Luận án TS: Trí thức Việt Nam kháng chiến chống Pháp 1945-1954 - Nguyễn Thanh Hóa

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ QUỐC PHÒNG VIỆN LỊCH SỬ QUÂN SỰ VIỆT NAM NGUYỄN THANH HÓA TRÍ THỨC VIỆT NAM THAM GIA KHÁNG CHIẾN CHỐNG THỰC DÂN PHÁP (1945-1954) Chuyên ngành : Lịch sử Việt Nam Mã số : 9 22 90 13 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LỊCH SỬ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. TS Trần Văn Thức 2.TS Nguyễn Văn Huy HÀ NỘI, NĂM 2019 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, tư liệu được sử dụng trong luận án là trung thực, có nguồn gốc, xuất xứ rõ ràng. Nhiều tư liệu và kết luận khoa học mới của luận án chưa từng được nghiên cứu, công bố trên bất kỳ công trình nào khác.

TÁC GIẢ LUẬN ÁN Nguyễn Thanh Hóa MỤC LỤC Trang 1 MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài 1 2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 3 3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 3 4.

Nguồn tài liệu nghiên cứu 4 5. Phương pháp nghiên cứu 5 6. Đóng góp của luận án 5 7. Bố cục của luận án 6 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN 7 ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 1.1 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 7 1.

Những công trình nghiên cứu về cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp 7 1. Những công trình nghiên cứu về đường lối, chính sách của Đảng đối với trí 11 thức 1. Những công trình nghiên cứu về đóng góp, vai trò của trí thức 15 1. Những ấn phẩm viết về lịch sử cuộc đời của các trí thức 19 1.

Khái quát kết quả nghiên cứu của các công trình đã công bố và 26 những vấn đề luận án tập trung nghiên cứu 1. Đánh giá những kết quả nghiên cứu đạt được 26 1. Những vấn đề chưa giải quyết thỏa đáng 27 1. Những vấn đề luận án cần tập trung nghiên cứu, giải quyết 29 Tiểu kết chương 1 30 CHƯƠNG 2: TRÍ THỨC VIỆT NAM THAM GIA KHÁNG CHIẾN 32 CHỐNG THỰC DÂN PHÁP GIAI ĐOẠN 1945-1950 2.

Khái niệm về trí thức và khái quát về trí thức Việt Nam đến năm 1945 32 2. Khái niệm chung về trí thức 32 2. Khái niệm về trí thức Việt Nam trong thời kỳ 1945-1954 33 2. Trí thức Việt Nam từ khi có Đảng Cộng sản Việt Nam đến Cách mạng tháng 35 Tám 1945 2.

Trí thức Việt Nam tham gia kháng chiến (1945-1950) 39 2. Bối cảnh lịch sử và chủ trương của Đảng đối với trí thức 39 2. Bối cảnh lịch sử 39 2. Chủ trương của Đảng đối với trí thức 41 2.

Những đóng góp của trí thức trong giai đoạn 1945-1950 46 2. Quân sự, quốc phòng 59 2. Kinh tế, tài chính 64 2. Văn học, nghệ thuật 76 Tiểu kết chương 2 82 CHƯƠNG 3: TRÍ THỨC VIỆT NAM THAM GIA KHÁNG CHIẾN 85 CHỐNG THỰC DÂN PHÁP GIAI ĐOẠN 1951-1954 3.

Bối cảnh lịch sử và quan điểm của Đảng với trí thức 85 trong tình hình mới 3.1 Bối cảnh lịch sử 85 3. Quan điểm của Đảng đối với trí thức trong tình hình mới 86 3. Những đóng góp của trí thức trong giai đoạn 1951-1954 90 3. Quân sự, quốc phòng 103 3.4 Kinh tế, tài chính 106 3.5 Văn học, nghệ thuật 110 Tiểu kết chương 3 113 CHƯƠNG 4: MỘT SỐ NHẬN XÉT VÀ KINH NGHIỆM 115 4.

Một số nhận xét 115 4. Đặc điểm của trí thức Việt Nam trong kháng chiến chống thực dân Pháp 115 4. Nguyên nhân tham gia kháng chiến của trí thức Việt Nam 134 4. Vai trò của trí thức tham gia kháng chiến chống thực dân Pháp 143 4.

Một số hạn chế của trí thức tham gia kháng chiến 149 4. Một số kinh nghiệm về việc vận động, phát huy vai trò trí thức trong 150 kháng chiến chống thực dân Pháp 4. Lấy mục tiêu độc lập dân tộc làm động lực để vận động, tập hợp trí thức 150 4. Tin tưởng và nhìn nhận đúng vai trò của người trí thức 152 4.

Kinh nghiệm từ hạn chế của công tác vận động trí thức trong kháng chiến 154 chống Pháp 4. Kinh nghiệm về việc phát huy vai trò của trí thức trong thời đại ngày nay 156 Tiểu kết chương 4 158 KẾT LUẬN 160 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN 163 ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN TÀI LIỆU THAM KHẢO 164 PHỤ LỤC 176 MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Lịch sử mỗi dân tộc đều in dấu đậm nét vai trò của trí thức. Lịch sử Việt Nam cũng không nằm ngoài quy luật đó.

Trí thức là nguồn lực quan trọng để phát triển đất nước. Có thể khẳng định trí thức là chìa khóa cho các quốc gia “mở cửa”, ngày một phát triển vững mạnh hơn. Trong tiến trình lịch sử Việt Nam, mỗi thời kỳ lịch sử, đội ngũ trí thức đều có những đóng góp rất quan trọng cho sự nghiệp đấu tranh giải phóng, xây dựng và phát triển đất nước. Ngay từ khi thành lập, Đảng Cộng sản Việt Nam đã quan tâm đến việc vận động trí thức tham gia vào công cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc.

Trong mỗi thời kỳ cách mạng khác nhau, Đảng có những sách lược vận động trí thức khác nhau. Đặc biệt từ sau Cách mạng tháng Tám 1945 thành công, nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời, dưới ảnh hưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh, nhiều trí thức trong và ngoài nước đã tập trung về với Chính phủ mới để tham gia vào công cuộc xây dựng, bảo vệ chế độ mới, tiếp đó là tiến hành kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược (1945-1954). Thực tế lịch sử khẳng định đội ngũ trí thức đã có những đóng góp xứng đáng vào thắng lợi của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp (1945-1954). Kháng chiến chống thực dân Pháp (1945-1954) là thời kỳ phát triển nở rộ của trí thức Việt Nam.

Trí thức có mặt và thể hiện vai trò ở hầu hết lĩnh vực của cuộc kháng chiến. Thành viên Chính phủ hầu hết là trí thức. Từ sau Cách mạng tháng Tám 1945, Chính phủ Hồ Chí Minh đã thực hiện chính sách đoàn kết dân tộc để đấu tranh giải phóng dân tộc, trong đó nêu cao vai trò của tầng lớp trí thức. Dưới ảnh hưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh, nhiều trí thức trong và ngoài nước đã tập trung về với chính phủ mới để tham gia vào cuộc kháng chiến.

Có thể nói trí thức là nhân tố quan trọng, góp phần vào sự thắng lợi của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp. Chủ tịch Hồ Chí Minh từng khẳng định vị trí của người trí thức trong lúc cuộc kháng chiến đang diễn ra ngày một ác liệt: “Trí thức Việt Nam đã gánh vác một phần quan trọng trong cuộc kháng chiến cứu quốc và gánh một phần quan trọng trong công việc kiến quốc” và “Không có những người đó thì công việc cách mạng khó khăn thêm nhiều” [87, tr. Ở những giai đoạn khác nhau của cuộc kháng chiến, người trí thức đều thể hiện 1 được tầm quan trọng và vai trò không thể thay thế, mà rõ nhất là ở các lĩnh vực: giáo dục, y tế, kinh tế-tài chính, văn học-nghệ thuật, quân sự-quốc phòng. Trí thức Việt Nam trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp trở thành mảng đề tài quan trọng, thu hút nhiều tổ chức, nhà khoa học đầu tư nghiên cứu, tìm hiểu và đã có một số lượng nhất định các công trình được công bố dưới dạng khác nhau, nhiều luận điểm khoa học có ý nghĩa được vận dụng vào thực tế.

Tuy nhiên, những kết quả nghiên cứu này chưa có tính hệ thống và cũng chưa thật tương xứng với thực tế. Cụ thể, phần lớn các công trình chỉ tập trung vào một số vấn đề về quan điểm của Đảng, tìm hiểu tư tưởng Hồ Chí Minh về trí thức và vai trò của trí thức trong cách mạng Việt Nam nói chung, kháng chiến chống Pháp nói riêng. Những công trình này đi sâu phân tích quan điểm cụ thể của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong việc sử dụng trí thức thông qua những bài viết, lời kêu gọi trí thức, nhưng lại thiên về tình cảm của Chủ tịch Hồ Chí Minh với trí thức như một lý giải về việc tại sao Đảng và Chính phủ lại tập hợp được một đội ngũ đông đảo như vậy, chưa lý giải được các nguyên nhân, động lực tại sao họ lại đi theo cách mạng, vai trò của họ là gì, thể hiện ở những phương diện nào. Hơn nữa, những nghiên cứu này cũng chưa nhìn nhận triệt để đóng góp của giới trí thức qua các thời kỳ lịch sử khác nhau.

Việc đi sâu nghiên cứu tại sao các trí thức từ nhiều nguồn gốc xuất thân, nguồn gốc giáo dục khác nhau, ở các hoàn cảnh khác nhau lại được Chủ tịch Hồ Chí Minh tập hợp lại phục vụ công cuộc giải phóng dân tộc? Lãnh đạo Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh đã sử dụng các trí thức ở các lĩnh vực khác như thế nào để phục vụ cuộc kháng chiến? Việc phân tích vai trò của trí thức tham gia kháng chiến chống Pháp sẽ giúp chúng ta có điều kiện so sánh với thực tiễn lịch sử để nhìn nhận lại việc thực hiện chính sách của Đảng vận động và sử dụng trí thức trong ở thời đại ngày nay và tương lai. Nhìn chung, nghiên cứu về trí thức trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp vẫn còn là một khoảng trống. Hiện nay, vấn đề trí thức và vận động trí thức để xây dựng, phát triển đất nước là vấn đề vô cùng quan trọng. Tình trạng chảy máu chất xám ra bên ngoài vẫn diễn ra hàng ngày.

Nhiều trí thức có tài, có đức song chưa có được môi trường làm việc tích cực, chưa được trọng dụng, đãi ngộ một cách xứng đáng. Điều ấy làm ảnh hưởng tới công cuộc xây dựng và phát triển đất nước. Do vậy, những kinh nghiệm về vận động, 2 tập hợp trí thức trong kháng chiến chống thực dân Pháp vẫn còn ý nghĩa thực tiễn, nhằm áp dụng vào tình hình thực tế. Xuất phát từ lịch sử vấn đề nghiên cứu và nhận thức như vậy, NCS quyết định lựa chọn đề tài “Trí thức Việt Nam tham gia kháng chiến chống thực dân Pháp (1945-1954)” để thực hiện luận án Tiến sĩ.

Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 2.1 Mục đích + Làm rõ quá trình hoạt động, vai trò và đóng góp của trí thức Việt Nam cho gia kháng chiến chống Pháp (1945-1954) + Rút ra những kinh nghiệm về việc vận động trí thức, phát huy vai trò trí thức trong kháng chiến chống Pháp, để thúc đẩy vai trò của trí thức trong điều kiện đất nước hiện nay. Nhiệm vụ - Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án. - Nghiên cứu một cách có hệ thống quan điểm, chủ trương của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh về trí thức thời kỳ 1945-1954.