Luận án tiến sĩ: Nghiên cứu một số cơ sở khoa học cho phục hồi rừng tự nhiên tại vùng đệm vườn quốc gia Nặm Pui, tỉnh Sayaboury, nước Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠOBỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PTNT TRƯỜNG ĐẠI HỌC LÂM NGHIỆP BOUAPHANH CHANTHAVONG NGHIÊN CỨU MỘT SỐ CƠ SỞ KHOA HỌC CHO PHỤC HỒI RỪNG TỰ NHIÊN TẠI VÙNG ĐỆM VƯỜN QUỐC GIA NẶM PUI, TỈNH SAYABOURY, NƯỚC CỘNG HÒA DÂN CHỦ NHÂN DÂN LÀO NGÀNH: LÂM SINH MÃ SỐ: 9 62 02 05 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LÂM NGHIỆP NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: GS. PHẠM VĂN ĐIỂN Hà Nội - 2020 luan an i CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM Đôc lâp - Tư do - Hạnh phúc LỜI CAM ĐOAN Tôi cam đoan, đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nêu trong Luận án là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu khác. Nếu nội dung nghiên cứu của tôi trùng lặp với bất kỳ công trình nghiên cứu nào đã công bố, tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm và tuân thủ kết luận đánh giá Luận án của Hội đồng khoa học.

Hà Nội, ngày. năm 2020 Người cam đoan BOUAPHANH CHANTHAVONG luan an ii LỜI CÁM ƠN Để hoàn thành Luận án này, tôi đã nhận được sự giúp đỡ tận tình của cáccơ quan, ban, ngành, đoàn thể và các cá nhân,người thân trong gia đình. Tôi xincám ơn các tập thể, cá nhân và người thân trong gia đình, nhất là vợ tôi đã tận tình giúp đỡ tôi trong suốt quá trình nghiên cứu vừa qua. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới GS.

Phạm Văn Điển, người đã trực tiếp hướng dẫn tôi trong suốt quá trình viết đề cương, thu thập số liệu, tính toáncũng như hoàn thành Luận án này. Xin cám ơn chính phủ Việt Nam và chính phủ Lào, Đại sứ quán Lào tại Việt Nam đã tạo điều kiện cho tôi được học tập và nghiên cứu tại Việt Nam. Tôi biết ơn Ban lãnh đạo trường Đại học Lâm nghiệp, phòng Đào tạo sau Đại học, các thầy, cô giáo thuộc khoa Lâm học, bộ môn Lâm sinh, những người đã trang bị cho tôi những kiến thức quý báu và giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành Luận án này. Tôi xin trân trọng cám ơn sự giúp đỡ của các đồng chí lãnh đạo Vườn Quốc gia Nặm Pui, UBND tỉnh Sayabouary, Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào, đã tạo điều kiện và giúp đỡ tôi trong quá trình thu thập số liệu.

Bản thân tôi đã rất cố gắng, nhưng do thời gian, kinh nghiệm và trình độ bản thân còn hạn chế, nên Luận án không tránh khỏi những sai sót nhất định.Tác giả rất mong nhận được ý kiến góp ý của các nhà khoa học và đồng nghiệp để Luận án được hoàn thiện hơn. Xin chân thành cám ơn! Hà Nội, ngày. năm 2020 Tác giả BOUAPHANH CHANTHAVONG luan an iii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN. ii MỤC LỤC.

iii DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT. vi TÓM TẮT THAM SỐ. vii DANH MỤC BẢNG. ix DANH MỤC HÌNH.

xi MỞ ĐẦU. TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU. Trên thế giới. Quan niệm về phục hồi rừng tự nhiên.

Thành tựu trong nghiên cứu phục hồi rừng. Ứng dụng nghiên cứu trong thực tiễn phục hồi rừng. Quan niệm về phục hồi rừng tự nhiên. Thành tựu trong nghiên cứu phục hồi rừng.

Ứng dụng nghiên cứu trong thực tiễn phục hồi rừng. Phục hồi rừng tự nhiên ở Lào. Quan niệm về phục hồi rừng tự nhiên. Thành tựu trong nghiên cứu phục hồi rừng.

Ứng dụng nghiên cứu trong thực tiễn phục hồi rừng .Thảo luận và xác định hướng nghiên cứu. Về quan niệm phục hồi rừng tự nhiên. Về thành tựu phục hồi rừng tự nhiên. Về tồn tại nghiên cứu.

Xác định vấn đề nghiên cứu cho đề tài luận án. 25 luan an iv Chương 2. NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Nội dung nghiên cứu.

Nghiên cứu đặc điểm về trữ lượng, phẩm chất của cây cao, cây bụi, thảm tươi và địa hình, thổ nhưỡng. Nghiên cứu biến động của tầng cây cao. Nghiên cứu biến động của cây tái sinh. Đề xuất một số giải pháp phục hồi rừng.

Phương pháp nghiên cứu. Phương pháp luận nghiên cứu. Khảo sát lựa chọn khu vực nghiên cứu. Thiết lập ô tiêu chuẩn nghiên cứu.

Thu thập số liệu. Thời gian điều tra. Xử lý số liệu. ĐIỀU KIỆN CƠ BẢN KHU VỰC NGHIÊN CỨU.

Điều kiện tự nhiên. Vị trí địa lý, địa hình. Địa chất - Thổ nhưỡng. Đặc điểm dân số - lao động.

Đặc điểm giáo dục - y tế. Quy hoạch quản lý vườn quốc gia Nặm Pui. Đặc điểm cụ thể của nơi nghiên cứu. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN.

Đặc điểm về trữ lượng, cây bụi thảm tươi và địa hình, thổ nhưỡng. Đặc điểm trữ lượng. Phân nhóm OTC theo cấp trữ lượng. Phân nhóm OTC theo sự phân hóa về trữ lượng.

Cây bụi, thảm tươi. Đặc điểm địa hình - thổ nhưỡng. Biến động của tầng cây cao. Thành phần loài.

Các chỉ số đa dạng và chỉ số quan trọng loài. Các chỉ số cấu trúc và sinh trưởng của rừng. Biến động của cây tái sinh. Thành phần loài.

Các chỉ số đa dạng loài. Các chỉ tiêu sinh trưởng, phẩm chất và nguồn gốc cây tái sinh. Giải pháp phục hồi rừng. Loài cây mục đích kinh doanh.

Mật độ cây mục đích. Phân chia đối tượng để áp dụng giải pháp kỹ thuật lâm sinh tác động. Giải pháp kỹ thuật lâm sinh phục hồi rừng. 105 KẾT LUẬN - TỒN TẠI - KHUYẾN NGHỊ.

121 DANH MỤC CÁC BÀI BÁO ĐÃ ĐƯỢC CÔNG BỐ………………….126 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 127 PHỤ LỤC luan an vi DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT TT Viết tắt Viết đầy đủ 1 CHDCND Lào Nước Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào Cục Lâm nghiệp - Bộ Nông Lâm Lào (Deparment of 2 MAF forestry - Ministry of Agriculture and Forestry of Laos) Tổ chức Nông Lương Liên Hiệp Quốc (Food and 3 FAO Agriculture Organization of the United Nations) 4 CHXHCNVN Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam Tổ chức gỗ nhiệt đới thế giới (International Tropical 5 ITIO Timber Organization) 6 ODB Ô dạng bản (25m2/ODB) 7 OTC Ô tiêu chuẩn (1000m2/OTC) 8 VĐVQGNP Vùng đệm Vườn Quốc gia Nặm Pui 9 VQG Vườn Quốc gia 10 Hvn Chiều cao vút ngọn của cây điều tra (m) 11 Doo Đường kính gốc của cây điều tra (cm) 12 D1.3 Đường kính ngang ngực của cây điều tra (cm) 13 Hdc Chiều cao dưới cành của cây điều tra (m) 14 N cmđ Mật độ của cây mục đích (cây/ha) 15 Nccmđ Cây cao mục đích (cây/ha) 16 Ntsmđ Cây tái sinh mục đích (cây/ha) 17 NDR Nuôi dưỡng rừng 18 CND Chặt nuôi dưỡng 19 KCND Không chặt nuôi dưỡng 20 LGR Làm giàu rừng 21 KNXTTSTN Khoanh nuôi xúc tiến tái sinh tự nhiên 22 TR Trồng rừng 23 TCC Tầng cây cao 24 CTS Cây tái sinh luan an vii TÓM TẮT THAM SỐ TT Ký hiệu Đơn vị Ý nghĩa của tham số tính Trữ lượng của rừng trước khi chặt nuôi dưỡng 1 Mo, Ml, M2, .Mk m3/ha tại các năm thứ 0, 1, 2,. k 2 M ot , M ox m3/h Trữ lượng của bộ phận cây tốt và cây xấu trong lâm phần. Trữ lượng của bộ phận cây mục đích tốt và 3 M omđt , M omđx m3/ha cây mục đích xấu trong lâm phần.

Trữ lượng của rừng sau khi chặt nuôi dưỡng 4 M’o, M’1,…M’k m3/ha tại các năm thứ 0,1,2,. tk, tn năm Số năm tính từ năm xác định trử lượng M0 6 Mn m3/ha Trữ lượng rừng đạt tiêu chuẩn khai thác 7 Mn’ m3/ha Trữ lượng rừng thực tế tại năm thứ n Trữ lượng thực tế của bộ phận cây tốt và cây 8 M’nmđt, M’nmđx m3/ha xấu tại năm thứ n 9 MQĐ m3/ha Trữ lượng rừng quy đổi tại năm thứ tn Tốc độ tăng trưởng tương đối của rừng khi 10 PMO, PM1 % không có tác động CND và khi có tác động CND 11 PMT, PMX % Tốc độ tăng trưởng tương đối trong khoảng thời gian tn của bộ phận cây tốt và cây xấu 12 I1,I2,…Ik % Cường độ chặt nuôi dưỡng tính theo tỷ lệ phần trăm về trữ lượng tại các năm thứ t1 13 I’ % Cường độ khai thác về trữ lượng. 14 t’ năm Thời gian cần thiết để nuôi dưỡng rừng sau khai thác luan an viii TT Ký hiệu Đơn vị Ý nghĩa của tham số tính 15 t" năm Thời gian cần thiết để bảo vệ rừng sau khai thác Kỳ giãn cách giữa hai lần chặt nuôi dưỡng 16 T năm liên tiếp trên cùng một lô rừng 17 K Số lần chặt nuôi dưỡng 18 a0,ao(i) % Tỷ lệ cây tốt lúc ban đầu (về trữ lượng) 19 AnAn(i) % Tỷ lệ cây tốt lúc cuối (về trữ lượng) 20 A’n % Tỷ lệ cây tốt của mô hình rừng mong muốn M CND(i) , M CND(1- Trữ lượng của bộ phận chặt nuôi dưỡng trong 21 m3/ha lần chặt thứ i và tổng trữ lượng của các lần K) chặt 22 ß, ß i Hệ số so sánh trữ lượng rừng quy đổi \ luan an ix DANH MỤC BẢNG Bảng 2. Điều tra tầng cây cao.

Điều tra cây tái sinh. Điều tra tầng cây bụi, thảm tươi. Tiêu chí xác định các phương án. Đặc điểm trữ lượng tầng cây cao.

Phân nhóm rừng tự nhiên theo cấp trữ lượng. Cấp trữ lượng rừng tại khu vực nghiên cứu (năm 2015). Chiều cao, tỷ lệ che phủ của cây bụi, thảm tươi. Đặc điểm địa hình và thổ nhưỡng.

Thành phần loài cây cao. Thành phần loài cây cao. Hệ số tương đồng thành phần loài cây cao trên hai cấp trữ lượng (%)…64 Bảng 4. Chỉ số đa dạng loài trên hai cấp trữ lượng.

Biến động các đại lượng sinh trưởng trên 2 cấp trữ lượng. Loài và hệ số tổ thành loài Ki (%). Loài và hệ số tổ thành loài Ki (%). Hệ số tương đồng loài cây tái sinh trên các cấp trữ lượng.

Chỉ số đa dạng loài cây tái sinh trên 2 cấp trữ lượng. Sinh trưởng và biến động chiều cao cây tái sinh. Kết quả chuẩn hóa các tiêu chuẩn theo phương pháp đối lập. Mật độ loài cây cao mục đích.

Mật độ loài cây tái sinh triển vọng. Giải pháp lâm sinh theo số lượng cây cao mục đích(theo phương án 1). Giải pháp lâm sinh theo số lượng cây tái sinh mục đích(theo phương án 2). 100 luan an x Bảng 4.

Giải pháp lâm sinh theo số lượng cây cao và cây tái sinh (theo phương án 3). Giải pháp lâm sinh tác động theo nhóm OTC(phương án 4, 5 chỉ số)105 Bảng 4. Xếp hạng danh mục loài cây bản địa trồng làm giàu rừng .