Luận án Quản lý Di tích Quốc gia Đặc biệt Quần thể Hương Sơn, Mỹ Đức, Hà Nội

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ VĂN HÓA, THỂ THAO VÀ DU LỊCH VIỆN VĂN HÓA NGHỆ THUẬT QUỐC GIA VIỆT NAM Nguyễn Mạnh Cường QUẢN LÝ DI TÍCH QUỐC GIA ĐẶC BIỆT QUẦN THỂ HƯƠNG SƠN HUYỆN MỸ ĐỨC, THÀNH PHỐ HÀ NỘI LUẬN ÁN TIẾN SĨ QUẢN LÝ VĂN HOÁ Hà Nội - 2022 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ VĂN HÓA, THỂ THAO VÀ DU LỊCH VIỆN VĂN HÓA NGHỆ THUẬT QUỐC GIA VIỆT NAM Nguyễn Mạnh Cường QUẢN LÝ DI TÍCH QUỐC GIA ĐẶC BIỆT QUẦN THỂ HƯƠNG SƠN HUYỆN MỸ ĐỨC, THÀNH PHỐ HÀ NỘI LUẬN ÁN TIẾN SĨ QUẢN LÝ VĂN HOÁ Ngành: Quản lý văn hoá Mã ngành: 9229042 Người hướng dẫn khoa học PGS.TS Trịnh Thị Minh Đức PGS.TS Nguyễn Thị Huệ Hà Nội - 2022 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan, bản luận án tiến sĩ Quản lý Di tích quốc gia đặc biệt quần thể Hương Sơn, huyện Mỹ Đức, thành phố Hà Nội là do tôi viết và chưa được công bố. Trong quá trình triển khai và thực hiện đề tài luận án, tôi đã tham khảo tài liệu của các công trình nghiên cứu đi trước và được trích dẫn nguồn đầy đủ. Tôi xin chịu trách nhiệm về những nội dung trình bày trong luận án của mình. Tác giả Nguyễn Mạnh Cường ii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN.i DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT.

1 Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KHÁI QUÁT DI TÍCH QUỐC GIA ĐẶC BIỆT QUẦN THỂ HƯƠNG SƠN. Tổng quan tình hình nghiên cứu. Các công trình nghiên cứu Di tích quốc gia đặc biệt quần thể Hương Sơn. Các công trình nghiên cứu quản lý di tích lịch sử văn hoá….

Các công trình nghiên cứu quản lý Di tích quốc gia đặc biệt quần thể Hương Sơn. Nhận xét, đánh giá chung tình hình nghiên cứu. Cơ sở lý luận về quản lý di tích quốc gia đặc biệt. Một số khái niệm cơ bản.

Cơ sở lý thuyết vận dụng trong đề tài luận án. Xây dựng nội dung quản lý di tích quốc gia đặc biệt từ lý thuyết hệ thống và các bên liên quan. Sự khác nhau giữa quản lý di tích quốc gia đặc biệt và các di tích thuộc phân cấp khác ở Việt Nam. Vai trò quản lý nhà nước đối với di tích quốc gia đặc biệt.

Khái quát về Di tích quốc gia đặc biệt quần thể Hương Sơn. Khái quát về huyện Mỹ Đức, thành phố Hà Nội. Tổng quan về di tích quốc gia đặc biệt quần thể Hương Sơn.70 Chương 2 THỰC TRẠNG QUẢN LÝ DI TÍCH QUỐC GIA ĐẶC BIỆT QUẦN THỂ HƯƠNG SƠN. Các chủ thể quản lý và cơ chế phối hợp.

Các chủ thể quản lý. Cơ chế phối hợp giữa các chủ thể quản lý nhà nước…. Các hoạt động quản lý Di tích quốc gia đặc biệt quần thể Hương Sơn. Hoạt động quản lý của chủ thể quản lý gián tiếp.

Hoạt động quản lý của chủ thể quản lý trực tiếp. Đánh giá chung về công tác quản lý Di tích quốc gia đặc biệt quần thể Hương Sơn. Chủ thể quản lý gián tiếp. Chủ thế quản lý trực tiếp.116 Chương 3 GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ QUẢN LÝ DI TÍCH QUỐC GIA ĐẶC BIỆT QUẦN THỂ HƯƠNG SƠN TRONG BỐI CẢNH HIỆN NAY.

Những căn cứ đề xuất giải pháp quản lý. Chiến lược phát triển văn hóa của quốc gia đến năm 2030. Định hướng quản lý di tích của thành phố Hà Nội. Vấn đề đặt ra đối với công tác quản lý Di tích quốc gia đặc biệt quần thể Hương Sơn….

Bài học kinh nghiệm công tác quản lý di tích quốc gia đặc biệt Yên Tử, Tây Thiên, Cố đô Hoa Lư…. Di tích quốc gia đặc biệt Yên Tử. Di tích quốc gia đặc biệt Tây Thiên. Di tích quốc gia đặc biệt Cố đô Hoa Lư.

Bài học kinh nghiệm rút ra đối với công tác quản lý Di tích quốc gia đặc biệt quần thể Hương Sơn…. Giải pháp nâng cao hiệu quả công tác quản lý Di tích quốc gia đặc biệt quần thể Hương Sơn.Nhóm giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý của chủ thể quản lý gián tiếp 145 3.Nhóm giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý của chủ thể trực tiếp.180 DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ. 184 TÀI LIỆU THAM KHẢO.195 iv DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Chữ viết đầy đủ 1. Ban quản lý KDT&TC : Ban quản lý Khu di tích và Thắng cảnh 2.

Ban quản lý DT&DT : Ban quản lý Di tích và Danh thắng 3. Ban Trị sự GHPG Việt : Ban Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam Nam 4. Ban quản lý RPH - ĐD : Ban quản lý rừng phòng hộ và đặc dụng 5. Ban QLXD : Ban quản lý xây dụng 6.

Bộ VHTTDL : Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch 7. Cục DSVH : Cục Di sản Văn hoá 8. HĐND : Hội đồng Nhân dân 9. Nxb : Nhà xuất bản 10.

NCS : Nghiên cứu sinh 11. Phòng VH&TT : Phòng Văn hoá và Thông tin 12. Phòng TNMT : Phòng Tài nguyên Môi trường 13. Phòng QLĐT : Phòng Quản lý Đô thị 14.

Phòng KTHT : Phòng Kinh tế Hạ tầng 15.Ban : Phó trưởng Ban 16. QGĐB : Quốc gia Đặc biệt 17. TLPV : Tư liệu phỏng vấn 18.Ban : Trưởng Ban 20. Sở VH&TT : Sở Văn hoá và Thể thao 21.

UBND : Ủy ban Nhân dân 22. UNESCO : Tổ chức giáo dục, khoa học và văn hóa của Liên Hợp Quốc 1 MỞ ĐẦU 1. Lý do lựa chọn đề tài Di sản văn hóa tồn tại ở nhiều dạng thức khác nhau, bao gồm di sản văn hóa, di sản thiên nhiên, di sản hỗn hợp có quy mô là một khu di sản, do đó cách thức ứng xử và hoạt động quản lý đối với từng loại di sản cũng có sự khác biệt. Trong Luật Di sản văn hoá, năm 2001, được sửa đổi bổ sung năm 2009 đã nêu rõ: “Di sản văn hoá Việt Nam là tài sản quý giá của cộng đồng các dân tộc Việt Nam và là bộ phận của di sản văn hoá nhân loại, có vai trò to lớn trong sự nghiệp dựng nước và giữ nước của nhân dân ta.

Để tăng cường hiệu lực quản lý nhà nước, nâng cao trách nhiệm của nhân dân trong việc tham gia bảo vệ và phát huy giá trị của di sản văn hoá” [59, tr. Với vai trò và tầm quan trọng của di sản văn hoá trong đời sống, Đảng và Nhà nước đã đầu tư có trọng điểm nhiều chương trình, dự án tu bổ, tôn tạo, chống xuống cấp di tích lịch sử văn hoá trên cả nước nhằm thoả mãn đời sống văn hoá tín ngưỡng của người dân, góp phần không nhỏ vào quá trình phát triển kinh tế, văn hoá, xã hội tại các địa phương. Di tích quốc gia đặc biệt quần thể Hương Sơn (sau đây gọi tắt là di tích QGĐB quần thể Hương Sơn) có tổng diện tích là 3958,13ha, trong đó có 21 điểm di tích tôn giáo, tín ngưỡng, cùng với hệ thống sông suối, thảm thực vật đặc thù nằm rải rác ở các thôn Yến Vĩ, Đục Khê, Hội Xá và Phú Yên thuộc địa phận xã Hương Sơn, huyện Mỹ Đức, thành phố Hà Nội. Điều này đã tạo cho quần thể Hương Sơn sự đa dạng về di sản văn hoá và thiên nhiên có thể xếp vào loại di sản hỗn hợp.

Theo Luật Di sản văn hóa của Việt Nam, di tích QGĐB quần thể Hương Sơn hội tụ các tiêu chí như sau: Về di sản văn hóa, đó là các giá trị tiêu biểu về lịch sử, văn hoá, khoa học và thẩm mỹ. Về di sản thiên nhiên, các di tích được xây dựng trong hang, động thiên tạo và cảnh quan thiên nhiên; các di tích và hệ thống hang động, sông suối, núi non kỳ vĩ tạo thành một quần thể di tích và danh thắng độc đáo, có giá trị tiêu biểu về lịch sử, văn hóa, thẩm mỹ và khoa học. Với những giá trị tiêu biểu về di sản văn hóa và di sản thiên 2 nhiên, thành phố Hà Nội đã chỉ đạo các sở ngành liên quan tham mưu, đề xuất với Bộ VHTTDL và Thủ tướng Chính phủ lập hồ sơ khoa học trình UNESCO công nhận di tích QGĐB quần thể Hương Sơn là Di sản Văn hoá Thế giới. Từ khi đươc xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt đến nay, di tích QGĐB quần thể Hương Sơn đã nhận được sự quan tâm của các cấp chính quyền thành phố Hà Nội trong việc hỗ trợ ngân sách đầu tư xây dựng, tu bổ, chống xuống cấp các hạng mục di tích, cũng như tăng cường công tác quản lý giao thông đường thuỷ, vệ sinh môi trường, gìn giữ cảnh quan thiên nhiên, bảo vệ an ninh trật tự tại khu vực bảo vệ di tích và lễ hội.

Bên cạnh những thành tựu trên, công tác quản lý di tích QGĐB quần thể Hương Sơn đang gặp phải không ít những khó khăn, hạn chế bởi sự khai thác quá mức và xâm hại của con người. Mặc dù di tích QGĐB quần thể Hương Sơn được khoanh vùng bảo vệ, nhưng do chưa có quy hoạch tổng thể và quy hoạch phân khu chức năng nên còn để xảy ra tình trạng các hàng quán dịch vụ xâm hại hành lang di tích; công tác quản lý hoạt động tu bổ, tôn tạo di tích bằng nguồn xã hội hoá còn thiếu sự kiểm tra, giám sát đã làm mất đi những giá trị nguyên gốc của di tích; hệ thống văn bản quy phạm pháp luật chưa cụ thể, chi tiết, quy chế quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị di tích còn thiếu, chưa đồng bộ; đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức và những người được giao nhiệm vụ quản lý, trông coi di tích còn hạn chế về chuyên môn, nghiệp vụ; các chủ thể quản lý nhà nước từ trung ương xuống cơ sở thiếu sự thống nhất, còn chồng chéo về chức năng và nhiệm vụ đã gây những khó khăn cho hoạt động quản lý di tích; còn thiếu cơ chế phối hợp giữa các cấp, các ngành tham gia quản lý nên công tác bảo tồn và phát huy giá trị di tích còn nhiều bất cập; tình trạng xả thải ra môi trường của các hộ dân và chủ cơ sở kinh doanh dịch vụ làm ô nhiễm nguồn nước và khu vực bảo vệ di tích chưa được giải quyết triệt để. Từ những vấn đề nêu trên cho thấy, công tác quản lý di tích QGĐB quần thể Hương Sơn đang gặp phải những khó khăn, thách thức trong việc bảo tồn và khai thác giá trị gắn với phát triển bền vững.