thỏa đáng là một mầm họa, đe dọa một sự bất ồn và rồi loan sẽ xảy ra. Nhà nước pháp quyên xã hội chủ nghĩa (XHCN) Việt Nam không chỉ ghi nhận, bảo đảm thực hiện trên thực tế quyền con người của hiện tại mà còn có trách nhiệm với các thé hệ tương lai. Do đó, quản lý môi trường (QLMT) đã trở thành một chức năng độc lập, tất yêu mà các nhà nước đương đại nói chung, Nhà nước Việt Nam nói riêng phải thực hiện và là chức năng có tầm quan trọng, có ý nghĩa như những chức năng về kinh tế, xã hội nhằm đáp ứng yêu cầu của PTBV. Hội nghị toàn cầu về biến đồi khí hậu lần thứ 21 (COP21) tiếp tục là một sự khang định về điều đó.

Tuy nhiên, cho đến nay vẫn chưa có một công trình chuyên biệt nào nghiên cứu nhằm xây dựng và hoàn thiện cơ sở lý luận, đánh giá thực trạng thực hiện chức năng QLMT của Nhà nước ta thời gian qua và tìm ra giải pháp nhăm nâng cao hiệu quả thực hiện chức năng này trong thời gian tới để đáp ứng yêu cầu PTBV của đất nước. Ý thức được điều đó và nhằm góp phần vào việc khắc phục hạn chế đã được đề cập trong Báo cáo chính trị của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa IX răng: "Lý luận chưa giải đáp được một số van đề của thực tiễn đổi mới và xây dựng chủ nghĩa xã hội ở nước ta, đặc biệt là trong việc giải quyết các mối quan hệ giữa tốc độ tăng trưởng và chất lượng phát triển; giữa tăng trưởng kinh tế và thực hiện công bằng xã hội;. 69], tôi đã chọn nghiên cứu dé tài: "Chức năng quan lý môi trường của Nhà nước đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững ở Việt Nam hiện nay" làm dé tài luận án tiến sĩ của mình. Mục đích nghiên cứu Mục đích nghiên cứu trực tiếp của đề tài là làm sáng tỏ thêm lý luận về chức năng QLMT của nhà nước đáp ứng yêu cầu của PTBV, đánh giá được thực trạng thực hiện chức năng này của Nhà nước ta thời gian qua, trên cơ sở đó tìm ra được giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện chức năng này của Nhà nước ta trong thời gian tới nhăm đảm bảo yêu cầu PTBV đất nước.

Nhiệm vụ nghiên cứu Đề thực hiện được mục đích trên, nhiệm vụ đặt ra cho việc nghiên cứu đề tài bao gồm: - Xây dựng và làm sáng tỏ lý luận về chức năng QLMT của Nhà nước đáp ứng yêu cầu PTBV ở Việt Nam hiện nay. Cụ thể: làm sáng to sự cần thiết phải thực hiện chức năng, nội dung, phương thức, bộ máy thực hiện và các yếu tố ảnh hưởng đến việc thực hiện chức năng QLMT của Nhà nước đáp ứng yêu cầu PTBV ở nước ta. - Xem xét thực trạng thực hiện chức năng QLMT của Nhà nước đáp ứng yêu cầu PTBV ở nước ta thời gian qua, xác định được những thành tựu và hạn chế trong việc thực hiện chức năng này và chỉ ra những nguyên nhân dẫn đến thực trạng đó; - Tìm hiểu việc thực hiện chức năng QLMT đáp ứng yêu cầu PTBV của một số nhà nước khác dé tìm ra những kinh nghiệm có thé tham khảo cho Nhà nước Việt Nam trong quá trình thực hiện và nâng cao hiệu quả thực hiện chức năng QLMT đáp ứng yêu cầu PTBV; - Đề xuất được những phương hướng và giải pháp có tính khả thi để góp phần nâng cao hiệu quả thực hiện chức năng QLMT của Nhà nước Việt Nam trong thời gian tới nhăm đáp ứng yêu cầu PTBV đất nước. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài Đối tượng nghiên cứu của đề tài là các vấn đề sau: - Cơ sở lý luận về chức năng QLMT của Nhà nước đáp ứng yêu cầu PTBV ở Việt Nam; - Thực trạng thực hiện chức năng quản lý môi trường của Nhà nước đáp ứng yêu cầu PTBV ở Việt Nam và một số nước khác thời gian qua; - Các giải pháp cần thực hiện để nâng cao hiệu quả thực hiện chức năng QLMT của Nhà nước ta nhằm đáp ứng yêu cầu PTBV đất nước.

Phạm vi nghiên cứu về không gian là ở Việt Nam. Phạm vi thời gian được nghiên cứu chủ yếu là từ khi công cuộc đổi mới được tiến hành ở nước ta cho đến nay. Phạm vi về nội dung nghiên cứu là những vấn đề lý luận và thực tiễn cơ bản về chức năng QLMT của Nhà nước đáp ứng yêu cầu PTBV. Đó là các vấn đề: khái niệm, tầm quan trọng, nội dung, phương thức, bộ máy thực hiện chức năng, thực tiễn thực hiện chức năng QLMT của Nhà nước ta thời gian qua, kinh nghiệm thực hiện chức năng này ở một số nước trên thế giới mà Việt Nam có thể tham khảo, đặc biệt là ở những nước có nhiều nét tương đồng về điều kiện như Việt Nam, các giải pháp có thé áp dụng để nâng cao hiệu quả thực hiện chức năng QLMT của Nha nước ta trong thời gian tới nhằm đảm bảo yêu cầu PTBV đất nước.