Luận án tiến sĩ: Phát triển du lịch sinh thái gắn với bảo tồn đa dạng sinh học tại Vườn Quốc gia Cát Bà - Hải Phòng

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PTNT TRƯỜNG ĐẠI HỌC LÂM NGHIỆP LÊ THỊ NGÂN NGHIÊN CỨU PHÁT TRIỂN DU LỊCH SINH THÁI GẮN VỚI BẢO TỒN ĐA DẠNG SINH HỌC TẠI VƯỜN QUỐC GIA CÁT BÀ - HẢI PHÒNG NGÀNH: QUẢN LÝ TÀI NGUYÊN RỪNG MÃ SỐ: 9620211 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LÂM NGHIỆP NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. ĐỒNG THANH HẢI 2. PHẠM NGỌC LINH Hà Nội, 2021 luan an i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của tôi. Các kết quả nghiên cứu trong luận án là hoàn toàn trung thực và chưa được ai công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu nào khác.

Các trích dẫn sử dụng trong luận án đã ghi rõ tên tài liệu tham khảo và các tác giả của tài liệu đó. Tác giả luận án Lê Thị Ngân luan an ii LỜI CẢM ƠN Sau thời gian học tập và nghiên cứu tại Trường Đại học Lâm nghiệp, đến nay tôi đã hoàn thành luận án tiến sĩ. Để có được kết quả như ngày hôm nay, tôi xin được trân trọng gửi lời cảm ơn sâu sắc đến: Lãnh đạo Ban Tuyên giáo Trung ương; Lãnh đạo và chuyên viên Vụ Khoa học và Công nghệ, Ban Tuyên giáo Trung ương nơi tôi công tác đã giao nhiệm vụ, tạo nhiều điều kiện thuận lợi để tôi học tập và hoàn thành Luận án nghiên cứu. Lãnh đạo, các thầy, cô giáo, cán bộ, nhân viên Trường Đại học Lâm nghiệp; Khoa Sau Đại học; Khoa Quản lý Tài nguyên rừng - Trường Đại học Lâm nghiệp đã giảng dạy, tạo mọi điều kiện hỗ trợ tôi trong quá trình học tập và nghiên cứu tại Trường.

Lãnh đạo và cán bộ Viện Nghiên cứu và Phát triển Lâm nghiệp Nhiệt đới; Lãnh đạo và cán bộ các phòng, ban, đơn vị của Vườn Quốc gia Cát Bà; chính quyền và nhân dân huyện đảo Cát Bà, Thành phố Hải Phòng đã giúp đỡ tôi thực hiện các nghiên cứu, điều tra, thu thập thông tin, lấy mẫu và bố trí thí nghiệm. Đặc biệt, nhân dịp này, tôi xin được bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới 02 thầy hướng dẫn: PGS. Đồng Thanh Hải, Trưởng phòng đào tạo sau đại học, Trường Đại học Lâm nghiệp - Giáo viên hướng dẫn 1 và PGS. Phạm Ngọc Linh, Vụ trưởng, Ban Tuyên giáo Trung ương - Giáo viên hướng dẫn 2, là những người thầy đã dành nhiều tâm huyết, nhiệt tình hướng dẫn, động viên, giúp tôi trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành Luận án.

Tôi xin được bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc nhất tới gia đình, đặc biệt là chồng và các con, anh, chị em, bạn bè, đồng nghiệp - những người thân yêu luan an iii đã luôn bên cạnh chia sẻ, động viên, cổ vũ về mặt tinh thần và vật chất giúp tôi hoàn thành việc học tập và nghiên cứu của mình. Tôi xin ghi nhận tất cả những tình cảm và sự giúp đỡ vô cùng quý báu trên. Một lần nữa xin trân trọng cảm ơn! Tác giả luận án Lê Thị Ngân luan an iv DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT Từ viết tắt Nguyên nghĩa BQL Ban quản lý BTTN Bảo tồn thiên nhiên BTNN Bảo tồn nghiêm ngặt BVMT Bảo vệ môi trường CSCAP Hội đồng hợp tác an ninh Châu Á-Thái Bình dương DLST Du lịch sinh thái DVDL Dịch vụ du lịch ĐDSH Đa dạng sinh học GDMT Giáo dục môi trường HST Hệ sinh thái IUCN Liên minh bảo tồn thiên nhiên quốc tế INTROFORD Viện nghiên cứu và phát triển Lâm nghiệp nhiệt đới KBT Khu bảo tồn KT-XH Kinh tế - xã hội KDTSQ Khu dự trữ sinh quyển PHST Phục hồi sinh thái PTBV Phát triển bền vững RĐD Rừng đặc dụng TIES Hiệp hội du lịch sinh thái quốc tế TNTN Tài nguyên thiên nhiên VQG Vườn quốc gia WWF Tổ chức quốc tế về bảo tồn thiên nhiên luan an v MỤC LỤC Trang LỜI CAM ĐOAN. ii DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT.

iv MỤC LỤC. v DANH MỤC BẢNG. viii TRANG THÔNG TIN VỀ NHỮNG ĐÓNG GÓP MỚI CỦA LUẬN ÁN .xi PHẦN MỞ ĐẦU. 1 Chương 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU.Cơ sở lý luận về DLST .Khái niệm về DLST.

Các loại hình DLST. Đặc điểm của DLST. Vai trò của việc phát triển DLST. Những vấn đề liên quan đến phát triển DLST theo hướng bền vững19 1.Phát triển DLST gắn với bảo tồn ĐDSH.

Khái niệm về ĐDSH. Bảo tồn ĐDSH. Mối quan hệ giữa phát triển DLST với bảo tồn ĐDSH. Ứng dụng GIS và AHP trong xác định vùng tiềm năng DLST.

Sự tham gia của cộng đồng trong phát triển DLST. Mức độ tham gia của cộng đồng. Thái độ và nhận thức của cộng đồng. Các nhân tố ảnh hưởng đến sự tham gia của cộng đồng.

Phát triển DLST ở các VQG. Khái quát về VQG. Các yếu tố ảnh hưởng đến việc phát triển DLST ở VQG. 39 luan an vi Chương 2 ĐẶC ĐIỂM ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN, KINH TẾ - XÃ HỘI KHU VỰC NGHIÊN CỨU.Đặc điểm tự nhiên.

Vị trí địa lý. Đặc điểm khí hậu. Đặc điểm thủy văn. Dân sinh kinh tế, xã hội.

Dân số, dân tộc và nguồn lao động. Về giáo dục đào tạo. Công tác y tế và chăm sóc sức khỏe cho người dân. 66 Chương 3 ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

Đối tượng nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu. 44 Chương 4 KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN. Thực trạng phát triển DLST tại VQG Cát Bà.

Thực trạng khai thác các tuyến và điểm DLST. Hiện trạng cơ sở hạ tầng phục vụ du lịch. Cơ cấu tổ chức, quản lý hoạt động DLST tại VQG Cát Bà. Thực trạng khách du lịch đến VQG Cát Bà86 4.

Hiện trạng và tiềm năng ĐDSH cho phát triển DLST. Đa dạng HST rừng. Đa dạng thành phần loài động vật. Đa dạng thành phần loài thực vật.

100 luan an vii 4. Giá trị bảo tồn ĐDSH. Mô tả một số loài động vật tiềm năng cho phát triển DLST. Xác định vùng tiềm năng cho phát triển DLST.

Kết quả xây dựng hệ thống bản đồ đánh giá các vùng thích hợp cho phát triển DLST. Xác định trọng số của từng chỉ tiêu đánh giá sử dụng AHP. Xây dựng bản đồ tiềm năng du lịch sinh thái. Nhận thức và thái độ của cộng đồng đối với phát triển DLST và bảo tồn ĐDSH.

Đặc điểm nhân khẩu học. Mức độ tham gia của cộng đồng vào các hoạt động DLST. Nhận thức của cộng đồng về những lợi ích của DLST. Các nhân tố ảnh hưởng đến sự tham gia của cộng đồng.

Các rào cản hạn chế sự tham gia của cộng đồng. Nhận thức của cộng đồng về lợi ích của phát triển DLST. Thái độ của cộng đồng đối với phát triển DLST. Sự khác biệt về thái độ dựa trên đặc điểm nhân khẩu học.

Thái độ của cộng đồng đối với bảo tồn ĐDSH. Đề xuất giải pháp thúc đẩy hoạt động DLST tại VQG Cát Bà. Đề xuất các giải pháp. Xác định thứ bậc ưu tiên của các giải pháp.

155 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ. 167 DANH MỤC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ NHỮNG CÔNG TRÌNH LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN.170 TÀI LIỆU THAM KHẢO.171 PHỤ LỤC luan an viii DANH MỤC BẢNG Trang Bảng 2. Hiện trạng dân số và lao động các xã năm 2019. Nguồn dữ liệu không gian.

Các nhân tố và tiêu chí sử dụng trong phân tích sự phù hợp đối với DLST. Thang đánh giá tầm quan trọng của các yếu tố. Mức độ tham gia của cộng đồng. Hiện trạng cơ sở hạ tầng phục vụ du lịch của VQG Cát Bà.

Hiện trạng rừng VQG Cát Bà năm 2020. Thành phần loài động vật rừng ghi nhận tại KDTSQ quần đảo Cát Bà98 Bảng 4. Thống kê diện tích theo tầm nhìn. Thống kê diện tích theo hiện trạng rừng.

Thống kê diện tích theo mức độ bảo tồn đa dạng sinh học. Thống kê diện tích theo mức độ đa dạng loài quý, hiếm. Thống kê diện tích theo độ dốc. Thống kê diện tích theo độ cao.

Thống kê diện tích theo khả năng tiếp cận đường giao thông. Thống kê diện tích theo khả năng tiếp cận các điểm văn hóa. Thống kê diện tích theo khả năng tiếp cận nguồn nước bề mặt 131 Bảng 4. Các thông số chỉ tiêu.

Kết quả đánh giá tiềm năng DLST tại VQG Cát Bà. Hồ sơ xã hội học của người dân trả lời phỏng vấn. Nhận thức của cộng đồng về các lợi ích của DLST. Nhận thức của cộng đồng về các lợi ích của DLST.

Tổng hợp trọng số hệ thống giải pháp thúc đẩy hoạt động DLST. 160 luan an ix DANH MỤC HÌNH Trang Hình 1. Mô hình về các nguyên tắc và giá trị DLST bền vững. Sơ đồ các bước xác định vùng thích hợp cho phát triển DLST….

Đỉnh Ngự Lâm. Tuyến Giáo dục MT. Tham quan RNM. Làng chài Việt Hải.

Động Trung Trang. Vườn thực vật.Tuyến quan sát chim thú. Bản đồ một số tuyến điểm DLST tại VQG Cát Bà. Động Thiên Long.

Tuyến du lịch Vịnh Lan Hạ - Vạn Bội. Hang sáng - Vạn Tà. Làng chài Trà Báu. Hang Quả Vàng.

Cơ cấu tổ chức, quản lý hoạt động DLST của VQG Cát Bà. Chức năng, nhiệm vụ của Trung tâm DVDL&GDMT. Thành phần khách du lịch tham gia chuyến du lịch. Biểu đồ thời gian lưu trú lại của khách du lịch tại VQG Cát Bà.

Biểu đồ thống kê số lượng khách tham quan cả tuyến rừng và biển của VQG Cát Bà. Biểu đồ thống kê số lượng khách tham quan tuyến rừng tại khu trung tâm VQG Cát Bà. 90 luan an x Hình 4. Biểu đồ thống kê số lượng khách tham quan.

Biểu đồ thống kê lý do khách chọn du lịch đến VQG Cát bà và những tuyến, điểm du lịch của VQG Cát Bà mà khách quan tâm. Biểu đồ thời điểm khách du lịch muốn đến VQG Cát Bà. Bản đồ hiện trạng các trạng thái rừng VQG Cát Bà. Bản đồ phân bố các loài động vật quý, hiếm của VQG Cát Bà.

Bản đồ phân bố các loài thực vật quý, hiếm của VQG Cát Bà. Hình ảnh Voọc cát bà tại VQG Cát Bà. Hình ảnh loài Sơn dương tại VQG Cát Bà. Hình ảnh loài Khỉ vàng tại VQG Cát Bà.

Hình ảnh loài. Hình ảnh loài Bướm phượng cánh chim chấm liền tại VQG Cát Bà. Hình ảnh loài Thạch sùng mí cát bà tại VQG Cát Bà. Hình ảnh loài Ếch cây sần bắc bộ tại VQG Cát Bà.

Bản đồ tầm nhìn các điểm du lịch tại VQG Cát Bà .