Luận án Tiến sĩ: Đảng bộ Bắc Giang xây dựng hậu phương chiến tranh 1945-1954

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN _______________________ ĐINH HỮU THUẬN ĐẢNG BỘ TỈNH BẮC GIANG LÃNH ĐẠO XÂY DỰNG HẬU PHƯƠNG TẠI CHỖ TRONG KHÁNG CHIẾN CHỐNG THỰC DÂN PHÁP 1945-1954 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LỊCH SỬ HÀ NỘI - 2022 ĐẠI HỌC QUỐC GIA HA NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN _______________________ ĐINH HỮU THUẬN ĐẢNG BỘ TỈNH BẮC GIANG LÃNH ĐẠO XÂY DỰNG HẬU PHƯƠNG TẠI CHỖ TRONG KHÁNG CHIẾN CHỐNG THỰC DÂN PHÁP 1945 - 1954 Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam 62 22 03 15 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LỊCH SỬ CHỦ TỊCH HỘI ĐỒNG NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC 1.TS VŨ QUANG HIỂN 2. TS ĐẶNG KIM OANH HÀ NỘI - 2022 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS Vũ Quang Hiển và TS Đặng Kim Oanh. Những số liệu trong luận án là trung thực, chính xác, đảm bảo tính khách quan, khoa học và có nguồn gốc xuất xứ rõ ràng. Hà Nội, ngày 22 tháng 12 năm 2022 Tác giả Luận án Đinh Hữu Thuận LỜI CẢM ƠN! Thấm nhuần đạo lý “uống nước nhớ nguồn”, “ăn quả nhớ người trồng cây” sau khi bảo vệ thành công luận án Tiến sĩ, tôi xin được viết vài dòng ngắn ngủi để bày tỏ lòng thành kính, biết ơn sâu sắc đối với những cơ quan, đơn vị, cá nhân và gia đình đã giúp đỡ tôi hoàn thành Luận án Tiến sĩ của mình.

Tôi nhận thức được rằng, Luận án Tiến sĩ của tôi là công trình có sự đóng góp công sức, trí tuệ của nhiều người, đặc biệt là hai nhà khoa học đáng kính là PGS.TS Vũ Quang Hiển và TS Đặng Kim Oanh. Trong vai trò người hướng dẫn khoa học, hai Thầy Cô đã truyền cảm hứng và động lực mạnh mẽ, tận tình chỉ dẫn khoa học giúp tôi hoàn thiện Luận án. Bên cạnh đó, trong quá trình thực hiện đề tài Luận án, bản thân tôi cũng đã nhận được nhiều sự hỗ trợ khác như cung cấp tài liệu nghiên cứu, hướng dẫn thực hiện thủ tục hồ sơ đào tạo và bảo vệ Luận án các cấp, đăng bài tạp chí khoa học trong nước và quốc tế, góp ý, nhận xét luận án của một số cơ quan, cán bộ quản lý, nhà khoa học, Thầy Cô giáo và một số cá nhân trong và ngoài Đại học quốc gia Hà Nội. Có thể kể đến như: Tổ bộ môn Lịch sử Đảng, Khoa Lịch sử, Trường ĐHKHXH&NV – ĐHQGHN; Tạp chí Lịch sử Đảng, Viện Lịch sử Đảng – HVCTQG Hồ Chí Minh; Tạp chí Thông tin Khoa học và Giáo dục và Tạp chí Kinh tế và Xã hội của Liên Bang Nga; Học viện Chính trị Bộ Quốc phòng; Học viện Báo chí và Tuyên truyền; Báo Nhân dân, Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy Bắc Giang, Báo Bắc Giang, Bảo tàng tỉnh Bắc Giang… Ngoài ra, được sự tiếp sức của gia đình, người thân, sự chia sẻ từ bạn học đã giúp tôi vượt qua được những khó khăn, trở ngại trong quá trình thực hiện đề tài và bảo vệ thành công Luận án Tiến sĩ của mình.

Tôi xin được bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc trước sự giúp đỡ quý báu, nhiệt tình của các cơ quan, cá nhân và gia đình! Xin chúc những điều tốt đẹp nhất đến với mọi người, xin trân trọng cảm ơn! Hà Nội, ngày 22 tháng 12 năm 2022 Tác giả Luận án Đinh Hữu Thuận MỤC LỤC Trang Lời cam đoan MỤC LỤC…………………………………………………………………….1 DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT…………………………………………4 MỞ ĐẦU……………………………………………………………….Tính cấp thiết của đề tài………………………………………………….Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu………………………………………….Mục đích nghiên cứu……………………………………………………….Nhiệm vụ nghiên cứu……………………………………………………….Đối tượng, phạm vi nghiên cứu…………………………………………….Đối tượng nghiên cứu…………………………………………………….Phạm vi nghiên cứu……………………………………………………….Cơ sở lý luận, nguồn tài liệu và phương pháp nghiên cứu……………….Nguồn tài liệu……………………………………………………………….Phương pháp nghiên cứu…………………………………………………. Đóng góp của luận án……………………………………………………….Về nội dung khoa học………………………………………………………10 6.Bố cục của luận án………………………………………………………….10 Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN…………………………………………………….Các công trình nghiên cứu tiêu biểu…………………………………….Nhóm những công trình nghiên cứu về sự lãnh đạo của Đảng trong xây dựng hậu phương chiến tranh nhân dân Việt Nam………………………….Nhóm những công trình nghiên cứu có đề cập đến sự lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh Bắc Giang trong xây dựng hậu phương tại chỗ (1945-1954)……….Những vấn đề đã được giải quyết và những vấn đề luận án cần tập trung nghiên cứu.Những vấn đề đã được giải quyết……………………………….Những vấn đề luận án cần tập trung nghiên cứu…………………….33 Tiểu kết chương 1:………………………………………………………….34 Chương 2 CHỦ TRƯƠNG VÀ SỰ CHỈ ĐẠO CỦA ĐẢNG BỘ TỈNH BẮC GIANG TRONG XÂY DỰNG HẬU PHƯƠNG TẠI CHỖ (1945-1950)… 36 1 2.Những yếu tố tác động đến sự lãnh đạo của Đảng bộ và chủ trương của Đảng bộ……………………………………………………………………….Những yếu tố tác động đến sự lãnh đạo của Đảng bộ………………….Chủ trương của Đảng bộ tỉnh trong xây dựng hậu phương tại chỗ (1945- 1950)………………………………………………………………….Sự chỉ đạo của Đảng bộ tỉnh trong xây dựng hậu phương tại chỗ (1945- 1950)…………………………………………………………………………….Chỉ đạo xây dựng cơ sở ban đầu của hậu phương tại chỗ…………….Chỉ đạo xây dựng vùng tự do của tỉnh………………………………….Chỉ đạo xây dựng, củng cố cơ sở chính trị trong vùng tạm chiếm…….Chỉ đạo xây dựng khu du kích và căn cứ du kích trong vùng quân Pháp kiểm soát……………………………………………………………………….Chỉ đạo phá hoại hậu phương chiến tranh xâm lược của thực dân Pháp ………………………………………………………………………………….85 Tiểu kết chương 2:………………………………………………………….85 Chương 3 ĐẢNG BỘ TỈNH BẮC GIANG LÃNH ĐẠO ĐẨY MẠNH XÂY DỰNG HẬU PHƯƠNG TẠI CHỖ (1951-1954)…………………………… 90 3. Những yếu tố mới tác động đến sự lãnh đạo của Đảng bộ và chủ trương của Đảng bộ……………………………………………………………………. Những yếu tố mới tác động đến sự lãnh đạo của Đảng bộ…………….Chủ trương của Đảng bộ tỉnh trong xây dựng hậu phương tại chỗ (1951- 1954)………………………………………………………………….Đảng bộ chỉ đạo đẩy mạnh xây dựng hậu phương tại chỗ (1951-1954).Chỉ đạo đẩy mạnh xây dựng vùng tự do của tỉnh…………………….Chỉ đạo đẩy mạnh xây dựng, củng cố cơ sở chính trị trong vùng tạm chiếm …….Chỉ đạo đẩy mạnh xây dựng và mở rộng khu du kích và căn cứ du kích trong vùng quân Pháp kiểm soát………………………………………….Chỉ đạo đẩy mạnh đấu tranh giành đất, giành dân và phá hoại hậu phương chiến tranh xâm lược của thực dân Pháp………………………….Huy động nhân lực, vật lực phục vụ chiến trường…………………….131 Tiểu kết chương 3:………………………………………………………….137 Chương 4 NHẬN XÉT VÀ KINH NGHIỆM LỊCH SỬ………………….Nhận xét về quá trình lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh trong xây dựng hậu phương tại chỗ (1945-1954)……………………………………………….Kinh nghiệm lịch sử…………………………………………………….Vận dụng đúng đắn và sáng tạo chủ trương xây dựng căn cứ địa, hậu phương tại chỗ của Đảng vào điều kiện cụ thể của địa phương…………….Chăm lo xây dựng Đảng về mọi mặt, chú trọng xây dựng tổ chức cơ sở đảng vững mạnh………………………………………………………………170 4.Thường xuyên chăm lo xây dựng, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân vững chắc và phát huy sức mạnh tổng hợp của toàn dân trong xây dựng hậu phương tại chỗ……………………………………………………………….Xây dựng các loại hình hậu phương tại chỗ phù hợp với tương quan lực lượng và tích cực, chủ động đấu tranh chuyển vùng……………………….Huy động sức dân đi đôi với bồi dưỡng sức dân, tạo kế sâu rễ bền gốc…………………………………………………………………….181 Tiểu kết chương 4:………………………………………………………….185 DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN………………………………………………………………188 TÀI LIỆU THAM KHẢO………………………………………………….189 PHỤ LỤC 3 DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT BBT Ban Bí thư BCH Ban Chấp hành BCT Bộ Chính trị BĐCL Bộ đội chủ lực BĐĐP Bộ đội địa phương BTV Ban Thường vụ CCĐ Căn cứ địa CCDK Căn cứ du kích CSCT Cơ sở chính trị CTQGST Chính trị quốc gia sự thật DQDK Dân quân du kích ĐHKHXH&NV- ĐHQGHN Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn – Đại học quốc gia Hà Nội HVCTQGHCM Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh KDK Khu du kích LKU Liên Khu ủy LLVT Lực lượng vũ trang NCS Nghiên cứu sinh NXB Nhà xuất bản UBKCHC Ủy ban kháng chiến hành chính 4 MỞ ĐẦU 1.

Tính cấp thiết của đề tài V.Lênin đã từng khẳng định: “Muốn tiến hành chiến tranh một cách thực sự, phải có một hậu phương được tổ chức vững chắc. Một quân đội giỏi nhất, những người trung thành nhất với sự nghiệp cách mạng cũng đều sẽ lập tức bị kẻ thù tiêu diệt, nếu họ không được vũ trang, tiếp tế lương thực và huấn luyện đầy đủ” [178; tr. Thấm nhuần và vận dụng quan điểm của Lênin về hậu phương chiến tranh, trong thực tiễn chiến tranh nhân dân Việt Nam (1945-1975), để cung cấp nhân lực, vật lực cho chiến trường, cùng với việc xây dựng hậu phương chiến lược (hậu phương quốc gia) Đảng Cộng sản Việt Nam đã lãnh đạo xây dựng hệ thống hậu phương tại chỗ [Xem; Phụ Lục 1a] ở khắp nơi trên toàn quốc. Hậu phương tại chỗ ra đời, tồn tại và phát triển với nhiều loại hình khác nhau bao gồm: CSCT, KDK, CCDK ở vùng đối phương chiếm đóng, kiểm soát; vùng tự do lớn, nhỏ và vùng giải phóng của mỗi tỉnh thành do chính quyền cách mạng làm chủ.

Trong vùng tự do của các địa phương, Đảng lãnh đạo xây dựng, phát triển toàn diện cả về chính trị, kinh tế, quân sự, văn hóa, giáo dục, y tế, biến vùng tự do trở thành CCĐ của cơ quan lãnh đạo kháng chiến và LLVT. Trong vùng tạm chiếm, từ những CSCT được xây dựng, củng cố vững chắc, Đảng lãnh đạo phát triển lên thành KDK, CCDK. Những CSCT, KDK và CCDK ra đời “trong lòng địch” trở thành chỗ dựa quan trọng để xây dựng, phát triển lực lượng tự vệ, DQDK và góp phần cung cấp lương thực, đạn dược chi viện cho bội đội, du kích bám trụ chiến đấu thường xuyên và lâu dài. Để bảo vệ và mở rộng hậu phương kháng chiến, thu hẹp phạm vi chiếm đóng của địch, Đảng lãnh đạo quân dân tiến công phá hoại hậu phương chiến tranh xâm lược, “biến hậu phương của địch thành tiền phương của ta” hoặc là “biến hậu phương của địch thành hậu phương của ta”, tạo nên thế trận chiến tranh nhân dân rộng khắp, bao vây, chia cắt và kiềm chế quân địch, làm cho đối phương từng bước suy yếu và đi đến thất bại hoàn toàn.

Có thể nói, sự ra đời của hậu phương tại chỗ đã đáp ứng được yêu cầu chiến lược, có ý nghĩa hết sức quan trọng trong cuộc chiến tranh nhân dân Việt Nam, góp 5 phần làm giảm bớt gánh nặng cho hậu phương quốc gia, khắc phục hạn chế về giao thông vận tải trong điều kiện địa thế đất nước dài và hẹp, kịp thời cung cấp, đảm bảo nhân lực, vật lực phục vụ tác chiến tại chỗ, đồng thời còn chi viện cho chiến trường chính đưa cuộc kháng chiến nhanh chóng đi đến thắng lợi hoàn toàn. Cụ thể hóa đường lối, chủ trương của Đảng về xây dựng CCĐ, hậu phương chiến tranh nhân dân trong thời kỳ 1945-1954, căn cứ vào hoàn cảnh chiến tranh ở địa phương, Đảng bộ tỉnh Bắc Giang đã lãnh đạo quân dân trong tỉnh tiến hành xây dựng hậu phương tại chỗ theo phương châm toàn dân, toàn diện phối hợp với tiền tuyến từng bước đưa cuộc kháng chiến đi đến thắng lợi.