Chính sách pháp luật - Những vấn đề lý luận và thực tiễn từ góc nhìn khoa học

Chịu trách nhiệm xuất bản GIÁM ĐỐC - TỔNG BIÊN TẬP PGS. PHẠM MINH TUẤN Chịu trách nhiệm nội dung ỦY VIÊN HỘI ĐỒNG BIÊN TẬP - XUẤT BẢN TS. VÕ VĂN BÉ Biên tập nội dung: ThS. VĂN THỊ THANH HƯƠNG ThS.

NGUYỄN THỊ HẢI BÌNH ThS. NGUYỄN THỊ THU HÒA ThS. NGUYỄN VIỆT HÀ Trình bày bìa: PHẠM THÚY LIỄU Chế bản vi tính: NGUYỄN QUỲNH LAN Đọc sách mẫu: NGUYỄN THỊ THU HÒA BÍCH LIỄU Số đăng ký kế hoạch xuất bản: 1459-2021/CXBIPH/14-12/CTQG. Số quyết định xuất bản: 310-QĐ/NXBCTQG, ngày 11/5/2021.

Nộp lưu chiểu: tháng 5 năm 2021. 5 LỜI NHÀ XUẤT BẢN C hính sách pháp luật là một bộ phận, một loại chính sách công. Chính sách pháp luật xuyên suốt các loại chính sách của Nhà nước, xuyên suốt hệ thống pháp luật, là nền tảng tổ chức của toàn bộ đời sống pháp luật. Chính sách pháp luật tác động đến hệ thống pháp luật, đời sống pháp luật và sự phát triển pháp luật; góp phần nâng cao trình độ và chất lượng của đời sống pháp luật, hoàn thiện pháp luật, tối ưu hóa sự điều chỉnh bằng pháp luật; xây dựng chiến lược và sách lược phát triển pháp luật của đất nước.

Nghiên cứu chính sách pháp luật là một cách tiếp cận mới của khoa học xã hội, cung cấp những hiểu biết cần thiết cho hoạt động xây dựng và thực hiện chính sách pháp luật ở nước ta. Những hiểu biết lý luận và thực tiễn về chính sách pháp luật không chỉ cần thiết cho chính khoa học chính sách pháp luật mà còn cần thiết cho thực tiễn xây dựng và áp dụng chính sách pháp luật, cho việc hiện đại hóa các quan hệ xã hội, hoàn thiện nhà nước pháp quyền, xây dựng và phát triển xã hội pháp quyền Việt Nam. Chính vì vậy, việc phân tích chính sách pháp luật với tư cách là một hoạt động quan trọng của Nhà nước yêu cầu phải có luận cứ khoa học, nhất quán và có hệ thống nhằm phát huy tiềm năng, sức mạnh, vai trò, chức năng của chính sách pháp luật trong góp phần giải quyết những nhiệm vụ phát triển đất nước; luận giải chính sách pháp luật với tư cách là một lĩnh vực hiểu biết khoa học, một môn học mang tính thế giới quan, tính lý luận, tính ứng dụng cao cần được phổ biến rộng rãi. 6 CHÍNH SÁCH PHÁP LUẬT - NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN.

Cuốn sách Chính sách pháp luật - Những vấn đề lý luận và thực tiễn là một công trình nghiên cứu khoa học chuyên sâu, chất lượng cao về chính sách pháp luật. Thông qua việc phân tích lý luận và thực tiễn trong mối quan hệ qua lại, kết hợp với nhau, tác giả đưa ra các quan điểm và kiến nghị cụ thể về vấn đề liên quan. Cuốn sách được chia thành bốn phần: Phần thứ nhất: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ CHÍNH SÁCH PHÁP LUẬT: làm sáng tỏ lịch sử nghiên cứu chính sách pháp luật, khoa học chính sách pháp luật, mối tương quan của chính sách pháp luật với hệ tư tưởng pháp luật quốc gia. Phần thứ hai: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ CHÍNH SÁCH PHÁP LUẬT: phân tích quan niệm về chính sách pháp luật, hệ thống chính sách pháp luật, khách thể, các mục tiêu, các nhiệm vụ, các nguyên tắc, các phương tiện của chính sách pháp luật đặt trong mối quan hệ với thực tiễn chính sách pháp luật ở nước ta.

Phần thứ ba: CÁC HÌNH THỨC THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH PHÁP LUẬT: luận giải những vấn đề lý luận và thực tiễn về các hình thức thực hiện chính sách pháp luật là học thuyết pháp luật, chính sách xây dựng pháp luật, chính sách áp dụng pháp luật, chính sách giải thích pháp luật, chính sách giáo dục và đào tạo pháp luật. Phần thứ tư: CÁC LOẠI VÀ CÁC CẤP ĐỘ CHÍNH SÁCH PHÁP LUẬT: tìm hiểu những vấn đề lý luận và thực tiễn về các loại chính sách pháp luật chuyên ngành và liên ngành; các cấp độ chính sách pháp luật. Trân trọng giới thiệu cuốn sách với bạn đọc. Tháng 10 năm 2020 NHÀ XUẤT BẢN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA SỰ THẬT 7 Phần thứ nhất NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ CHÍNH SÁCH PHÁP LUẬT 9 CHƯƠNG I LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU CHÍNH SÁCH PHÁP LUẬT I.

NGHIÊN CỨU CHÍNH SÁCH PHÁP LUẬT TRONG THẾ KỶ XIX Nghiên cứu lịch sử hình thành và phát triển của chính trị học, chính sách học cho thấy chính sách pháp luật là một loại chính sách công, có mối liên hệ chặt chẽ với chính trị học. Chính sách pháp luật được nghiên cứu với tư cách một loại chính sách công. Vấn đề cơ sở pháp luật của chính sách đã được đề cập từ thời Hy Lạp cổ đại. Đây là nền móng tư tưởng ban đầu của chính sách pháp luật.

Tuy nhiên, học thuyết về việc làm thế nào để sự phát triển pháp luật trong xã hội có được tính hệ thống, tính nhất quán và tính được lập luận khoa học chỉ được đặt ra và được giải quyết trong thế kỷ XIX. Vào giai đoạn đầu, định hướng nghiên cứu chính sách được hình thành trong luật học với tên gọi là “chính sách pháp luật” hướng đến việc phê phán pháp luật hiện hành, cũng như đến việc tìm kiếm các phương thức làm tối ưu hóa sự điều chỉnh pháp luật hiện hành. Đến cuối thế kỷ XIX, chính sách pháp luật đã được nhận thức là một môn khoa học chuyên biệt. 10 CHÍNH SÁCH PHÁP LUẬT - NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN.

Khi nghiên cứu quá trình hình thành và phát triển của chính sách pháp luật, các nhà nghiên cứu chính sách pháp luật cho rằng, có thể coi công trình “Giáo trình chính sách hiến pháp” (1816-1820) của B. Konstan là một trong những công trình đầu tiên nghiên cứu định hướng đó1. Konstan đã sử dụng thuật ngữ “chính sách hiến pháp” và lập luận về sự cần thiết của việc phi tập trung hóa quyền lực nhà nước bằng cách phân chia quyền lực nhà nước, chỉ rõ rằng, việc phân chia quyền lực đó có thể là sự bảo đảm để chống lại sự chuyên quyền của các nhà chính trị, là một trong những điều kiện bảo đảm cho sự phát triển tiến bộ của xã hội và của pháp luật2. Luật học, khác với chính sách pháp luật, theo quan điểm của K.

Vergbohm, là “nhận thức thuần túy lý luận của các khái niệm trừu tượng về pháp luật, giống như nó có, chứ không phải như nó cần phải có. Pháp luật, nó cần phải như thế nào, việc đánh giá và phê phán nó - đó là đối tượng không phải của luật học, mà là của chính sách pháp luật - loại chính sách không sử dụng phương pháp giáo điều, mà sử dụng phương pháp phê phán - phương pháp xác định các định hướng thay đổi trật tự pháp luật”3. Chính sách pháp luật, ngay từ đầu đã được nhận thức, được tư duy với tư cách là một môn học và môn khoa học. Môn học đó không chỉ có những điểm khác biệt với lý luận pháp luật _____________ 1.

Zatonskij: Chính sách pháp luật: Những cơ sở lý luận và thực tiễn: tổ hợp phương pháp giảng dạy, Mátxcơva, Prospekt, 2015, tr. Trích theo: A. Zatonskij: Chính sách pháp luật: Những cơ sở lý luận và thực tiễn: tổ hợp phương pháp giảng dạy, Sđd, tr. Phần thứ nhất: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG.

11 mà còn có những điểm khác biệt với giáo điều pháp luật. Đồng thời, theo quan điểm của G. Randbruh, đối tượng của khoa học giáo điều về pháp luật là trật tự pháp luật thực chứng, tức là pháp luật mang tính bắt buộc, có hiệu lực thực tế, còn đối tượng của chính sách pháp luật là pháp luật lý tưởng, đúng đắn, pháp luật cần phải có, tức là các mục tiêu của pháp luật và các phương tiện để đạt được các mục tiêu đó1. Học thuyết về chính sách pháp luật đã khiến các nhà luật học phương Tây thế kỷ XIX quan tâm đặc biệt.

Ở một chừng mực nhất định, định hướng chính sách trong luật học được các nhà khoa học luật của Đức như R. Zdeni và các nhà khoa học khác nghiên cứu, mặc dù lúc đó thuật ngữ “chính sách pháp luật” không được sử dụng trong các công trình nghiên cứu của họ. Định hướng nghiên cứu này cũng được giới luật học nước Nga thế kỷ XIX triển khai nghiên cứu2. Thật vậy, việc chỉ rõ và lập luận chính sách pháp luật là một môn khoa học chuyên biệt là đặc điểm đặc trưng của sách báo khoa học pháp lý vào thời gian này.

Những nhà khoa học có công lao nghiên cứu môn khoa học chuyên biệt này ở giai đoạn nói trên là các nhà khoa học người Nga: S. Shershenevich và một nhà khoa học khác. Điều này cho thấy, tư tưởng về chính sách pháp luật _____________ 1. Randbruh: Triết học pháp luật, Mátxcơva, 2004, tr.

Trích theo: A. Zatonskij: Chính sách pháp luật: Những cơ sở lý luận và thực tiễn: tổ hợp phương pháp giảng dạy, Sđd, tr. 12 CHÍNH SÁCH PHÁP LUẬT - NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN. không phải ngẫu nhiên và thoáng qua đối với khoa học pháp lý nước Nga, mà ngược lại, tư tưởng đó được chuyển tải một cách hữu cơ vào bên trong quan niệm chung của luật học do các nhà luật học nước Nga trước Cách mạng Tháng Mười phát triển, phù hợp với các quan điểm đang thống trị về cơ cấu, phương pháp luận và các chức năng xã hội của nó.

Nói cách khác, cần phải coi chính sách pháp luật với tư cách là hệ quan điểm khoa học nguyên bản, đặc sắc, phản ánh một số mặt mang tính quy luật của sự hình thành và phát triển khoa học pháp lý nước Nga nói chung. Nhà hoạt động khoa học và chính trị người Nga S. Muromcev là một trong những người đầu tiên đặt ra vấn đề “khoa học về chính sách pháp luật”. Trên cơ sở tập trung đáng kể đến việc phân tích và làm sáng tỏ các chức năng của pháp luật, ông không xây dựng khoa học “thuần túy” về chính sách pháp luật, mà xây dựng “khoa học ứng dụng về chính sách pháp luật” - khoa học có nhiệm vụ cải cách pháp luật đang tồn tại và xây dựng pháp luật mới.

Theo ông, đối tượng của chính sách pháp luật là nghiên cứu điều cần phải có, điều cần phải vươn tới trong chế độ pháp luật và trong trật tự của xã hội1. Theo quan điểm của ông, chính sách pháp luật “xác định các mục tiêu và các biện pháp mà nhà làm luật dân sự và thẩm phán cần phải tuân thủ”2. Petrazdickij là người đầu tiên lập luận về sự cần thiết của việc xây dựng khoa học “chính sách pháp luật” trong các _____________ 1, 2. Trích theo: A.

Zatonskij: Chính sách pháp luật: Những cơ sở lý luận và thực tiễn: tổ hợp phương pháp giảng dạy, Sđd, tr. Phần thứ nhất: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG. 13 chuyên khảo được xuất bản bằng tiếng Đức như: “Die Fruchtverteilung beim Wechsel der Nutzungsberechtigten.