Hoạt động đúc tiền và quản lý tiền tệ dưới triều Nguyễn (1802-1883) - Khóa luận tốt nghiệp

ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KHOA LỊCH SỬ KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐỀ TÀI: HOẠT ĐỘNG ĐÚC TIỀN VÀ QUẢN LÍ TIỀN TỆ DƯỚI TRIỀU NGUYỄN (1802-1883) Sinh viên thực hiện : Nguyễn Thị Tú Duyên Chuyên ngành : Sư phạm Lịch sử Lớp : 17SLS Giáo viên hướng dẫn : TS. Trương Anh Thuận Đà Nẵng, tháng 01 năm 2021 LỜI CẢM ƠN Trên thực tế không có sự thành công nào mà không gắn liền với những sự hỗ trợ, giúp đỡ dù ít hay nhiều, dù trực tiếp hay gián tiếp của người khác. Trong suốt thời gian thực hiện đề tài khóa luận tốt nghiệp “Hoạt động đúc tiền và quản lí tiền tệ dưới triều Nguyễn (1802-1883)” đến nay, em đã nhận được rất nhiều sự quan tâm, giúp đỡ của quý thầy cô, gia đình và bạn bè. Với lòng biết ơn sâu sắc nhất, em xin gửi đến quý thầy cô ở Khoa Lịch sử - Trường Đại học Sư phạm - Đại học Đà Nẵng cùng với tri thức và tâm huyết của mình để truyền đạt vốn kiến thức quý báu trong việc định hướng cách thức thực hiện một đề tài khóa luận.

Em xin chân thành cảm ơn thầy Trương Anh Thuận đã tận tâm hướng dẫn thông qua những buổi nói chuyện, thảo luận về đề tài nghiên cứu. Nếu không có những lời hướng dẫn, dạy bảo của thầy thì bài báo cáo này sẽ rất khó có thể hoàn thiện được. Vì là lần đầu thực hiện việc nghiên cứu một đề tài khoa học vì vậy kiến thức của em còn hạn chế và có nhiều bỡ ngỡ. Cảm ơn thầy đã thấu hiểu cho những sai sót của em và tận tình chỉ dẫn chúng em khắc phục nó.

Một lần nữa em xin cảm ơn thầy. Em xin bày tỏ lòng biết ơn đến Ban lãnh đạo Trường Đại học Sư phạm - Đại học Đà Nẵng, Phòng Tổ chức - Hành chính, đã tạo điều kiện thuận lợi nhất để em tìm kiếm tài liệu phục vụ việc nghiên cứu. Mình cũng xin cảm ơn tập thể lớp 17SLS đã luôn cổ vũ, động viên, giúp đỡ, tiếp thêm sức mạnh để mình có thể hoàn thành đề tài nghiên cứu một cách tốt nhất. Cuối cùng em kính chúc quý thầy cô trong Khoa Lịch sử dồi dào sức khỏe để tiếp tục thực hiện sứ mệnh cao đẹp của mình là truyền đạt kiến thức cho thế hệ mai sau.

Em xin chân thành cảm ơn! MỤC LỤC MỞ ĐẦU. Lý do chọn đề tài. Lịch sử nghiên cứu vấn đề. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu.

Đối tượng nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu. Mục đích nghiên cứu.

Nhiệm vụ nghiên cứu. Nguồn tư liệu và phương pháp nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Đóng góp của đề tài.

Cấu trúc của đề tài .10 Chương 1: TỔNG QUAN VỀ TRIỀU NGUYỄN (1802-1883) VÀ HOẠT ĐỘNG ĐÚC TIỀN, QUẢN LÍ TIỀN TỆ TRƯỚC THẾ KỈ XIX Ở VIỆT NAM. Tổng quan về triều Nguyễn (1802-1883). Tình hình chính trị. Tình hình kinh tế - xã hội.

Tình hình văn hóa - tư tưởng. Vài nét về hoạt động đúc tiền và quản lí tiền tệ trước thế kỉ XIX. Quan niệm và ý nghĩa của tiền tệ. Vài nét về hoạt động đúc tiền và quản lí tiền tệ trước thế kỉ XIX .19 Chương 2: HOẠT ĐỘNG ĐÚC TIỀN DƯỚI TRIỀU NGUYỄN (1802-1883).

Nguồn nguyên liệu đúc tiền. Hình dạng bên ngoài và kĩ thuật đúc tiền. Hình dạng của đồng tiền. Hoạt động đúc tiền dưới triều vua Nguyễn (1802-1883).

Cơ quan tổ chức đúc tiền triều Nguyễn (1802-1883). Hoạt động đúc tiền dưới triều Nguyễn (1802-1883). Các hiện tượng tiêu cực trong hoạt động đúc tiền và biện pháp xử lí của triều Nguyễn (1802-1883). Một số nhận định về hoạt động đúc tiền dưới triều Nguyễn (1802-1883) .56 Chương 3: HOẠT ĐỘNG QUẢN LÍ TIỀN TỆ DƯỚI TRIỀU NGUYỄN (1802- 1883).

Quản lí tiền tệ trong các kho nhà nước ở trung ương và địa phương. Quản lí hoạt động lưu thông tiền tệ trong xã hội. Các hiện tượng tiêu cực trong vấn đề quản lí và lưu thông tiền tệ và biện pháp xử lí của triều Nguyễn (1802-1883). Một số nhận định về hoạt động quản lí tiền tệ dưới triều Nguyễn (1802-1883) .73 TÀI LIỆU THAM KHẢO.

Lý do chọn đề tài Đối với những tác giả cổ điển trong lĩnh vực khoa học xã hội như Karl Marx, Max Weber hay Georg Simmel, đồng tiền được nhìn nhận như một trong những nhân tố trong quá trình lý tính hóa và hiện đại hóa xã hội, đặc biệt là trong khuôn khổ phát triển của chủ nghĩa tư bản. Marx coi đồng tiền là nhân tố ràng buộc con người với xã hội, là “sợi dây của mọi sợi dây”, nó là “phương tiện phổ biến để chia rẽ xã hội” nhưng đồng thời nó cũng là “phương tiện liên hợp thật sự, là lực lượng hóa học phổ biến của xã hội” [35, tr. Marx cho rằng tiền có thuộc tính “vạn năng”, nó “có thể mua được tất cả, có thể chiếm hữu mọi vật, nó là vật coi như là sự chiếm hữu tối cao”. Trong một công trình Triết học về đồng tiền (Philosophie des Geldes) (1900), nhà xã hội học người Đức Georg Simmel đã phân tích ý nghĩa xã hội học của đồng tiền và của các quan hệ tiền tệ.

Ông cho rằng đồng tiền, ngoài giá trị khách quan của nó là giá trị kinh tế thì còn có giá trị chủ quan xét về mặt xã hội. Theo Simmel, khi hình thức giao dịch bằng tiền tệ thay thế dần những hình thức trao đổi bằng hiện vật thì lúc đó cũng diễn ra những sự thay đổi trong các hình thức quan hệ tương tác giữa các chủ thể trong xã hội. Vì tiền tệ là một vật có thể đo đếm được một cách chính xác và sử dụng dễ dàng trong việc trao đổi những thứ hàng hóa hết sức khác biệt nhau, nên nó trở thành một phương tiện trao đổi phi cá nhân (impersonal) mà những vật trao đổi ngang giá trước nó như cái cồng hay vỏ sò không thể nào có được. Simmel cho rằng khi tiền tệ trở thành sợi dây liên hệ chủ yếu giữa con người với nhau, thì nó thay thế những mối quan hệ ràng buộc cá nhân vốn thường bao hàm tình cảm hay cảm xúc, bằng những mối liên hệ phi cá nhân hướng đến một mục tiêu nhất định nào đó.

Hệ quả là sự tính toán trừu tượng thâm nhập vào hầu hết các lĩnh vực trong đời sống, kể cả lĩnh vực quan hệ gia đình thân tộc hay lĩnh vực thưởng ngoạn nghệ thuật vốn trước đó là những lĩnh vực mà người ta chỉ có thể đánh giá chủ yếu một cách định tính hơn là định lượng. 1 Vậy người Việt Nam có cái nhìn như thế nào về tiền tệ? Xã hội Việt Nam truyền thống vỗn dĩ mang đặc trưng là trọng nhân trị hay đức trị hơn là pháp trị, cư xử theo tình hơn là theo lý “hợp tình hợp lý”, đề cao các quan hệ tình nghĩa. Tuy nhiên, không vì vậy mà chính quyền xem nhẹ tầm quan trọng của tiền tệ trong xã hội. Bởi lẽ đồng tiền là đơn vị chính xác nhất để thay thế cho vỏ sò, cho cồng.

Cùng với đó, sự thống nhất về hệ thống tiền tệ trên cả nước sẽ giúp mọi người trao đổi buôn bán một cách dễ dàng hơn và đem lại hiệu quả quản lí cao đối với các nhà quản lí. Các giá trị được định hình trong lịch sử Việt Nam là kết tinh của một quá trình lâu dài trên tất cả các lĩnh vực từ chính trị đến kinh tế - xã hội. Không nằm ngoài quá trình vận động trên, tiền tệ Việt Nam cũng luôn luôn biến đổi qua các thời kì. Tiền tệ Việt Nam đã có lịch sử hơn 1000 năm thăng trầm và thay đổi.

Trải qua chiến tranh và thời gian, các tài liệu, thư tịch liên quan hoặc các ghi chép về tiền tệ Việt Nam đến nay còn khiêm tốn. Trong suốt chiều dài lịch sử, những ghi chép về tiền tệ của dân tộc cũng chỉ là những nét đậm nhạt khác nhau, thậm chí còn trái ngược nhau trong nhận định. Việt Nam là một quốc gia có truyền thống lịch sử, văn hóa lâu đời nên tiền kim loại đã xuất hiện ở Việt Nam từ khá sớm.000 năm bị các triều đại quân chủ phương Bắc thống trị, Việt Nam đã tiếp nhận và sử dụng các loại tiền khác nhau của các triều đại quân chủ phương Bắc. Nó được phát hiện thông qua các đợt khai quật khảo cổ học với các loại tiền Bán Lạng, Ngũ Thù, Đại Tuyền Ngũ Thập….

Để thuận tiện trong việc giao thương, buôn bán hàng hóa giữa các vùng miền cũng như để đưa ra một đơn vị tiền tệ thống nhất trong cả nước, chính quyền quân chủ Việt Nam đã cho thay thế trao đổi bằng hiện vật thành trao đổi bằng một đơn vị tiền tệ chung ngang giá giúp cho việc lưu thông, buôn bán giữa các nơi trở nên thuận tiện, dễ dàng hơn. Sau khi dẹp loạn “12 sứ quân”, thống nhất quốc gia, Đinh Bộ Lĩnh lên ngôi Hoàng đế, đặt quốc hiệu là Đại Cồ Việt. Từ đây, mở ra thời kỳ xây dựng và phát triển nhà nước quân chủ Việt Nam độc lập tự chủ, lịch sử tiền tệ cũng bước sang trang mới với các tiền kim loại do nhà nước quân chủ Việt Nam tự đúc. Tiền kim loại đối với các triều đại quân chủ Việt Nam ngày càng trở nên trọng yếu trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội, đặc biệt kinh tế hàng hóa.

Triều Nguyễn được xem là triều đại cuối cùng của chế độ quân chủ Việt Nam, đã cùng trải qua những thăng trầm, biến đổi của đất nước, nhất là trong bối cảnh lúc bấy 2 giờ khi mà trên thế giới đã diễn ra những sự thay đổi lớn và có những tác động nhất định đến nhận thức, ứng xử của triều Nguyễn đối với các vấn đề bên ngoài. Trong lĩnh vực tiền tệ, triều Nguyễn đã có sự kế thừa cũng như cải tiến, nâng cao giá trị của đồng tiền trong xã hội. Tuy nhiên, so với các chuyên khảo khác về triều Nguyễn thì vấn đề đúc tiền và quản lí tiền tệ lại chưa được nhiều nhà nghiên cứu chú ý đến để khai thác các khía cạnh của vấn đề. Nghiên cứu tiền tệ triều Nguyễn không chỉ để hiểu thêm về triều đại này, mà còn để hiểu biết về lịch sử tiền tệ Việt Nam dưới thời quân chủ, và qua đó rút ra những bài học kinh nghiệm, những gợi ý lịch sử cho công tác hoàn thiện hệ thống lưu thông tiền tệ ở Việt Nam hiện nay.