Luận án: Đa dạng thực vật thân gỗ rừng kín thường xanh ẩm nhiệt đới Bình Châu – Phước Bửu

i BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM TP. HCM ----------------oOo---------------- PHAN MINH XUÂN ĐA DẠNG THỰC VẬT THÂN GỖ TRONG RỪNG KÍN THƯỜNG XANH HƠI ẨM NHIỆT ĐỚI Ở KHU BẢO TỒN THIÊN NHIÊN BÌNH CHÂU – PHƯỚC BỬU TỈNH BÀ RỊA – VŨNG TÀU Chuyên ngành: Lâm Sinh Mã số: 9 62 02 05 Cán bộ hướng dẫn: 1. Trần Hợp TP. Hồ Chí Minh, tháng 05/2019 ii LỜI CAM ĐOAN Tôi cam đoan đây là công trình nghiên cứu của tôi.

Các số liệu, kết quả nêu trong đề tài là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Nghiên cứu sinh Phan Minh Xuân iii LỜI CẢM ƠN Đề tài này được thực hiện theo chương trình đào tạo tiến sĩ chuyên ngành Lâm Sinh của Trường Đại học Nông Lâm Tp. Hồ Chí Minh. Nhân dịp này, tôi xin chân thành cảm ơn đến: - Ban Giám hiệu, Khoa Lâm nghiệp, Phòng Đào tạo Sau đại học và toàn thể Thầy Cô đã giảng dạy và giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập và làm luận án.

- Hội đồng đào tạo nghiên cứu sinh, đặc biệt là PGS.TS Nguyễn Văn Thêm và PGS. Trần Hợp đã hướng dẫn cho tôi thực hiện luận án này. - Ban Giám đốc Khu bảo tồn thiên nhiên Bình Châu – Phước Bửu cùng những cán bộ và nhân viên đã tạo điều kiện cho tôi thu thập dữ liệu. - Xin cám ơn gia đình, anh em và bạn bè đã ủng hộ tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện đề tài.

Hồ Chí Minh, tháng 05 năm 2019 Nghiên cứu sinh Phan Minh Xuân iv TÓM TẮT Đề tài “Đa dạng thực vật thân gỗ trong rừng kín thường xanh hơi ẩm nhiệt đới ở Khu bảo tồn thiên nhiên Bình Châu – Phước Bửu thuộc tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu”. Thời gian nghiên cứu từ năm 2013 – 2018. Mục tiêu của đề tài là phân tích đa dạng loài cây gỗ đối với kiểu rừng kín thường xanh hơi ẩm nhiệt đới để làm cơ sở cho quản lý rừng và bảo tồn đa dạng sinh vật. Các quần xã thực vật được phân tích theo số họ, số loài cây gỗ, cấu trúc quần thụ, tái sinh tự nhiên và đa dạng loài cây gỗ.

Số liệu thu thập bao gồm 89 ô tiêu chuẩn. Kích thước ô tiêu chuẩn là 0,20 ha. Số liệu được xử lý theo phương pháp phân tích quần xã thực vật. Kết quả nghiên cứu đã chỉ ra rằng tổng số loài cây gỗ bắt gặp là 109 loài thuộc 76 chi của 41 họ.

Số họ và số loài cây gỗ bắt gặp ở trạng thái rừng nghèo (32 họ và 103 loài) cao hơn so với trạng thái rừng trung bình (32 họ và 89 loài) và trạng thái rừng giàu (31 họ và 83 loài). Những loài cây gỗ ưu thế và đồng ưu thế thuộc họ Sao Dầu, họ Sim và họ Máu chó. Kiểu rừng này bắt gặp 22 loài cây gỗ ở mức cực kỳ hiếm, 6 loài ở mức rất hiếm và 34 ở mức loài hiếm. Mật độ quần thụ ở trạng thái rừng giàu (954 cây/ha) cao hơn so với trạng thái rừng trung bình (846 cây/ha) và trạng thái rừng nghèo (806 cây/ha).

Phân bố N/D đối với ba trạng thái rừng này đều có dạng phân bố giảm. Phân bố N/H có dạng phân bố một đỉnh lệch trái. Cây họ Sao Dầu phân bố ở mọi cấp D và cấp H. Chỉ số hỗn giao giảm dần từ trạng thái rừng nghèo (0,20) đến trạng thái rừng trung bình và trạng thái rừng giàu (0,17).

Chỉ số phức tạp về cấu trúc quần thụ gia tăng rõ rệt từ trạng thái rừng nghèo (1,6) đến trạng thái rừng trung bình (2,2) và trạng thái rừng giàu (4,7). Ba trạng thái rừng này đều có khả năng tái sinh tự nhiên liên tục. Mật độ cây tái sinh ở trạng thái rừng nghèo (15.313 cây/ha) lớn hơn so với trạng thái rừng trung bình (9.962 cây/ha) và trạng thái rừng giàu (9. Phần lớn cây tái sinh chỉ tồn tại ở cấp H < 100 cm.

Thành phần cây tái sinh có sự tương đồng khá cao với thành phần cây mẹ (> v 65%). Số loài cây gỗ và mật độ quần thụ khác nhau rõ rệt giữa ba trạng thái rừng và những điều kiện môi trường, nhưng các chỉ số đa dạng loài cây gỗ khác nhau không rõ rệt. Chỉ số phong phú trung bình về loài là 5,69. Chỉ số đồng đều là 0,83.

Chỉ số đa dạng Shannon H’ là 2,82. Cấu trúc quần thụ có ảnh hưởng đến đa dạng loài cây gỗ. Số loài cây gỗ bắt gặp, mật độ quần thụ, chỉ số phong phú về loài, chỉ số đa dạng Shannon H’ đều giảm rõ rệt theo sự gia tăng nhóm D và lớp H. Đa dạng loài cây tái sinh có sự khác nhau rõ rệt giữa những trạng thái rừng.

Những thông tin của nghiên cứu này là căn cứ cho quản lý rừng và bảo tồn thiên nhiên ở Khu bảo tồn thiên nhiên Bình Châu – Phước Bửu thuộc tỉnh Bà Rịa – vũng Tàu. vi ABSTRACT The thesis “Tree species diversity in tropical evergreen moist closed forest of Binh Chau – Phuoc Buu natural reserve in Ba Ria – Vung Tau province”. Study period between 2013 and 2018. The objective of study is analyzing tree species diversity in evergreen moist closed forest as a basic to management and reserving biological diversity.

The tree communities were analyze with number of family, species, forest structure, regeneration, and species diversity. Collecting data by 89 plots, 0. The results have shown, the species in this area are 109 belong to 76 genus of 71 families and 17 ordo. In poor-forest (10 – 100 m3/ha) are 32 families and 103 species, it’s higher than medium-forest (101 – 200 m3/ha) are 32 families and 89 species, and rich-forest (201 – 300 m3/ha) are 31 families and 83 species.

Almost dominant species belong to Dipterocarpaceae, Myrtaceae, Myristicaceae. Acoording to Rare index, extremely rare species are 22, and very rare species are 6, and rare species are 34. Density of rich-forest (954 trees/ha) is higher than medium-forest (846 trees/ha) and poor-forest (806 trees/ha). Forest structure in this area reduce of curve with N/D distribution and peak-left of curve with N/H distribution.

Dipterocarpaceae’s individual distributed all class of D and H. Mix- species index decrease from poor-forest (0.20) to medium-forest and rich-forest (0. The complex structure index is increase from poor-forest (1.6) to medium- forest (2.2) and rich-forest (4. Regeneration are grow regularity in this area.

Density of regeneration in poor-forest (15313 trees/ha) is higher than medium- forest (9962 trees/ha) and rich-forest (9087 trees/ha). A large of regenerate distribute on H < 100 cm. Eveness between regeneration and adult species are high (> 65%). Species and density are different in forest states and environments but the bio-diversity indexs are not significant different.

The average of Margalef index is vii 5.69, and Pielou index is 0.83, and Shannon index is 2. Tree species diversity change by forest structure. The values (species, density, Margalef index, Shannon index) reduce follow of D and H increase. Seedling species diversity are also significant different between forest states.

The result of this study are as basic for forest management and nature reserve in Binh Chau – Phuoc Buu natural reserve, Ba Ria – Vung Tau province. viii MỤC LỤC Trang phụ bìa. i Lời cam đoan. ii Lời cảm ơn.

vi Mục lục .viii Danh sách những chữ viết tắt. xi Danh sách các bảng .xiii Danh sách các hình.xviii Danh sách các phụ lục. xix MỞ ĐẦU. Đa dạng sinh vật.

Khái niệm đa dạng sinh vật. Tầm quan trọng của những nghiên cứu đa dạng sinh vật. Những số đo đa dạng sinh vật. Một số nghiên cứu về đa dạng thực vật.

Phương pháp phân tích quần xã thực vật rừng. Phương pháp thu mẫu. Phương pháp phân tích kết cấu loài cây gỗ và cấu trúc quần thụ. Phân loại rừng và phân chia trạng thái rừng.

Thảo luận chung. NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Nội dung nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu.

Phương pháp luận. Những giả thuyết nghiên cứu. Phương pháp thu thập số liệu. Phương pháp xử lý số liệu.

Công cụ tính toán. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN. Kết cấu họ và loài cây gỗ. Kết cấu họ cây gỗ.

Kết cấu loài cây gỗ. So sánh kết cấu họ và loài cây gỗ đối với ba trạng thái rừng. Cấu trúc quần thụ. Kết cấu mật độ, tiết diện ngang và trữ lượng gỗ theo nhóm đường kính 58 3.

Kết cấu mật độ, tiết diện ngang và trữ lượng gỗ theo lớp chiều cao. Phân bố số cây theo cấp đường kính. Phân bố số cây theo cấp chiều cao. Tính phức tạp về cấu trúc đối với ba trạng thái rừng khác nhau.

Chỉ số cạnh tranh giữa những cây gỗ trong ba trạng thái rừng. Đặc điểm tái sinh tự nhiên. Đặc điểm tái sinh đối với trạng thái rừng nghèo. Đặc điểm tái sinh đối với trạng thái rừng trung bình.

Đặc điểm tái sinh đối với trạng thái rừng giàu. So sánh tái sinh tự nhiên của ba trạng thái rừng. Đa dạng họ và loài cây gỗ. Đa dạng họ thực vật của kiểu rừng Rkx.

Đa dạng loài cây gỗ của kiểu rừng Rkx. Những yếu tố ảnh hưởng đến đa dạng loài cây gỗ. Đa dạng loài cây tái sinh đối với ba trạng thái rừng. Hàm ước lượng và hàm phân cấp những chỉ số đa dạng loài cây gỗ.

Kết cấu loài cây gỗ đối với ba trạng thái rừng thuộc kiểu rừng Rkx. Cấu trúc của ba trạng thái rừng. Tái sinh tự nhiên đối với ba trạng thái rừng. Đa dạng loài cây gỗ đối với kiểu rừng Rkx.

Đề xuất áp dụng kết quả nghiên cứu. 133 KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ. 135 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 144 xi DANH SÁCH NHỮNG CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Tên đầy đủ CV% Hệ số biến động D Đường kính tại vị trí 1,3 m ĐDSH Đa dạng sinh học GPS Global Positioning System (Hệ thống định vị toàn cầu) KVNC Khu vực nghiên cứu HG Chỉ số hỗn giao Hvn Chiều cao vút ngọn IUCN International Union for Conservation of Nature and Natural Resources (Liên minh quốc tế Bảo tồn Thiên nhiên và Tài nguyên Thiên nhiên) M (m3/ha) Trữ lượng quần thụ M (mm) Lượng mưa.

Mi=1-12 Chỉ số lượng mưa từ tháng 1 đến tháng 12. MAE Sai lệch tuyệt đối trung bình. MAPE Sai lệch tuyệt đối trung bình theo phần trăm. N (cây/ha) Tổng số cây trên ô mẫu hoặc trên 1 ha.

Ni Số cá thể của loài trên ô mẫu.