Luận án tiến sĩ nghiên cứu nguồn sử liệu về phong trào thi đua yêu nước trong ph

1 MỤC LỤC Trang Lời cam đoan Lời cảm ơn Mục lục Bảng các chữ viết tắt. 1 Danh mục ảnh minh họa. 2 Danh mục các biểu bảng. Mục đích và ý nghĩa của đề tài.

Nhiệm vụ nghiên cứu của luận án. Lịch sử nghiên cứu vấn đề 9. Các nguồn tài liệu và phƣơng pháp nghiên cứu 11. Đóng góp của luận án.

Bố cục và nội dung chủ yếu của luận án 17. Tổng quan tài liệu lƣu trữ về phong trào Thi đua ái quốc trong phông lƣu trữ Phủ Thủ tƣớng (1945 - 1954) 20. Hoàn cảnh ra đời phong trào Thi đua ái quốc 21. Tài liệu về phong trào Thi đua ái quốc trong phông lƣu trữ Phủ Thủ tƣớng (1945 - 1954) 24.

Đặc thù của tài liệu lƣu trữ về phong trào Thi đua ái quốc trong phông lƣu trữ Phủ Thủ tƣớng (1945 - 1954) 30. Phê phán tài liệu về phong trào Thi đua ái quốc trong phông lƣu trữ Phủ Thủ tƣớng (1945 - 1954). Các thể loại sử liệu. Phê phán một số tài liệu cụ thể.

Giá trị của sử liệu về phong trào Thi đua ái quốc trong phông lƣu trữ Phủ Thủ tƣớng (1945-1954) 136. Tài liệu về phong trào TĐAQ trong phông lƣu trữ PTT-nguồn sử liệu nghiên cứu lịch sử phong trào TĐAQ trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp (1945-1954). Tài liệu lƣu trữ về phong trào Thi đua ái quốc-cơ sở nghiên cứu công tác lãnh đạo, tổ chức phong trào TĐAQ. Nguồn sử liệu là các tài liệu về phong trào TĐAQ trong phông 2 lƣu trữ PTT (1945-1954)-cơ sở để hoạch định chính sách thi đua khen thƣởng hiện tại và trong tƣơng lai 159.

165 Danh mục công trình của tác giả. 170 Danh mục tài liệu tham khảo. 185 3 BẢNG CÁC CHỮ VIẾT TẮT ATK An toàn khu BCH Ban chấp hành BZHV Bình dân học vụ BTCH Bộ Tổng chỉ huy CBGM Cán bộ gƣơng mẫu CP Chính phủ CSTĐ Chiến sỹ thi đua GS Giáo sƣ HS Hồ sơ HĐCP Hội đồng Chính phủ HĐND Hội đồng nhân dân HĐQPTC Hội đồng quốc phòng tối cao KT Khen thƣởng LK Liên khu LĐLĐ Liên đoàn Lao động PGS Phó giáo sƣ PTT Phủ Thủ tƣớng TĐ Thi đua QP Quốc phòng PTS Phó Tiến sĩ TTP Thủ tƣớng phủ TS Tiến sĩ TSKH Tiến sĩ khoa học TĐAQ Thi đua ái quốc UBKCHC Ủy ban kháng chiến hành chính UBND Ủy ban nhân dân VĐTĐAQTW Vận động Thi đua ái quốc Trung ƣơng 4 DẪN LUẬN 1. Mục đích và ý nghĩa của đề tài Trong một xã hội mà nhân dân làm chủ, đặc trƣng nổi bật và động lực to lớn của sự vận động và phát triển của xã hội chính là thi đua.

Thi đua làm khơi dậy trong mỗi con ngƣời, mỗi tập thể tính chủ động sáng tạo, đua sức, đua tài cả trong thời chiến lẫn thời bình. Lê nin đã nhấn mạnh là: "Chủ nghĩa xã hội đã tạo ra khả năng áp dụng thi đua một cách thật sự rộng rãi, với một qui mô thật sự to lớn, tạo ra khả năng thu hút thật sự đa số nhân dân lao động vào vũ đài hoạt động khiến họ có thể tỏ rõ bản lĩnh, dốc hết năng lực của mình, phát hiện những tài năng mà nhân dân sẵn có cả một nguồn vô tận"[223, tr. Ở nƣớc ta, cũng nhƣ V.Lê nin, Chủ tịch Hồ Chí Minh xuất phát từ quan điểm cách mạng là sự nghiệp của quần chúng đã biết phát huy nội lực của toàn dân bằng việc phát động và tổ chức thi đua. Ngày 27/3/1948, theo sáng kiến của Chủ tịch Hồ Chí Minh, Ban Chấp hành Trung ƣơng Đảng đã ra Chỉ thị phát động phong trào thi đua ái quốc (TĐAQ); Ngày 01/6/1948 Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ký Sắc lệnh số 195/SL thành lập Ban vận động Thi đua ái quốc Trung ƣơng do cụ Tôn Đức Thắng làm Trƣởng ban [73, tr.

Nhân dịp kỷ niệm 1000 ngày kháng chiến toàn quốc Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chính thức phát động cuộc vận động Thi đua ái quốc từ ngày 19/6/1948 (Tuy Chủ tịch Hồ Chí Minh đôi khi dùng cụm từ "Thi đua yêu nƣớc", nhƣng trong các văn bản chính thức lại dùng cụm từ "Thi đua ái quốc". Từ đây, chúng tôi xin đƣợc sử dụng một trong hai cụm từ trên hợp với ngữ cảnh). Hệ thống lãnh đạo phong trào thi đua từ Trung ƣơng đến địa phƣơng đƣợc hình thành. Phong trào TĐAQ đã thực sự trở thành phong trào cách mạng của quần chúng trong cả nƣớc, trở thành một nhân tố quan trọng đƣa cuộc kháng chiến chống Pháp của nhân dân ta đến thắng lợi vẻ vang.

5 Tại Đại hội toàn quốc các chiến sỹ thi đua (CSTĐ) và cán bộ gƣơng mẫu (CBGM) lần thứ nhất năm 1952, cụ Tôn Đức Thắng đại diện Ban Thƣờng trực Quốc hội và Uỷ ban Liên Việt toàn quốc trong diễn văn chào mừng Đại hội đã khẳng định: "Từ khi phát động phong trào thi đua yêu nƣớc đến nay, cuộc kháng chiến, kiến quốc của ta tiến những bƣớc vĩ đại về mọi mặt, đặc biệt về mặt quân sự và kinh tế, đã giáng cho địch những đòn chí tử. Nhiều tài liệu lƣu trữ phản ánh phong trào TĐAQ nằm trong phông lƣu trữ PTT. Phông lƣu trữ Phủ Thủ tƣớng là một loại hình phông lƣu trữ cơ quan. Phông lƣu trữ cơ quan, nếu hiểu theo nghĩa rộng là toàn bộ tài liệu lƣu trữ hình thành trong quá trình hoạt động của một cơ quan đƣợc đƣa vào bảo quản ở lƣu trữ [14, tr.

Phông lƣu trữ Phủ Thủ tƣớng (PTT) là khái niệm dùng để chỉ toàn bộ tài liệu lƣu trữ hình thành trong quá trình hoạt động của PTT đƣợc thu thập từ các đơn vị thuộc PTT. Nếu nhƣ cả Phông lƣu trữ PTT (1945 - 1954) là một trong những phông quý nhất của các kho lƣu trữ của Nhà nƣớc ở Trung ƣơng thì những tài liệu lƣu trữ về thi đua yêu nƣớc trong phông này là những hạt ngọc vô cùng quí giá. Phông lƣu trữ PTT (1945 - 1954) là nguồn sử liệu phong phú lẽ ra có thể tách thành 3 phông độc lập gồm tài liệu lƣu trữ của Văn phòng Chủ tịch nƣớc, Văn phòng Chủ tịch Chính phủ (1), Văn phòng Hội đồng Quốc phòng tối cao (HĐQPTC), nhƣng từ trƣớc đến nay vẫn lập một phông lƣu trữ thống nhất là Phông lƣu trữ PTT. Phông lƣu trữ PTT bao gồm những văn bản gốc phản ánh trung thực việc tổ chức bộ máy, quá trình hoạt động thực hiện chức năng, nhiệm vụ của Chính phủ và PTT nƣớc Cộng hoà non trẻ.

Về nội dung, phông lƣu trữ PTT bao gồm những tài liệu về vấn đề chung, tài liệu nội chính, quân sự, ngoại giao, kinh tế-tài chính, phong trào TĐAQ. (1) Chủ tịch Chính phủ là cách gọi chức vụ Thủ tƣớng Chính phủ thời kỳ này. 6 Để tìm ra những nhân tố thắng lợi của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lƣợc (1945 - 1954) chúng tôi đã đi sâu nghiên cứu tài liệu lƣu trữ về phong trào TĐAQ trong phông lƣu trữ PTT. Trong quá trình nghiên cứu chúng tôi đặc biệt quan tâm tìm hiểu về phong trào TĐAQ.

Đó là phong trào đƣợc phát động để động viên mọi lực lƣợng "làm cho kháng chiến mau thắng lợi, kiến quốc mau thành công" [105, tr. Chúng tôi tin chắc rằng nghiên cứu tài liệu lƣu trữ về phong trào TĐAQ trong phông lƣu trữ PTT (1945- 1954) một cách hệ thống có ý nghĩa về nhiều mặt: 1. Trƣớc hết, việc nghiên cứu tài liệu lưu trữ về phong trào TĐAQ trong phông lưu trữ PTT (1945 - 1954) sẽ giúp cho các nhà sử học hiểu biết sâu sắc và chính xác hơn nguồn sử liệu gốc quan trọng và có giá trị đặc biệt đang được lưu trữ trong phông lưu trữ quốc gia Việt Nam, để nghiên cứu về phong trào TĐAQ nói riêng và lịch sử cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp (1945 - 1954) nói chung. Trên thực tế, vì nhiều lý do, từ trƣớc tới nay chƣa có ai nghiên cứu toàn diện khối tài liệu này, ngoài một vài luận văn tốt nghiệp của sinh viên đề cập tới một số thể loại văn bản về phong trào TĐAQ trong phông lƣu trữ PTT.

Khi nghiên cứu những thông tin có trong nội dung các văn bản này, các nhà sử học đã và sẽ gặp không ít khó khăn khi xác minh tính chính xác và độ tin cậy của các thông tin đó. Vì vậy, chúng tôi đã tiến hành nghiên cứu các tài liệu về TĐAQ trong phông lƣu trữ PTT nhằm giới thiệu, phân tích và nhất là thẩm định những thông tin cần thiết đƣợc phản ánh trong khối tài liệu về TĐAQ. Nghiên cứu tài liệu lưu trữ về phong trào TĐAQ trong phông lưu trữ PTT (1945 - 1954) góp phần nghiên cứu lịch sử tổ chức quản lý nhà nước về thi đua khen thưởng ở Việt Nam nói chung và thời kỳ kháng chiến chống Pháp nói riêng. 7 Thông qua việc nghiên cứu tài liệu lƣu trữ, có thể rút ra những kinh nghiệm tổ chức, động viên các tầng lớp nhân dân tham gia kháng chiến, kiến quốc.

Những chỉ thị, sắc lệnh, lời kêu gọi, biên bản các cuộc họp, biên bản đại hội, các bản báo cáo thành tích thi đua. còn lƣu trữ đƣợc với những bút tích của Chủ tịch Hồ Chí Minh. là nguồn sử liệu quí. Những tài liệu TĐAQ quý, hiếm trong phông lƣu trữ PTT sẽ giúp ích cho việc nghiên cứu lịch sử phong trào TĐAQ nói riêng và lịch sử thời kỳ kháng chiến chống Pháp (1945 - 1954) nói chung.

Nghiên cứu các tài liệu lưu trữ về phong trào TĐAQ trong phông lưu trữ PTT (1945-1954) có ý nghĩa cấp thiết cung cấp những luận cứ phục vụ hoạch định các chế độ, chính sách, tổ chức khoa học việc quản lý Nhà nước về công tác thi đua khen thưởng trong thời kỳ đổi mới. Sở dĩ nói nhƣ vậy vì trong công cuộc đổi mới, lĩnh vực mà phong trào thi đua thƣờng gặp khó khăn là lĩnh vực kinh tế nhƣ tăng năng suất lao động, thay đổi cơ cấu kinh tế xã hội, phân vùng chuyên canh, cải tiến công nghệ, sử dụng giống mới.Lênin đã dạy rằng "Trong lĩnh vực chính trị, thi đua dễ thực hiện hơn nhiều so với lĩnh vực kinh tế, song muốn cho chủ nghĩa xã hội thắng lợi, thì chính thi đua trong lĩnh vực kinh tế là quan trọng"[224, tr. Chính vì lẽ đó mà những năm đầu của sự nghiệp đổi mới khi chúng ta chú trọng phát triển kinh tế, không ít ngƣời đã lầm tƣởng rằng bây giờ xã hội cầu "lợi" chứ không cầu "danh" và công tác thi đua, khen thƣởng đã không đƣợc chú ý đúng mức.