Luận án: Cơ sở khoa học cho quy hoạch phát triển rừng ngập mặn ven biển Nghệ An

ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC VŨ VĂN LƯƠNG XÁC LẬP CƠ SỞ KHOA HỌC PHỤC VỤ QUY HOẠCH PHÁT TRIỂN RỪNG NGẬP MẶN Ở VÙNG VEN BIỂN TỈNH NGHỆ AN LUẬN ÁN TIẾN SĨ QUẢN LÝ TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG HUẾ, NĂM 2022 ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC VŨ VĂN LƯƠNG XÁC LẬP CƠ SỞ KHOA HỌC PHỤC VỤ QUY HOẠCH PHÁT TRIỂN RỪNG NGẬP MẶN Ở VÙNG VEN BIỂN TỈNH NGHỆ AN Ngành: QUẢN LÝ TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG Mã số: 985 01 01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ QUẢN LÝ TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG Người hướng dẫn khoa học: 1. Lê Văn Thăng 2. Đường Văn Hiếu HUẾ, NĂM 2022 i LỜI CAM ĐOAN Tác giả xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tác giả, các số liệu và kết quả nghiên cứu ghi trong luận án là trung thực; Trong đó có một số kết quả chung của nhóm nghiên cứu dưới sự hướng dẫn của PGS. Lê Văn Thăng và TS.

Huế, ngày 24 tháng 08 năm 2022 Tác giả luận án Vũ Văn Lương ii LỜI CẢM ƠN Trước tiên, tác giả xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành và sâu sắc nhất đến thầy giáo, PGS. Lê Văn Thăng đã tận tâm hướng dẫn, định hướng nghiên cứu để luận án được hoàn thành. Thầy đã truyền đạt kiến thức, kinh nghiệm cho tác giả trong suốt quá trình thực hiện luận án. Tác giả xin chân thành cảm ơn TS.

Đường Văn Hiếu đã hướng dẫn, cố vấn khoa học và luôn giúp đỡ, tạo mọi điều kiện tốt nhất có thể để tác giả hoàn thành luận án. Tác giả chân thành cảm ơn Ban Chủ nhiệm Khoa Địa lý - Địa chất, các thầy cô ở Khoa Địa lý - Địa chất và Phòng Đào tạo Sau Đại học, Trường Đại học Khoa học, Đại học Huế đã giúp đỡ, tạo điều kiện thuận lợi cho tác giả trong quá trình học tập, nghiên cứu, thực hiện và bảo vệ luận án. Cuối cùng, tác giả xin bày tỏ lời cảm ơn sâu sắc nhất đến gia đình, người thân và bạn bè đã luôn quan tâm, khích lệ, động viên và giúp đỡ tác giả trong suốt thời gian học tập vừa qua. Huế, tháng 8 năm 2022 Tác giả luận án Vũ Văn Lương iii DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT BĐKH : Biến đổi khí hậu BQLRPH : Ban quản lý rừng phòng hộ BTNMT : Bộ Tài nguyên và Môi trường CNK : Chức năng khác CNM : Cây ngập mặn CS : Cộng sự DTĐTNM : Diện tích đất trống ngập mặn DTRNM : Diện tích rừng ngập mặn ĐNM : Đất ngập mặn ĐNMNTTS : Đất ngập mặn nuôi trồng thủy sản ĐNMV : Đất ngập mặn ven biển ĐNMVS : Đất ngập mặn ven sông ĐVĐĐ : Đơn vị đất đai FAO : Food and Agriculture Organization Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc HGĐ : Hộ gia đình HST : Hệ sinh thái KT-XH : Kinh tế - xã hội MT : Môi trường NXB : Nhà xuất bản OM : Chất hữu cơ PH : Phòng hộ QCVN : Quy chuẩn Việt Nam QĐ-UBND : Quyết định ủy ban nhân dân RNM : Rừng ngập mặn TVNM : Thực vật ngập mặn UBND : Uỷ ban nhân dân VVB : Vùng ven biển iv MỤC LỤC Trang LỜI CAM ĐOAN.ii DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT.

iii MỤC LỤC.iv DANH MỤC BẢNG.vii DANH MỤC HÌNH.ix MỞ ĐẦU. Tính cấp thiết của đề tài. Mục tiêu và nội dung của đề tài. Giới hạn phạm vi nghiên cứu.

Những điểm mới của luận án. Những luận điểm bảo vệ. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài. Cấu trúc của luận án.

TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU. Tổng quan các công trình nghiên cứu về rừng ngập mặn. Nghiên cứ u về rừng ngập mặn trên thế giới. Nghiên cứ u về rừng ngập mặn ở Việt Nam.

Nghiên cứu về rừng ngập mặn ven biển Nghệ An. Nhận xét và đánh giá. Cơ sở lý luận, phương pháp và các bước nghiên cứu. Khái niệm và thuật ngữ liên quan.

Quan điểm nghiên cứu của đề tài. Quan điểm tiếp cận của đề tài. Phương pháp và các bước nghiên cứu của đề tài. ĐÁNH GIÁ TỔNG HỢP ĐIỀU KIỆN SINH THÁI TỰ NHIÊN PHỤC VỤ PHÁT TRIỂN RỪNG NGẬP MẶN TỈNH NGHỆ AN.

Đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội và các nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triển rừng ngập mặn. Điều kiện tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên khu vực nghiên cứu. Điều kiện kinh tế - xã hội. Các hoạt động kinh tế xã - hội ảnh hưởng đến sự phát triển rừng ngập mặn ở khu vực nghiên cứu.

Đánh giá chung tác động của điều kiện tự nhiên và điều kiện kinh tế - xã hội đến hiện trạng rừng ngập mặn tỉnh Nghệ An. Hiện trạng vùng ven biển tỉnh Nghệ An. Hiện trạng rừng ngập mặn tỉnh Nghệ An. Đặc điểm đất ngập mặn vùng ven biển tỉnh Nghệ An.

Đánh giá các nhân tố sinh thái tự nhiên phục vụ quy hoạch phát triển rừng ngập mặn tỉnh Nghệ An. Xây dựng bản đồ đơn vị đất đai. Đánh giá và phân hạng mức độ thích hợp đất đai. ĐỊNH HƯỚNG QUY HOẠCH VÀ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN RỪNG NGẬP MẶN TỈNH NGHỆ AN.

Mức độ thích hợp cho các loài thực vật ngập mặn theo đơn vị hành chính cấp huyện ở vùng ven biển tỉnh Nghệ An. Cây Mắm quắn quắn (Avicennia lanata). Cây Bần chua chua (Sonneratia caseolaris). Cây Vẹt dù (Bruguiera gymnorrhiza).

Định hướng quy hoạch phát triển rừng ngập mặn tỉnh Nghệ An. Cơ sở đề xuất định hướng. Quan điểm đề xuất định hướng. Định hướng quy hoạch phát triển rừng ngập mặn.

Đề xuất giải pháp phát triển rừng ngập mặn tỉnh Nghệ An. Giải pháp về quy hoạch sử dụng đất. Giải pháp về cơ chế chính sách. Giải pháp phối hợp với liên ngành.

Giải pháp về khoa học công nghệ. Giải pháp sử dụng các công cụ kinh tế. Giải pháp giám sát chất lượng môi trường.134 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ. 135 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN.139 TÀI LIỆU THAM KHẢO.

P1 vii DANH MỤC BẢNG Trang Bảng 1. Loài thực vật ngập mặn trên thế giới. Diện tích rừng ngập mặn trên toàn thế giới. Phân bố một số loài thực vật ngập mặn điển hình ở vùng ven biển.

Phân bố loại thực vật ngập mặn ven biển Việt Nam. Số lượng loài thực vật ngập mặn đã công bố. Tổng hợp diện tích RNM toàn quốc theo vùng. Tổng hợp diện tích rừng ngập mặn toàn quốc theo các tỉnh.

Các thông số và phương pháp phân tích nước. Các thông số và phương pháp phân tích đất. Kết quả tổng hợp ma trận tam giác đánh giá tiêu chí theo phương pháp AHP. Thành phần loài động vật vùng biển ven bờ Nghệ An.

Thành phần loài thực vật vùng biển ven biển tỉnh Nghệ An. Diện tích ao nuôi tôm tỉnh Nghệ An giai đoạn 2015 - 2020. Diện tích rừng ngập mặn năm 2020 tỉnh Nghệ An. Rừng ngập mặn tỉnh Nghệ An phân theo chức năng.

Rừng ngập mặn tỉnh Nghệ An phân theo chủ quản lý. Bảng số liệu biến động (+/-) diện tích RNM tỉnh Nghệ An. Tổng hợp diện tích đất trống ngập mặn tỉnh Nghệ An theo các xã. Các tiêu chí và phân cấp tiêu chí xây dựng bản đồ đơn vị đất đai.

Đặc điểm các đơn vị đất đai ở vùng nghiên cứu. Phân cấp tiêu chí đánh giá đất đai cho phát triển rừng ngập mặn. Thang đánh giá riêng cho mục đích phát triển rừng ngập mặn tỉnh Nghệ An. Thang đánh giá tổng hợp mức độ thích hợp đất đai cho các loài thực vật ngập mặn tỉnh Nghệ An.

Kết quả đánh giá mức độ thích hợp cho cây Mắm quắn ở vùng ven biển tỉnh Nghệ An. Kết quả đánh giá mức độ thích hợp cho cây Đước vòi ở vùng ven biển tỉnh Nghệ An. Kết quả đánh giá mức độ thích hợp cho cây Trang ở vùng ven biển tỉnh Nghệ An. Kết quả đánh giá mức độ thích hợp cho cây Bần chua ở vùng ven biển tỉnh Nghệ An.

Kết quả đánh giá mức độ thích hợp cho cây Vẹt dù ở vùng ven biển tỉnh Nghệ An. Kết quả đánh giá mức độ thích hợp cho cây Sú ở vùng ven biển tỉnh Nghệ An. Kết quả đánh giá mức độ thích hợp cho cây Mắm quắn theo đơn vị hành chính ở vùng ven biển tỉnh Nghệ An. Kết quả đánh giá mức độ thích hợp cho cây Đước vòi theo đơn vị hành chính ở vùng ven biển tỉnh Nghệ An.

Kết quả đánh giá mức độ thích hợp cho cây Trang theo đơn vị hành chính ở vùng ven biển tỉnh Nghệ An. Kết quả đánh giá mức độ thích hợp cho cây Bần chua theo đơn vị hành chính ở vùng ven biển tỉnh Nghệ An. Kết quả đánh giá mức độ thích hợp cho cây Vẹt dù theo đơn vị hành chính ở vùng ven biển tỉnh Nghệ An. Kết quả đánh giá mức độ thích hợp cho cây Sú theo đơn vị hành chính ở vùng ven biển tỉnh Nghệ An.

Định hướng quy hoạch phát triển rừng ngập mặn theo đơn vị đất đai ở các xã thị xã Hoàng Mai. Định hướng quy hoạch phát triển rừng ngập mặn theo đơn vị đất đai ở các xã huyện Quỳnh Lưu. Định hướng quy hoạch phát triển rừng ngập mặn theo đơn vị đất đai ở các xã huyện Diễn Châu. Định hướng quy hoạch phát triển rừng ngập mặn theo đơn vị đất đai ở các xã huyện Nghi Lộc.

Định hướng quy hoạch phát triển rừng ngập mặn theo đơn vị đất đai ở các xã thành phố Vinh. Cơ cấu trồng rừng ngập mặn ở các xã ven biển tỉnh Nghệ An. Định hướng quy hoạch phát triển rừng ngập mặn tỉnh Nghệ An.130 ix DANH MỤC HÌNH Trang Hình 1. Phân bố rừng ngập mặn trên thế giới.

Sơ đồ khảo sát thực địa. Giao diện công cụ tính toán trọng số theo AHP ứng dụng online. Bảng nhập ma trận so sánh cặp AHP trên ứng dụng online. Kết quả tính toán trọng số cho 4 tiêu chí ảnh hưởng đến mức độ thích hợp của các loại thực vật ngập mặn.

Sơ đồ các bước nghiên cứu xác lập cơ sở khoa học phục vụ phát triển rừng ngập mặn ở vùng ven biển tỉnh Nghệ An. Bản đồ hành chính các xã ven biển tỉnh Nghệ An. Bản đồ hiện trạng rừng ngập mặn tỉnh Nghệ An năm 2020. Số lượng loài thực vật ngập mặn chính thức phân bố ở mỗi họ.

Số lượng loài thực vật tham gia rừng ngập mặn phân bố ở mỗi họ. Bản đồ đơn vị đất đai cho phát triển rừng ngập mặn vùng ven tỉnh Nghệ An. Bản đồ phân hạng mức độ thích hợp đất đai cho cây Mắm quắn (Avicennia lanata) ở vùng ven biển tỉnh Nghệ An. Bản đồ phân hạng mức độ thích hợp cho cây Đước vòi (Rhizophora stylosa) ở vùng ven biển tỉnh Nghệ An.