Luận án tiến sĩ: Chính sách dân tộc vùng Tây Bắc Việt Nam (2001-2011) - Phạm Minh Thế

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI PHẠM MINH THẾ CHÍNH SÁCH DÂN TỘC CỦA NHÀ NƯỚC VIỆT NAM ĐỐI VỚI VÙNG TÂY BẮC TỪ NĂM 2001 ĐẾN NĂM 2011 LUẬN ÁN TIẾN SĨ SỬ HỌC HÀ NỘI –2019 VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI PHẠM MINH THẾ CHÍNH SÁCH DÂN TỘC CỦA NHÀ NƯỚC VIỆT NAM ĐỐI VỚI VÙNG TÂY BẮC TỪ NĂM 2001 ĐẾN NĂM 2011 Ngành: Lịch sử Việt Nam Mã số: 92 29 013 LUẬN ÁN TIẾN SĨ SỬ HỌC Giáo viên hướng dẫn 1: PGS. Đoàn Minh Huấn Giáo viên hướng dẫn 2: TS. Thào Xuân Sùng HÀ NỘI – 2019 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan, đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. TS Đoàn Minh Huấn và TS Thào Xuân Sùng.

Các thông tin, số liệu, tài liệu được sử dụng, trình bày trong luận án là trung thực, khách quan, có nguồn gốc xuất xứ rõ ràng. Các kết quả nghiên cứu của luận án chưa được công bố trong bất kỳ công trình khoa học nào. Hà Nội, ngày tháng năm 2019 Tác giả luận án Phạm Minh Thế LỜI CẢM ƠN Để hoàn thành được luận án này, tác giả đã nhận được sự quan tâm, giúp đỡ từ nhiều tổ chức và cá nhân, nhân đây tác giả xin được gửi lời cảm ơn chân thành đến các tổ chức và cá nhân đã tạo điều kiện và giúp đỡ cho tác giả luận án. Trước hết, em xin được cảm ơn hai Thầy giáo hướng dẫn: PGS.

TS Đoàn Minh Huấn và TS Thào Xuân Sùng. Trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và viết luận án, em đã nhận được sự quan tâm, hướng dẫn và chỉ bảo tận tình, nghiêm túc và khoa học của hai Thầy. Sự chỉ bảo, giúp đỡ của hai Thầy là động lực lớn để em hoàn thành luận án này. Thứ nữa, em xin được cảm ơn sự giúp đỡ, tạo điều kiện của hai cơ quan công tác của em, đó là: Trung tâm Đào tạo, Bồi dưỡng giảng viên lý luận chính trị và Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội.

Trong quá trình học tập, cả hai cơ quan đều đã tạo những điều kiện hết sức thuận lợi để em có thể hoàn thành chương trình đào tạo cũng như là hoàn thành luận án. Bên cạnh đó, trong quá trình thực hiện luận án, em cũng nhận được sự giúp đỡ, cộng tác từ nhiều cơ quan ở cả trung ương và các địa phương, nhận đây em xin được chân thành cảm ơn những sự giúp đỡ quý báu đó. Em cũng xin được cảm ơn sự quan tâm, giúp đỡ từ nhiều Thầy, Cô và anh, chị em đồng nghiệp của cả hai cơ quan, đặc biệt là các Thầy, Cô và anh, chị, em đồng nghiệp của Khoa Lịch sử, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn - nơi em đang công tác hiện nay. Nếu không có được sự quan tâm, giúp đỡ từ các Thầy, Cô, anh, chị, em ở cả hai cơ quan, chắc có lẽ em đã không thể hoàn thành luận án này.

Tác giả cũng xin được bày tỏ sự cảm ơn sâu sắc đến gia đình, bạn bè đã luôn sát cánh, động viên, giúp đỡ cả về mặt tinh thần và vật chất đối với NCS trong suốt quá trình học tập và hoàn thành luận án. Xin chân thành cảm ơn! Hà Nội, ngày. Tác giả BẢNG DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN BBT: Ban Bí thư BCHTW: Ban Chấp hành Trung ương BCT: Bộ Chính trị CNH, HĐH: Công nghiệp hoá, hiện đại hoá (cb) Chủ biên CP: Chính phủ CQ: Cơ quan DTTS: Dân tộc thiểu số (đcb): Đồng chủ biên ĐBKK: Đặc biệt khó khăn KT-XH Kinh tế - xã hội MNPB: Miền núi phía Bắc NCS: Nghiên cứu sinh NĐ-CP Nghị định-Chính phủ NQ-CP Nghị quyết-Chính phủ Nxb: Nhà xuất bản QĐ-CP Quyết định-Chính phủ QH: Quốc hội TDMNPB: Trung du miền núi phía Bắc TT Thông tư TTLT Thông tư liên tịch UBDT: Uỷ ban Dân tộc UBDTMN Uỷ ban Dân tộc miền núi UBND: Uỷ ban nhân dân VĐBKK: Vùng đặc biệt khó khăn VDTTS Vùng dân tộc thiểu số VTB: Vùng Tây Bắc MỤC LỤC Mở đầu……………………………………………………………………. 1 Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN……………………………………………………………… 8 1.

Tổng quan các công trình nghiên cứu có liên quan đến luận án………. Các công trình nghiên cứu của các học giả nước ngoài………………. Các công trình nghiên cứu của các học giả trong nước………………. Kết quả nghiên cứu của các công trình đã được công bố và những vấn đề luận án cần nghiên cứu, giải quyết.

Một số nhận xét, đánh giá về các công trình nghiên cứu có liên quan. Một số vấn đề đặt ra mà luận án cần nghiên cứu, giải quyết…………. Một số khái niệm có liên quan được sử dụng trong luận án…………. 28 Chương 2: CHÍNH SÁCH DÂN TỘC CỦA NHÀ NƯỚC Ở VÙNG TÂY BẮC TỪ NĂM 2001 ĐẾN NĂM 2005…………………………………….

Khái quát về đặc điểm kinh tế - xã hội vùng Tây Bắc………………. Về vị trí địa lý và điều kiện tự nhiên…………………………………. Các đặc điểm cơ bản về dân cư, kinh tế, văn hóa, xã hội……………. Khái lược về chính sách dân tộc của Nhà nước ở vùng Tây Bắc trước năm 2001……………………………………………………………………… 38 2.

Nội dung các chính sách dân tộc của Nhà nước ở vùng Tây Bắc từ năm 2001 đến năm 2005…………………………………………………………. Nguyên tắc, mục tiêu, nhiệm vụ của chính sách dân tộc……………. Những nội dung cụ thể của chính sách dân tộc………………………. Quá trình thực hiện, kết quả cơ bản và những vấn đề còn tồn đọng…….

Quá trình tổ chức thực hiện chính sách………………………………. Một số kết quả cơ bản của chính sách………………………………. Một số vấn đề còn tồn đọng…………………………………………. 74 Chương 3: QUÁ TRÌNH BỔ SUNG CHÍNH SÁCH DÂN TỘC CỦA NHÀ NƯỚC Ở VÙNG TÂY BẮC TỪ NĂM 2006 ĐẾN NĂM 2011…………….

Cơ hội và thách thức mới đối với sự phát triển của các dân tộc Tây Bắc 77 3. Những cơ hội mới cho sự phát triển của các dân tộc Tây Bắc. Một số thách thức cơ bản đối với các dân tộc Tây Bắc. Nội dung các chính sách dân tộc của Nhà nước ở vùng Tây Bắc từ năm 2006 đến năm 2011………………………………………………………….

Nguyên tắc, nhiệm vụ và mục tiêu của chính sách…………………. Những nội dung cụ thể và cơ bản của chính sách……………………. Quá trình thực hiện, kết quả cơ bản và những vấn đề tồn đọng………. Quá trình tổ chức thực hiện chính sách……………………………….

Một số kết quả cơ bản của chính sách………………………………. Những vấn đề còn tồn đọng của chính sách…………………………. 114 Chương 4: NHẬN XÉT VÀ KINH NGHIỆM…………………………. Ưu điểm của chính sách……………………………………………….

Một số hạn chế và nguyên nhân………………………………. Hạn chế của chính sách dân tộc……………………. Nguyên nhân dẫn đến hạn chế của chính sách…………………………… 139 4. Một số kinh nghiệm chủ yếu.

Kinh nghiệm về hoạch định chính sách…………………………………. Kinh nghiệm về tổ chức thực hiện chính sách………………………. 147 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ………. 151 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO………………………………….

173 DANH MỤC BẢNG BIỂU Bảng 2.1: Phân bố một số tộc người thiểu số chủ yếu ở Tây Bắc năm 2009 36 Bảng 2. Thống kê số lượng và tỉ lệ các văn bản chính sách dân tộc do Nhà nước ban hành và thực thi ở Tây Bắc (2001-2005) ………………….3: Thống kê chỉ số phát triển GDP toàn vùng theo giá so sánh năm 1994……………………………………………………………………….4: Cơ cấu kinh tế theo GDP vùng Tây Bắc giai đoạn 2001 - 2005….5: Tổng hợp giá trị sản xuất công nghiệp, nông nghiệp và lâm nghiệp toàn vùng theo giá thực tế giai đoạn 2000-2005…………………… 68 Bảng 2.6: Bình quân thu nhập đầu người giai đoạn 1999-2004…………… 69 Bảng 2.7: Thống kê số lượng học sinh người dân tộc thiểu số các năm 2004-2005………………………………………………………………… 70 Bảng 2.8: Thống kê số lượng cơ sở khám, chữa bệnh trực thuộc sở y tế phân theo địa phương năm 2005 ở Tây Bắc……………………………… 71 Bảng 2.9: Thống kê số giường bệnh trực thuộc sở Y tế phân theo địa phương của Tây Bắc các năm 2002 và 2005……………………………….10: Thống kê số lượng nhân lực ngành Y trực thuộc sở Y tế phân theo địa phương ở Tây Bắc giai đoạn 2002-2005………………………….11: Tỉ lệ sử dụng các nguồn nước của các hộ gia đình Tây Bắc các năm 2002, 2004, 2006……………………………………………………… 73 Bảng 2.12: Tỷ lệ hộ dùng điện sinh hoạt………………………………….13: Tổng số lao động trong các doanh nghiệp tại thời điểm 31/12 hàng năm ở các tỉnh Tây Bắc……………………………………………….1: Thống kê số lượng và tỉ lệ văn bản chính sách dân tộc Nhà nước đã ban hành được áp dụng ở Tây Bắc giai đoạn 2006-2011 theo nội dung 83 Bảng 3.2: Thống kê số lượng cơ sở y tế ở Tây Bắc năm 2006 và 2011…… 108 Bảng 3.3: Thống kê so sánh tỉ lệ cán bộ dân tộc thiểu số trong đội ngũ cán bộ cấp tỉnh với tỉ lệ dân tộc thiểu số trong dân cư các tỉnh Tây Bắc……….4: Thống kê số lượng thư viện và sách trong thư viện các tỉnh Tây Bắc 2006 và 2010…………………………………………………….5: Tỷ lệ hộ gia đình dùng điện ở các tỉnh trong vùng Tây Bắc 2006-2010……………………………………………………………….1: Tỉ lệ hộ nghèo vùng Tây Bắc 2006 - 2010……………………… 131 Bảng 4.2: Thống kê số lượng học sinh phổ thông các dân tộc ít người vùng Tây Bắc năm 2004 và 2011…………………………………………. Tính cấp thiết của đề tài Cho đến nay, hầu hết các tài liệu lịch sử đều đã cho thấy, ngay từ thời dựng nước, Việt Nam đã là quốc gia đa dân tộc/tộc người. Sự cố kết cộng đồng, cùng chung sức, chung lòng, đồng thuận trong việc xử lý, giải quyết các vấn đề, công việc chung về đối nội, đối ngoại đã hun đúc nên quốc gia dân tộc Việt Nam.

Xuất phát từ đặc điểm đó, trong quá trình dựng nước và giữ nước, ông cha ta đã thực thi nhiều biện pháp, chính sách nhằm giải quyết vấn đề dân tộc trước yêu cầu phát triển của quốc gia. Tiếp nối những di sản đó, trong quá trình lãnh đạo xây dựng và phát triển đất nước Đảng và Nhà nước Việt Nam đã luôn coi vấn đề dân tộc là một vấn đề cốt lõi của cách mạng. Đây cũng là lý do để bước sang thời kỳ đổi mới đất nước, Đảng và Nhà nước đã ban hành và thực thi nhiều chính sách dân tộc, nhằm đưa cộng đồng quốc gia dân tộc Việt Nam phát triển lên một tầm cao mới. Tây Bắc là một trong những vùng đất địa đầu của Tổ quốc Việt Nam, là địa bàn tụ cư và sinh sống của trên 50 dân tộc với tổng số dân khoảng trên 3,5 triệu người, diện tích toàn vùng chiếm gần 1/3 diện tích cả nước.