Luận án: Phân loại Họ Chè Theaceae ở Lâm Đồng và biện pháp bảo tồn loài bị đe dọa - Lương Văn Dũng

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN -------------------------------- LƯƠNG VĂN DŨNG NGHIÊN CỨU PHÂN LOẠI HỌ CHÈ (THEACEAE) Ở TỈNH LÂM ĐỒNG VÀ ĐỀ XUẤT BIỆN PHÁP BẢO TỒN MỘT SỐ LOÀI BỊ ĐE DỌA LUẬN ÁN TIẾN SĨ SINH HỌC Hà Nội - 2019 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN -------------------------------- LƯƠNG VĂN DŨNG NGHIÊN CỨU PHÂN LOẠI HỌ CHÈ (THEACEAE) Ở TỈNH LÂM ĐỒNG VÀ ĐỀ XUẤT BIỆN PHÁP BẢO TỒN MỘT SỐ LOÀI BỊ ĐE DỌA Chuyên ngành: Thực vật học Mã số: 62420111 LUẬN ÁN TIẾN SĨ SINH HỌC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC 1. NGUYỄN TRUNG THÀNH Hà Nội – 2019 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của tôi. Các số liệu và kết quả nêu trong luận án này là trung thực. Một phần kết quả được công bố trong các báo cáo khoa học của tôi.

Luận án chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Nghiên cứu sinh Lương Văn Dũng LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com LỜI CẢM ƠN Để hoàn thành luận án này, đầu tiên tôi xin trân trọng cảm ơn sâu sắc đến PGS. Trần Ninh, PGS. Nguyễn Trung Thành, là những người thầy hướng dẫn trực tiếp tôi thực hiện luận án.

Tôi xin cám ơn sự giúp đỡ, tạo điều kiện của Ban lãnh đạo Khoa Sinh học –Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia Hà Nội, cám ơn Ban lãnh đạo Khoa Sinh học – Trường Đại học Đà Lạt. Tôi xin trân trọng cám ơn các thầy cô đã tham gia giảng dạy, hướng dẫn, đánh giá chuyên đề cho lớp cao học QH 2014. Xin cám ơn các thầy cô Khoa Sinh học –Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia Hà Nội đã giúp đỡ tôi trong quá trình học tập và thực hiện luận án tại khoa. Cám ơn các bạn học viên trong khóa học đã chia sẻ thông tin, tài liệu học tập.

Tôi cũng xin cám ơn lãnh đạo và nhân viên các Vườn quốc gia, Khu bảo tồn thiên nhiên và Ban quản lý rừng thuộc tỉnh Lâm Đồng, nơi tôi đến điều tra, thu thập mẫu vật. Xin cám ơn lãnh đạo và nhân viên phòng tiêu bản thực vật thuộc Trường Đại học Khoa học Tự nhiên – Đại học Quốc gia Hà Nội, Viện Sinh thái và Tài nguyên sinh vật, Bản tàng thiên nhiên, Viện Dược liệu, Viện Điều tra Quy hoạch rừng, Viện Sinh học nhiệt đới – Tp. Hồ Chí Minh và Trường Đại học Đà Lạt. Xin cám ơn sự hỗ trợ về kinh phí của Đề án 911.

Cuối cùng tôi xin cám ơn gia đình và bạn bè đã giúp đỡ động viên tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện luận án. Hà Nội, ngày tháng năm 2019 Nghiên cứu sinh Lương Văn Dũng LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com MỤC LỤC Lời cam đoan Lời cảm ơn Mục lục. 1 Danh mục bảng. 4 Danh mục hình.

5 Bảng ký hiệu chữ viết tắt. Tính cấp thiết của luận án. Mục tiêu của luận án. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của luận án.

Những điểm mới của luận án. Bố cục của luận án. TỔNG QUAN TÀI LIỆU. VỊ TRÍ HỌ CHÈ (THEACEAE D.

Don) TRONG NGÀNH MỘC LAN (MAGNOLIOPHYTA). LƯỢC SỬ NGHIÊN CỨU HỌ CHÈ TRÊN THẾ GIỚI. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU HỌ CHÈ Ở VIỆT NAM VÀ LÂM ĐỒNG. SƠ LƯỢC ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN TỈNH LÂM ĐỒNG.

ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU. PHẠM VI NGHIÊN CỨU. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU.

PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Phương pháp kế thừa. Phương pháp hình thái so sánh. Nghiên cứu ngoài thực địa .Nghiên cứu trong phòng thí nghiệm.

KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU. LỰA CHỌN HỆ THỐNG PHÂN LOẠI HỌ CHÈ (THEACEAE D. Don) Ở LÂM ĐỒNG. 39 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.

ĐẶC ĐIỂM HÌNH THÁI HỌ CHÈ Ở LÂM ĐỒNG. KHÓA PHÂN LOẠI CÁC TAXON THUỘC HỌ CHÈ Ở LÂM ĐỒNG. ĐẶC ĐIỂM CÁC TAXON THUỘC HỌ CHÈ Ở LÂM ĐỒNG. Theoideae – Phân họ Chè.

Pyrenarieae – Tông Thạch châu. Gordonieae – Tông Gò đồng. Theeae – Tông Chè. Ternstroemioideae – Phân họ Giang núi.

Ternstroemieae – Tông Giang núi. Adinandreae – Tông Dương đồng. GIÁ TRỊ CỦA CÁC LOÀI THUỘC HỌ CHÈ Ở LÂM ĐỒNG. Giá trị khoa học.

Giá trị sử dụng. Cây dược liệu. Giá trị sử dụng khác. HIỆN TRẠNG VÀ BIỆN PHÁP BẢO TỒN MỘT SỐ LOÀI THUỘC HỌ CHÈ Ở LÂM ĐỒNG.

Hiện trạng họ Chè ở Lâm Đồng. Hiện trạng phân bố. Hiện trạng quần thể. Mức độ nguy cấp.

Các yếu tố tác động đến quần thể. Mở rộng diện tích đất nông nghiệp. Phá rừng, cháy rừng. Khai thác lấy gỗ và làm cây cảnh.

Xây dựng thủy điện, hồ chứa nước, đường giao thông. Chăn thả gia súc. Giải pháp bảo tồn. Nghiên cứu vùng phân bố, đặc điểm sinh học, sinh thái.

Khoanh bảo vệ loài trong tự nhiên. 114 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Thử nghiệm nhân giống. Xây dựng mô hình bảo tồn.

Phát triển cây lâm nghiệp, cây dược liệu, cây cảnh. 119 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ. 121 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN. 122 TÀI LIỆU THAM KHẢO.

123 PHẦN PHỤ LỤC 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 1. Danh sách các chi thuộc họ Chè (Theaceae D. Hệ thống phân loại chi Camellia theo Orel & Curry (2015) 22 Bảng 1. Danh sách các loài và thứ thuộc họ Chè (Theaceae D.

Don) ở 24 Lâm Đồng (thống kê đến năm 2016) Bảng 2. Danh sách tuyến điều tra 37 Bảng 3. Hệ thống phân loại họ Chè ở Lâm Đồng 39 Bảng 3. So sánh đặc điểm loài Camellia luteocerata và Camellia 58 dormoyana Bảng 3.

So sánh đặc điểm loài Camellia dongnaiensis và Camellia 66 vidalii Bảng 3. So sánh đặc điểm loài Camellia cattienensis và Camellia longii 67 Bảng 3. So sánh đặc điểm loài Camellia duyana và Camellia 72 furfuracea Bảng 3. So sánh đặc điểm loài Camellia ligustrina và Camellia kissii 76 Bảng 3.

Hàm lượng polyphenol tổng số trong lá một số loài Trà 107 (Camellia) ở Lâm Đồng Bảng 3. Danh lục các loài có giá trị thuộc họ Chè ở Lâm Đồng 108 Bảng 3. Danh sách loài bị đe dọa thuộc họ Chè ở Lâm Đồng 111 Bảng 3. Danh sách các loài đề nghị khoanh bảo tồn trong tự nhiên 115 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com DANH MỤC HÌNH Hình 2.

Vị trí tuyến điều tra họ Chè ở Lâm Đồng Hình 3. Hình thái lá Hình 3. Kiểu hoa Hình 3. Hình thái bao phấn Hình 3.

Hình thái bầu Hình 3. Hình thái quả Hình 3. Hình thái hạt Hình 3. Pyrenaria jonquieriana Pierre Hình 3.

Schima superba Gard. Polyspora microphylla Luong, Nguyen et Truong Hình 3. Polyspora huongiana Orel, Curry & Luu Hình 3. Polyspora tonkinensis (Pit.

Polyspora bidoupensis (Gagnep. Wilson, Curry & Luu Hình 3. Camellia capitata Orel, Curry & Luu Hình 3. Camellia luteopallida Luong, T.

Nguyen & Luu Hình 3. Camellia dormoyana (Pierre ex Laness. Camellia dalatensis Luong, Tran & Hakoda Hình 3. Camellia langbianensis (Gagnep.

Camellia piquetiana (Pierre) Sealy Hình 3. Camellia cattienensis Orel Hình 3. Camellia furfuracea (Merr.) Cohen-Stuart Hình 3. Camellia kissii Wall.

Camellia inusitata Orel, Curry & Luu Hình 3. Camellia dilinhensis Tran & Luong Hình 3. Camellia ninhii Luong & Le Hình 3. Camellia thuongiana Luong, Anna Le & Lau Hình 3.

Camellia vidalii Rosmann Hình 3. Anneslea fragrans Wall. Anneslea dongnaiensis (Gagnep. Ternstroemia japonica (Thunb.

Ternstroemia kwangtungensis Merr. Adinandra dongnaiensis Gagnep. Adinandra poilanei Gagnep. ex Dyer in Hook.

Eurya trichocarpa Korth. Eurya acuminata DC. 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Eurya japonica Thunb.

Eurya japonica Thunb. harmandii Pierre Hình 3. Trà bạc (Camellia dormoyana) tái sinh dưới tán rừng cao su Hình 3. Nơi phân bố Trà di linh (Camellia dilinhensis) Hình 3.

Kết quả chiết cành một số loài trà ở Lâm Đồng Hình 3. Kết quả giâm hom một số loài trà ở Lâm Đồng Hình 3. Sự hìnhc1thành rễ loài Trà piquet (Camellia piquetiana) Hình 3. Mô hình bảo tồn trà ở trường Đại học Đà Lạt 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com BẢNG KÝ HIỆU CHỮ VIẾT TẮT A Herbarium, Arnold Arboretum, Harvard University, Cambridge, USA BM British Museum of Natural History, London, England CAS Herbarium, California Academy of Sciences CDK Công dụng khác CR Critically Endangered DD Data Deficient DL Dược liệu DLU Herbarium , Dalat University, Dalat, Vietnam EN Endangered HN Hanoi Herbarium, Institute of Ecology and Biological Resources, Hanoi, Vietnam HNU Herbarium, Hanoi National University, Hanoi, Vietnam K The Herbarium and Library, Royal Botanic Gardens, Kew, Surrey, UK LC Làm cảnh LĐ Mới ghi nhận phân bố ở Lâm Đồng LE The Herbarium of Vascular Plants, Komarov Botanical Institute LG Lấy gỗ NSW National Herbarium of New South Wales NYBG The William and Lynda Steere Herbarium, New York Botanical Garden P Muséum National d'Histoire Naturelle, Paris, France S Swedish Museum, Natural History Department of Botany SGN Herbarium, Southern Institute of Ecology, Ho Chi Minh City, Vietnam US The United States National Herbarium, Smithsonian Institution, Washington, USA VAFS Herbarium, Vietnamese Academy of Forest Science, Vietnam VNM Ho Chi Minh City Botanical Museum, Ho Chi Minh City, Vietnam VU Vulnerable 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com MỞ ĐẦU 1.

Tính cấp thiết của luận án Khoa học phân loại thực vật là một ngành khoa học cơ bản, là tiền đề cho nghiên cứu ứng dụng về thực vật. Việc nghiên cứu phân loại họ Chè (Theaceae D. Don) sẽ đặt nền móng cho những nghiên cứu bảo tồn và phát triển tài nguyên cây họ Chè trong tương lai. Theo thống kê, họ Chè trên thế giới có khoảng 600 loài, Việt Nam có hơn 130 loài và Lâm Đồng có 47 loài và dưới loài (Bảng 1.3), trong số đó có nhiều loài mới ghi nhận chỉ phân bố ở khu vực này (Anneslea dongnaiensis, Adiandra dongnaiensis, Camellia langbianensis, Camellia nervosa.

Các nghiên cứu về họ Chè ở Lâm Đồng trong thời gian gần đây mới chỉ có một số nghiên cứu về chi Camellia, hơn thế nữa chưa có sự thống nhất về thành phần loài trong chi giữa các tác giả nghiên cứu. Vì vậy cần có nghiên cứu một cách hệ thống và toàn diện về phân loại họ Chè ở Lâm Đồng. Lâm Đồng n m ở Nam Tây Nguyên, chiếm khoảng 3,1 diện tích cả nước và 17, diện tích v ng Tây Nguyên, có địa hình dạng “cao nguyên xếp tầng” phân bậc rõ rệt từ Bắc xuống Nam, chế độ khí hậu nhiệt đới gió m a với hai m a mưa và m a khô đặc trưng ở Tây Nguyên.Việc nghiên cứu phân loại họ Chè ở Lâm Đồng có thể được xem là đại diện và tạo cơ sở cho nghiên cứu họ Chè toàn v ng Tây Nguyên.