Vận dụng tư tưởng đối ngoại Hồ Chí Minh trong quan hệ Việt Nam - Trung Quốc

Tính cấp thiết của đề tài Chủ tịch Hồ Chí Minh là nhà yêu nước vĩ đại, nhà hoạt động quốc tế xuất sắc, chiến sĩ tiên phong của phong trào giải phóng dân tộc, sứ giả của hòa bình và hữu nghị. Cuộc đời và sự nghiệp hoạt động cách mạng của Người đã để lại kho tàng lý luận, tư tưởng cách mạng và khoa học vô giá cho dân tộc Việt Nam. Trong toàn bộ di sản ấy, tư tưởng đối ngoại của Người được hình thành trên cơ sở kế thừa những giá trị tốt đẹp của truyền thống dân tộc, từ sự tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại, đặc biệt là vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin, thông qua quá trình khảo sát thực tiễn trong nước và thế giới. Những quan điểm đó đã trở thành đường lối, chủ trương, chính sách đối ngoại của Đảng, được thực tiễn cách mạng Việt Nam chứng minh tính đúng đắn trong cách mạng giải phóng dân tộc dân chủ nhân dân và trong xây dựng chủ nghĩa xã hội.

Trên cương vị Chủ tịch nước và Bộ trưởng ngoại giao đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, tư tưởng đối ngoại Hồ Chí Minh được thể hiện sâu sắc trong các mối quan hệ ngoại giao với các nước trên thế giới. Người rất chú trọng tăng cường quan hệ hữu nghị, hợp tác với các nước láng giềng, xử lý đúng đắn quan hệ với các nước lớn, phấn đấu mở rộng quan hệ quốc tế của Việt Nam theo hướng đa dạng hóa: Nước Việt Nam sẵn sàng làm bạn với tất cả các nước dân chủ và không gây thù oán với một ai, khẳng định nhân dân Việt Nam luôn rộng mở chào đón nhân dân các nước trên thế giới vì hòa bình, độc lập dân tộc, dân chủ và tiến bộ xã hội. Đặc biệt, Chủ tịch Hồ Chí Minh rất coi trọng mối quan hệ hữu nghị với Trung Quốc, một nước láng giềng gần gũi, “núi liền núi, sông liền sông”, vừa là đồng chí vừa là anh em với Việt Nam. Trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ cứu nước của nhân dân Việt Nam, nhân dân Trung Quốc đã luôn ủng hộ về vật chất và tinh thần, góp phần vào công cuộc đấu tranh giải phóng của dân tộc Việt Nam.

Để có được sự ủng hộ và giúp đỡ của nhân 1 dân Trung Quốc đối với Việt Nam, bên cạnh những thành quả của ngoại giao nhà nước, phải kể đến mối quan hệ sâu sắc, thân tình của hai vị Chủ tịch Hồ Chí Minh và Mao Trạch Đông. Có thể nói, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đặt nền móng và luôn vun đắp, làm sâu sắc thêm mối quan hệ giữa hai nhà nước và nhân dân hai nước Việt - Trung. Trước những biến động của tình hình thế giới, xu hướng đa cực, đa trung tâm; các nước lớn vẫn hợp tác, nhưng đấu tranh, thỏa hiệp, nhưng kiềm chế lẫn nhau gay gắt hơn. Chủ nghĩa dân tộc cực đoan, cường quyền nước lớn, chủ nghĩa thực dụng trong quan hệ quốc tế gia tăng.

Các nước đang phát triển, các nước nhỏ đứng trước nhiều khó khăn, thách thức mới. Việt Nam và Trung Quốc đều là những nước chịu tác động to lớn từ tình hình thế giới. Đồng thời, là hai nước láng giềng gần gũi, có sự tương đồng về thể chế chính trị và lựa chọn con đường phát triển, tương thông về văn hóa, xã hội và truyền thống giao lưu nhân dân. Việc gìn giữ mối quan hệ truyền thống tốt đẹp của hai Đảng, hai nhà nước và nhân dân ngày càng toàn diện và hiệu quả hơn, góp phần quan trọng vào việc duy trì môi trường hòa bình, ổn định thuận lợi cho công cuộc phát triển và bảo vệ Tổ quốc là nhu cầu tất yếu trong sự nghiệp phát triển của hai nước.

Tiếp tục kế thừa nền tảng quan hệ Chủ tịch Mao Trạch Đông và Chủ tịch Hồ Chí Minh là nhiệm vụ cần thiết và cấp bách trong giai đoạn hiện nay. Đối với Việt Nam, việc vận dụng tư tưởng đối ngoại Hồ Chí Minh nhằm củng cố và phát huy truyền thống hữu nghị của nhân dân hai nước, tăng cường sự tin cậy chính trị giữa hai Đảng, hai nước. Kiên trì bảo vệ vững chắc độc lập chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ, giữ vững an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội và đảm bảo các lợi ích chiến lược của đất nước theo tư tưởng đối ngoại Hồ Chí Minh cần được Đảng Cộng sản Việt Nam đặc biệt chú trọng hơn trong tình hình mới. Những kết quả đáng khích lệ trong quan hệ Việt Nam - Trung Quốc cũng như sự phát triển, ổn định của mỗi nước mang đến cho chúng ta kỳ vọng về một giai đoạn phát triển mới.

Tuy nhiên, cùng với 2 những kết quả đã đạt được, quan hệ giữa hai nước cũng tồn tại và đối mặt với những khó khăn thách thức mới, như việc bất đồng trong nhận thức một số vấn đề quốc tế, nhất là bất đồng trên biển Đông cần được giải quyết một cách có lý, có tình, phù hợp với luật pháp quốc tế. Trước tình hình đó, việc nghiên cứu sâu sắc, toàn diện hơn tư tưởng đối ngoại Hồ Chí Minh, khai thác và vận dụng sáng tạo quan điểm đó của Người vào việc xây dựng đường lối đối ngoại đổi mới của Đảng Cộng sản Việt Nam nói chung và với Trung Quốc nói riêng có ý nghĩa lý luận và thực tiễn sâu sắc. Chính vì vậy, nghiên cứu sinh chọn đề tài “V ụ ở ạ H C M ớ Q ” làm đề tài luận án tiến sĩ, chuyên ngành Chính trị học. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu 2.

Mục đích Luận án nghiên cứu nội dung cơ bản tư tưởng đối ngoại Hồ Chí Minh và vận dụng vào đánh giá thực trạng, đề xuất một số giải pháp cơ bản nhằm tiếp tục vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về đối ngoại trong quan hệ với Trung Quốc của Đảng Cộng sản Việt Nam trong thời gian tới 2. Nhiệm vụ - Nghiên cứu làm rõ nội dung tư tưởng đối ngoại Hồ Chí Minh. - Đánh giá những thành tựu, hạn chế và kinh nghiệm trong quan hệ với Trung Quốc từ 1991 đến nay - Đề xuất giải pháp chủ yếu để tiếp tục vận dụng sáng tạo tư tưởng đối ngoại Hồ Chí Minh trong quan hệ với Trung Quốc thời gian tới. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu 3.

Đối tượng nghiên cứu Tư tưởng đối ngoại Hồ Chí Minh; vận dụng tư tưởng đối ngoại Hồ Chí Minh trong quan hệ đối ngoại với Trung Quốc. Phạm vi nghiên cứu - Về ộ : Tập trung nghiên cứu tư tưởng đối ngoại Hồ Chí Minh và sự vận dụng của Đảng ta trong quan hệ với Trung Quốc hiện nay. - Về ông gian: Luận án được thực hiện trên địa bàn đất nước Việt Nam 3 - Về ờ : Luận án nghiên cứu thực trạng vận dụng tư tưởng đối ngoại Hồ Chí Minh trong quan hệ với Trung Quốc của Đảng ta từ năm 1991 đến nay. Phƣơng pháp nghiên cứu Luận án sử dụng các phương pháp nghiên cứu như: Lịch sử - logic; phân tích, tổng hợp; thống kê, định lượng, định tính, so sánh, gắn lý luận với thực tiễn, phân tích hành vi.

Các phương pháp được sử dụng phù hợp với yêu cầu cụ thể của luận án: - Phương pháp logic được vận dụng để làm sáng tỏ nội hàm, bản chất các khái niệm cơ bản của luận án: khái niệm đối ngoại, tư tưởng đối ngoại Hồ Chí Minh; phân tích luận giải nội dung tư tưởng đối ngoại Hồ Chí Minh; khẳng định giá trị tư tưởng Hồ Chí Minh về đối ngoại trong công tác đối ngoại của Đảng. Đề xuất phương hướng, giải pháp nhằm tiếp tục nâng cao hiệu quả công tác đối ngoại với Trung Quốc theo tư tưởng Hồ Chí Minh. - Phương pháp lịch sử được vận dụng để làm rõ tư tưởng đối ngoại Hồ Chí Minh; thực trạng vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về đối ngoại với Trung Quốc từ năm 1991 đến nay. - Các phương pháp tổng hợp, so sánh, gắn lý luận với thực tiễn được vận dụng nhằm làm rõ thực trạng vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về đối ngoại với Trung Quốc và yêu cầu đặt ra đối với việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí trong công tác đối ngoại với Trung Quốc của Đảng ta hiện nay.

- Phương pháp phân tích tài liệu nhằm phục vụ cho việc nghiên cứu, đánh giá các quan điểm của Hồ Chí Minh, của Đảng Cộng sản Việt Nam và các công trình khoa học của các nhà nghiên cứu, nhà hoạt động thực tiễn trong công tác đối ngoại của Đảng. Đóng góp mới của Luận án - Luận án đã lựa chọn và phân tích rõ hơn các khái niệm “đối ngoại” và “tư tưởng đối ngoại Hồ Chí Minh”. 4 - Luận án khẳng định giá trị khoa học tư tưởng Hồ Chí Minh về đối ngoại đối với sự nghiệp cách mạng của Đảng và nhân dân Việt Nam. - Luận án phân tích, làm rõ thực trạng việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về đối ngoại trong quan hệ với Trung Quốc từ năm 1991 đến nay, chỉ rõ những vấn đề đặt ra trong công tác đối ngoại với Trung Quốc hiện nay.

- Luận án đề xuất giải pháp nhằm tiếp tục vận dụng tư tưởng đối ngoại Hồ Chí Minh trong quan hệ với Trung Quốc giai đoạn hiện nay và giai đoạn tiếp theo. Ý nghĩa thực tiễn của Luận án - Luận án góp phần làm phong phú và sâu sắc thêm tư tưởng đối ngoại Hồ Chí Minh nói riêng và nghiên cứu di sản tư tưởng Hồ Chí Minh nói chung. - Luận án hoàn thành sẽ góp phần làm rõ hơn những giá trị bất biến tư tưởng Hồ Chí Minh về đối ngoại trong nghiên cứu khoa học chính trị nói chung, tham mưu cho các cơ quan đối ngoại của Việt Nam. - Luận án làm tài liệu tham khảo cho các cơ sở nghiên cứu khoa học, các trường đào tạo bậc đại học và sau đại học trong nhóm ngành khoa học chính trị, khoa học xã hội và nhân văn.

- Luận án làm tài liệu tham khảo cho giảng dạy chuyên đề cho ngành Hồ Chí Minh học và Quan hệ quốc tế. Kết cấu của Luận án Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục công trình công bố có liên quan đến luận án của tác giả, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, luận án được kết cấu thành 4 chương (9 tiết). 5 Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN 1. Những công trình nghiên cứu liên quan đến tư tưởng đối ngoại Hồ Chí Minh - Về đề tài khoa học và sách Trong đề tài Nghiên c ởng H Chí Minh, do Giáo sư Đặng Xuân Kỳ làm chủ nhiệm, là Chương trình khoa học và công nghệ cấp Nhà nước KX - 02 (1991-1995).